Persoonlijkheidsstoornissen

Een persoonlijkheidsstoornis uit zich door afwijkend gedrag en emoties. De persoon in kwestie heeft omvangrijke en steeds terugkerende problemen in persoonlijk, beroepsmatig of sociaal functioneren. Vaak zijn zij zich niet bewust dat zij zelf de grootste belemmering zijn en leggen de verantwoordelijkheid en oorzaak buiten zichzelf. Ze zijn een bron van moeilijkheden en lijden voor hun omgeving en zichzelf. Iedereen wordt geboren met een aantal karakteristieke eigenschappen die zich ontwikkelen door de sociale omgeving. Hieruit vormt zich de persoonlijkheid. Wanneer iemand sterk afwijkend gedrag vertoond en hierdoor constant vastloopt op verschillende zaken of steeds weer problemen ervaart met anderen, kan het zijn dat hij of zij in meer mindere mate last heeft van een persoonlijkheidsstoornis. De grens tussen een normale persoonlijkheid en een persoonlijkheidsstoornis is een grijs gebied. Iemand kan verschillende kenmerken hebben van verschillende persoonlijkheidsstoornissen of een combinatie van twee soorten. Zolang er geen sprake is van een onvermogen tot normaal functioneren in werk, familie of vriendenkring, mag je eigenlijk nog niet van een stoornis spreken. Iedereen heeft bepaalde karaktereigenschappen zoals bv. autoritair, sociaal, extravert, introvert, impulsief, geduldig, ernstig, emotioneel. Wanneer deze eigenschappen bij iemand onaangepast, overdreven of zo uitgesproken zijn dat hij zichzelf en anderen hiermee schade berokkent, kan er sprake zijn van een persoonlijkheidsstoornis. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis is over het algemeen weinig flexibel, heeft vaak sterk wisselende, overdreven emoties en ziet zichzelf en zijn omgeving op een sterk subjectieve manier, gekleurd door zijn eigen waarnemingen en denken.
Persoonlijkheidsstoornissen komen vrij veel voor. Ongeveer 10 tot 15 procent van de mensen heeft wel op zijn minst één symptoom van ten minste één persoonlijkheidsstoornis. De dwangmatige en antisociale persoonlijkheidsstoornis komen het meest voor.

DSM

De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is gebaseerd op de bevindingen en overeengekomen conclusies van Amerikaanse psychiaters van de American Psychiatric Association (APA) en werd in 1980 voor het eerst gepubliceerd. Om de 5 tot 10 jaar wordt deze gewijzigd, herzien en bijgewerkt. In juni 1994 werd de vierde editie gepubliceerd en in 2001 werd de tekst bijgewerkt (DSM-IV-TR). In eerste instantie werd dit classificatiesysteem alleen gebruikt voor onderzoek en analyses die op internationaal niveau konden worden gekoppeld en vergeleken.

Tegenwoordig gebruikt men het vaak als diagnosesysteem. Dit geeft soms een vertekend beeld omdat het handboek uitsluitend gebaseerd is op uiterlijke kenmerken en het gevaar bestaat dat mensen in hokjes geduwd worden. Iedereen kan zich wel in één of meerdere kenmerken herkennen, pas wanneer iemand echt gebukt gaat onder meerdere symptomen die hem belemmeren normaal te functioneren, kun je pas spreken van een stoornis.

De DSM-IV bestaat uit vijf assen waarop de patiënt beoordeeld wordt:

As 1 Klinische stoornis (de hoofddiagnose)
As 1 is de hoofdas die de diagnose bevat van het probleem, meestal de reden waarom het contact met de hulpverlener is gemaakt.

As 2 Persoonlijkheidsstoornissen (ontwikkelingsstoornissen, eigenschappen of trekken)
As 2 geeft aan wat er al langer speelt, waar is het in de ontwikkeling mis gegaan, welke kenmerken van stoornissen zijn aanwezig. In deze as kan ook de hoofddiagnose staan.

As 3 Lichamelijke ziekten (mogelijke samenhang)
As 3 geeft somatische ziekten aan, lichamelijke afwijkingen kunnen samenhangen met de stoornis of bepalend zijn voor de behandeling.

As 4 Psychosociale en omgevingsfactoren (gebeurtenissen met een stressfactor)
As 4 behandelt de omgevingsproblemen die de diagnose en behandeling kunnen beïnvloeden, bijvoorbeeld scheiding maar dit kan ook een nieuwe baan zijn.

As 5 Algehele beoordeling van het functioneren (Global Assement of Functioning Scale, GAF)
As 5 beoordeelt het globale functioneren met een cijfer (op een schaal van 0 tot 100), hoe goed kan de betrokkene nog functioneren in zijn omgeving.

Momenteel wordt een heftige discussie gevoerd tussen de aanhangers van het huidige categoriale systeem en aanhangers van de dimensionale benadering waarin geen onderscheid meer gemaakt wordt tussen normale persoonlijkheid en persoonlijkheidsstoornis, en tussen As 1 en As 2. Zij voeren het argument aan dat de persoonlijkheidsstoornissen en een aantal As 1 stoornissen in grote maten in elkaar overlopen. Aanhangers van het huidige systeem benadrukken juist de verschillen en voeren aan dat As1 stoornissen overwegend symptoom stoornissen zijn die periodes van herstel kennen terwijl As 2 stoornissen over het algemeen moeilijk te behandelen zijn en hun oorsprong al in de kindertijd of adolescentie hebben.

De 3 clusters

Volgens de DSM worden de persoonlijkheidsstoornissen onderverdeeld in drie clusters:

Cluster A: paraoïde, schizoïde, schizotypisch

Cluster A, het vreemde, excentrieke cluster valt meteen op door het onvermogen tot sociale interactie met anderen. Mensen met een stoornis uit deze cluster kunnen gebukt gaan onder waandenkbeelden en zijn vaak een grote last voor hun omgeving.

Cluster B: theatraal, narcistisch, anti-sociaal, borderline

Cluster B, het dramatische, emotionele cluster valt niet zo snel op. Mensen met een stoornis uit deze cluster lijken vaak juist heel normaal, charmant en proberen heel lang de schijn op te houden.

Cluster C: Ontwijkend, Afhankelijk, obsessief-compulsief

Cluster C, het angstige cluster, valt ook niet meteen op doordat mensen met een stoornis in deze cluster zich terugtrekken en niemand tot last willen zijn. Sociale angst, angst voor verlating en zelfstandigheid en faalangst en perfectionisme zijn kenmerkend voor deze cluster.

Persoonlijkheidsstoornis Niet Anderszins Omschreven (NAO)
Persoonlijkheidsstoornissen die eigenlijk niet in te delen zijn krijgen het etiket NAO opgeplakt. Vaak is er sprake van een combinatie van symptomen uit andere stoornissen.

Ontstaan

Over het ontstaan van persoonlijkheidsstoornissen is vooralsnog niet helemaal duidelijk al zijn er wel een aantal factoren die een rol spelen. Er zijn drie factoren die de persoonlijkheid vormen en de oorzaak van de stoornis is altijd terug te vinden in een combinatie van deze factoren die van invloed waren op de ontwikkeling van de stoornis.

Biologische factoren

Erfelijke aanleg. Iedereen wordt geboren met een aantal karaktertrekken die genetisch bepaald zijn.
Hersenbeschadiging. Door ziekte of een ongeluk kan karakterverandering optreden.

Psychologische factoren

Opvoedkundige en emotionele verwaarlozing, trauma’s die in de kinderjaren zijn ontstaan (misbruik, mishandeling, verlating)

Sociale factoren

Gezinsomstandigheden, maatschappelijke positie en levensstandaard (scheiding, nieuwe baan, faillissement)

Aannemelijk is dat de psychologische en sociale factoren de biologische factoren versterken. Als bepaalde karaktereigenschappen in erfelijke aanleg niet aanwezig zijn of wanneer iemand sterke beschermende persoonlijkheidstrekken bezit (bv. doorzettingsvermogen), is de kans niet zo groot dat iemand door trauma’s of bijvoorbeeld ernstig ontwrichte situaties een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelt.
© 2007 - 2021 Jaszzx, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Angst en Vrees als persoonlijkheidsstoornissenAngst en Vrees als persoonlijkheidsstoornissenVerhandeling over persoonlijkheidsstoornissen die worden gekenmerkt door angst en obsessie. Deze persoonlijkheidsstoorni…
Excentriek en Vreemd als persoonlijkheidsstoornissenExcentriek en Vreemd als persoonlijkheidsstoornissen10 tot 15 procent van de mensen om ons heen lijdt in meer of mindere mate aan persoonlijkheidsstoornissen. Een heel klei…
Emotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissenEmotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissen10 tot 15 procent van de mensheid heeft last van persoonlijkheidsstoornissen. Lang niet elke persoonlijkheidsstoornis wo…
PersoonlijkheidsstoornissenJe persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets ander…

Paranoïde Persoonlijkheidsstoornis (PPS)PPS wordt gekenmerkt door achterdocht en wantrouwen. Iedereen is wel eens wantrouwig en soms onterecht. Zodra iemand ech…
Zelfhypnose, wat houdt het in?Tijdens een hypnose wordt een bewustzijnstoestand aangeduid waarbij de client diep ontspannen is en volledig geconcentre…
Bronnen en referenties
  • Beknopte handleiding bij de diagnostische criteria van de DSM-IV-TR / druk 2 The Dsm-Iv Personality Disorders – W. John Livesley www.e-psychiater.nl www.hulpgids.nl
Reacties

S. Schols, 29-09-2009
:-( Naar mijn mening vind ik uw artikel een vernederend tintje hebben. Zelf ben ik door verschillende oorzaken gediagnoseerd met verschillende persoonlijkheidstoornissen: paranoide en Schizoide persoonlijkheidsstoornis met bordeline kenmerken. Daarbij heb ik een ernstig getraumatiseerd en heb ik een burnout en een dwang neurose opgelopen.
Behalve dat ik al bordeline kenmerken had, heb ik al deze aandoeningen opgelopen door omstandigheden, naieve keuzes en door toedoen van andere mensen. Ondanks alles heb ik toch een stabiel leven opgebouwd met mijn gezin en dat was in onze omstandigheden nog een hele klus.

Ik heb tot twee keer toe een psychose gehad in mijn slechtste dagen, waarbij ik hele extreme paranoide denkbeelden had.Ik weet dus echt wel waarover ik spreek!
Uw passage: "Ze zijn een bron van moeilijkheden en lijden voor hun omgeving en zichzelf" vind ik erg cru. Denkt u ook zo over mensen met een andere handicap of ziekte of oudere van dagen?

Zo ook uw uitspraak ' Mensen met een stoornis uit deze cluster kunnen gebukt gaan onder waandenkbeelden en zijn vaak een grote last voor hun omgeving."

Ik mag hopen dat uw familie en vrienden niet zo minderwaardig met u omgaan wanneer u wat zou gaan mankeren! Niemand is immers perfect! en niemand kiest ervoor om op een of andere manier gehandicapt te zijn. Reactie infoteur, 02-10-2009
Wanneer je zelf gebukt gaat onder deze ziekte is het erg moeilijk om je objectiviteit te behouden. Alles wat negatief is wordt als een persoonlijke aanval opgevat en daar zit hem in uw reactie de kneep. Begrip en eerlijkheid spelen een rol, een 'gezond' persoon moet alle begrip tonen maar wederzijds is dat niet het geval?
Het is heel vervelend, voor beide partijen (patient en omgeving) maar het is een feit dat patienten uit deze cluster vaak (let wel, er staat niet altijd) een bron van problemen zijn voor zichzelf en hun omgeving. Dat is niet minderwaardig, dat is een probleem. Daarom ga je ook hulp zoeken (als het goed is). Voor de omgeving is het echt geen feest, wat niet wil zeggen dat ze de patient dan maar moeten laten vallen, dat staat er ook niet (dat zou pas minderwaardig zijn). Maar dat neemt niet weg dat (uitzonderingen daargelaten) leven met een patient uit deze cluster een heel zware opgave kan zijn.

Wanneer de patient de oorzaken buiten zichzelf blijft zoeken, alle verantwoordelijkheden van zichzelf blijft afschuiven en iedere vorm van kritiek als een zware persoonlijke aanval ziet, dan kan het zelfs in sommige gevallen beter zijn om voor jezelf te kiezen.

Het spijt me dat u het artikel als vernederend ervaart, ik zie het zelf niet zo en ik zal er dan ook niets aan veranderen. Ik zie ook niet het verband waarom ik zo over ouderen, gehandicapten etc. zou denken.

Wanneer ik ziek zou worden, word ik ook een last voor mijn omgeving. Dat is vervelend voor mij maar ook voor mijn omgeving. Ik zou dankbaar zijn voor alle steun en begrip hebben voor het feit dat mijn ziekte geen bijdrage levert aan het algemene geluk. Noch voor mij, noch voor mijn omgeving. Niemand wil een last zijn maar dat heb je nou eenmaal niet altijd zelf in de hand.

Ik wens u, maar ook uw gezin heel veel sterkte. Geloof me, uw gezin ziet u liever gezond dan ziek.

Theo van de Meulengraaf, 20-04-2009
Mijn eerste mening over het artikel persoonlijkheidstoornissen is goed. In een korte uiteenzetting is terug te vinden wat je wil weten en bij welke verwijzing je nadere informatie kunt verkrijgen. De uitleg is begrijpelijk en afgepast weergeven. Een goed opbouw mijnsinzien. Reactie infoteur, 21-04-2009
En nogmaals mijn dank ;-)

M. Scheepers, 11-03-2008
Duidelijk beknopt, voor profesioneel en leken gebruik goed geschikt. Reactie infoteur, 21-04-2009
Mijn dank ;-)

Jaszzx (30 artikelen)
Laatste update: 24-11-2007
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.