InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen

Een persoonlijkheidsstoornis uit zich door afwijkend gedrag en emoties. De persoon in kwestie heeft omvangrijke en steeds terugkerende problemen in persoonlijk, beroepsmatig of sociaal functioneren. Vaak zijn zij zich niet bewust dat zij zelf de grootste belemmering zijn en leggen de verantwoordelijkheid en oorzaak buiten zichzelf. Ze zijn een bron van moeilijkheden en lijden voor hun omgeving en zichzelf. Iedereen wordt geboren met een aantal karakteristieke eigenschappen die zich ontwikkelen door de sociale omgeving. Hieruit vormt zich de persoonlijkheid. Wanneer iemand sterk afwijkend gedrag vertoond en hierdoor constant vastloopt op verschillende zaken of steeds weer problemen ervaart met anderen, kan het zijn dat hij of zij in meer mindere mate last heeft van een persoonlijkheidsstoornis. De grens tussen een normale persoonlijkheid en een persoonlijkheidsstoornis is een grijs gebied. Iemand kan verschillende kenmerken hebben van verschillende persoonlijkheidsstoornissen of een combinatie van twee soorten. Zolang er geen sprake is van een onvermogen tot normaal functioneren in werk, familie of vriendenkring, mag je eigenlijk nog niet van een stoornis spreken. Iedereen heeft bepaalde karaktereigenschappen zoals bv. autoritair, sociaal, extravert, introvert, impulsief, geduldig, ernstig, emotioneel. Wanneer deze eigenschappen bij iemand onaangepast, overdreven of zo uitgesproken zijn dat hij zichzelf en anderen hiermee schade berokkent, kan er sprake zijn van een persoonlijkheidsstoornis. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis is over het algemeen weinig flexibel, heeft vaak sterk wisselende, overdreven emoties en ziet zichzelf en zijn omgeving op een sterk subjectieve manier, gekleurd door zijn eigen waarnemingen en denken.
Persoonlijkheidsstoornissen komen vrij veel voor. Ongeveer 10 tot 15 procent van de mensen heeft wel op zijn minst één symptoom van ten minste één persoonlijkheidsstoornis. De dwangmatige en antisociale persoonlijkheidsstoornis komen het meest voor.

DSM

De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is gebaseerd op de bevindingen en overeengekomen conclusies van Amerikaanse psychiaters van de American Psychiatric Association (APA) en werd in 1980 voor het eerst gepubliceerd. Om de 5 tot 10 jaar wordt deze gewijzigd, herzien en bijgewerkt. In juni 1994 werd de vierde editie gepubliceerd en in 2001 werd de tekst bijgewerkt (DSM-IV-TR). In eerste instantie werd dit classificatiesysteem alleen gebruikt voor onderzoek en analyses die op internationaal niveau konden worden gekoppeld en vergeleken.

Tegenwoordig gebruikt men het vaak als diagnosesysteem. Dit geeft soms een vertekend beeld omdat het handboek uitsluitend gebaseerd is op uiterlijke kenmerken en het gevaar bestaat dat mensen in hokjes geduwd worden. Iedereen kan zich wel in één of meerdere kenmerken herkennen, pas wanneer iemand echt gebukt gaat onder meerdere symptomen die hem belemmeren normaal te functioneren, kun je pas spreken van een stoornis.

De DSM-IV bestaat uit vijf assen waarop de patiënt beoordeeld wordt:

As 1 Klinische stoornis (de hoofddiagnose)
As 1 is de hoofdas die de diagnose bevat van het probleem, meestal de reden waarom het contact met de hulpverlener is gemaakt.

As 2 Persoonlijkheidsstoornissen (ontwikkelingsstoornissen, eigenschappen of trekken)
As 2 geeft aan wat er al langer speelt, waar is het in de ontwikkeling mis gegaan, welke kenmerken van stoornissen zijn aanwezig. In deze as kan ook de hoofddiagnose staan.

As 3 Lichamelijke ziekten (mogelijke samenhang)
As 3 geeft somatische ziekten aan, lichamelijke afwijkingen kunnen samenhangen met de stoornis of bepalend zijn voor de behandeling.

As 4 Psychosociale en omgevingsfactoren (gebeurtenissen met een stressfactor)
As 4 behandelt de omgevingsproblemen die de diagnose en behandeling kunnen beïnvloeden, bijvoorbeeld scheiding maar dit kan ook een nieuwe baan zijn.

As 5 Algehele beoordeling van het functioneren (Global Assement of Functioning Scale, GAF)
As 5 beoordeelt het globale functioneren met een cijfer (op een schaal van 0 tot 100), hoe goed kan de betrokkene nog functioneren in zijn omgeving.

Momenteel wordt een heftige discussie gevoerd tussen de aanhangers van het huidige categoriale systeem en aanhangers van de dimensionale benadering waarin geen onderscheid meer gemaakt wordt tussen normale persoonlijkheid en persoonlijkheidsstoornis, en tussen As 1 en As 2. Zij voeren het argument aan dat de persoonlijkheidsstoornissen en een aantal As 1 stoornissen in grote maten in elkaar overlopen. Aanhangers van het huidige systeem benadrukken juist de verschillen en voeren aan dat As1 stoornissen overwegend symptoom stoornissen zijn die periodes van herstel kennen terwijl As 2 stoornissen over het algemeen moeilijk te behandelen zijn en hun oorsprong al in de kindertijd of adolescentie hebben.

De 3 clusters

Volgens de DSM worden de persoonlijkheidsstoornissen onderverdeeld in drie clusters:

Cluster A: paraoïde, schizoïde, schizotypisch

Cluster A, het vreemde, excentrieke cluster valt meteen op door het onvermogen tot sociale interactie met anderen. Mensen met een stoornis uit deze cluster kunnen gebukt gaan onder waandenkbeelden en zijn vaak een grote last voor hun omgeving.

Cluster B: theatraal, narcistisch, anti-sociaal, borderline

Cluster B, het dramatische, emotionele cluster valt niet zo snel op. Mensen met een stoornis uit deze cluster lijken vaak juist heel normaal, charmant en proberen heel lang de schijn op te houden.

Cluster C: Ontwijkend, Afhankelijk, obsessief-compulsief

Cluster C, het angstige cluster, valt ook niet meteen op doordat mensen met een stoornis in deze cluster zich terugtrekken en niemand tot last willen zijn. Sociale angst, angst voor verlating en zelfstandigheid en faalangst en perfectionisme zijn kenmerkend voor deze cluster.

Persoonlijkheidsstoornis Niet Anderszins Omschreven (NAO)
Persoonlijkheidsstoornissen die eigenlijk niet in te delen zijn krijgen het etiket NAO opgeplakt. Vaak is er sprake van een combinatie van symptomen uit andere stoornissen.

Ontstaan

Over het ontstaan van persoonlijkheidsstoornissen is vooralsnog niet helemaal duidelijk al zijn er wel een aantal factoren die een rol spelen. Er zijn drie factoren die de persoonlijkheid vormen en de oorzaak van de stoornis is altijd terug te vinden in een combinatie van deze factoren die van invloed waren op de ontwikkeling van de stoornis.

Biologische factoren

Erfelijke aanleg. Iedereen wordt geboren met een aantal karaktertrekken die genetisch bepaald zijn.
Hersenbeschadiging. Door ziekte of een ongeluk kan karakterverandering optreden.

Psychologische factoren

Opvoedkundige en emotionele verwaarlozing, trauma’s die in de kinderjaren zijn ontstaan (misbruik, mishandeling, verlating)

Sociale factoren

Gezinsomstandigheden, maatschappelijke positie en levensstandaard (scheiding, nieuwe baan, faillissement)

Aannemelijk is dat de psychologische en sociale factoren de biologische factoren versterken. Als bepaalde karaktereigenschappen in erfelijke aanleg niet aanwezig zijn of wanneer iemand sterke beschermende persoonlijkheidstrekken bezit (bv. doorzettingsvermogen), is de kans niet zo groot dat iemand door trauma’s of bijvoorbeeld ernstig ontwrichte situaties een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelt.

Lees verder

© 2007 - 2019 Jaszzx, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Angst en Vrees als persoonlijkheidsstoornissenAngst en Vrees als persoonlijkheidsstoornissenVerhandeling over persoonlijkheidsstoornissen die worden gekenmerkt door angst en obsessie. Deze persoonlijkheidsstoorni…
Excentriek en Vreemd als persoonlijkheidsstoornissenExcentriek en Vreemd als persoonlijkheidsstoornissen10 tot 15 procent van de mensen om ons heen lijdt in meer of mindere mate aan persoonlijkheidsstoornissen. Een heel klei…
Emotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissenEmotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissen10 tot 15 procent van de mensheid heeft last van persoonlijkheidsstoornissen. Lang niet elke persoonlijkheidsstoornis wo…
PersoonlijkheidsstoornissenJe persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets ander…
PersoonlijkheidsstoornissenPersoonlijkheidsstoornissenPersoonlijkheidsstoornissen zijn psychische aandoeningen die gekenmerkt worden door een star en duurzaam patroon van ged…
Bronnen en referenties
  • Beknopte handleiding bij de diagnostische criteria van de DSM-IV-TR / druk 2 The Dsm-Iv Personality Disorders – W. John Livesley www.e-psychiater.nl www.hulpgids.nl

Reageer op het artikel "Persoonlijkheidsstoornissen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Chris, 16-08-2014 08:43 #13
Vanaf mijn 10 levensjaar t/m aan mijn 49 levensjaar kamp ik met tal van problemen zoals traumatische ervaringen in de vorm van pesten vanaf lagere school en ook op de middelbare school. Ook het ontwikkelen van een relatie is in 27 jaar tijd nog steeds niet gelukt, in het bijzonder een gezinsleven te hebben hebben mij behoorlijk kapot gemaakt. In 2005 heb ik hiervoor 9 behandelingen gehad bij Riaggzuid via de basis GGZ en nu in 2014 maakt Riaggzuid wederom dezelfde fout om te gaan voor de basis GGZ. Ze hebben zich weer beperkt tot het primaire doel.

Echter mogelijk zou er ook nog sprake kunnen zijn van een persoonlijkheidsstoorenis. Hoe kom je er achter of dit het geval is? En hoelang duurt het in de vorm van gesprekken voordat je dit weet?

Berend, 20-11-2012 03:16 #12
Ik ken het bij mij werd cluster-b trekken waargenomen. Ik kom normaal over bij mensen gewoon rustig, maar die woede die mee speelt als ik ruzie krijgt probeer altijd te beheersen tot een bepaalde grens, dan ben ik in staat om iemand zonder pardon koud te maken zonder erbij stil te staan. Ben bij ggz geweest 2x keer maar dacht komt door stress die woede, niet dus. Als ik daar was geweest moest me vriendin het berouwen. Nooit meer gegaan daar naar toe. Gelukkig is de woede uitbarsting heel zelden nu. Heb ook dat ik niemand toe laat in me leven, ben liever alleen met me vrouw en dochter, vrienden komen er niet meer in. Met verjaardagen hou ik me afwezig, hou niet van drukte, moet er niks van weten.

Christien van Dijk, 21-08-2012 20:54 #11
Ik herken veel in de dingen die ik lees.
Maar waar vind ik de juiste hulp voor mijn zoon, hij heeft tot nu toe nergens aan mee willen werken omdat hij zelf niet erkent dat er iets aan de hand is, maar hij voelde in het begin wel spijt na een uitspatting. Het ontstaan is me duidelijk en ook de voortgang door het versterken van de persoonlijkheidsstoornis. Het gezin is ontwricht, door niet erkennen van dezelfde kenmerken. Niet dat mijn zoon hier de oorzaak van is, dat zou niet eerlijk zijn, maar zijn agressieve gedrag is niet te verdragen. I

Boris, 11-06-2012 13:50 #10
Hallo,
Ik ben een man van 45 en ik heb pas op late leeftijd de diagnose NPS gekregen. Ik behoor tot het zogenaamde regressieve type. In plaats van dat ik andere mensen het leven zuur maak, maak ik het vooral voor mijzelf moeilijk. Natuurlijk, ik lieg ook, manipuleer anderen en ook ik leg de schuld teveel bij mijn medemens. Maar toch vooral bij mijzelf. Dat maakt me kapot en daarmee heb ik mijzelf zo goed als volledig ondermijnd.

Wat mij frustreert is, dat 25 jaar hulpverlening mij geen stap verder heeft geholpen. Ik ben narcistischer dan ooit en vanzelfsprekend ligt dat volledig bij mij. Tenminste, dat probeert de "iedereen kan veranderen, als je maar wilt" mensen ons te doen geloven. Ik trek dat dus in twijfel. NPS zit in mijn lijf ingebakken, zoals heteroseksualiteit zit ingebakken in een mens die op het andere geslacht valt. Misschien dat je met behulp van therapie en de juiste medicatie de scherpe kantjes eraf kunt veilen, maar dat is het dan ook.

En dus alles frustreert mij ook. Ik kan hulp zoeken, ik kan het zelf proberen, ik kan pillen slikken, ik kan mijzelf proberen te accepteren wie en wat ik ben, maar ik blijf een man met NPS. Waarschijnlijk wordt mijn houding t.o.v. de hulpverlening afgedaan als een typische NPS reactie. "Je leven is een puinhoop en je geeft de hulpverlening de schuld". So be it. Ik ben gefrustreerd, dat er voor mensen zoals ik geen 'oplossing' is. Geen plaats, geen begrip, geen werk, etc.

Ik weet niet waarom ik dit bericht plaats. Misschien wil ik aandacht, hulp… Ik weet wel dat je als NPS-er in een verdomhoek zit en dat je belachelijk veel moeite moet doen om daar uit te komen. Wat mij dus niet is gelukt.

Grietje, 14-02-2012 17:31 #9
@S. Schols, 29-09-2009 19:51
Meneer Schols, u heeft helemaal gelijk. Sterker nog, de reactie die u krijgt op uw reactie is eigenlijk, op vele vlakken, nog erger dan de "toon" van het artikel. Ik wens u sterkte en begrip toe.

Het is nooit de persoon die problemen voor zichzelf en omgeving veroorzaakt het is de ziekte of aandoening zelf! De persoon is dus niet de ziekte zelf.

Sandra, 17-10-2011 10:28 #8
Eigenlijk zit ik een beetje met dezelfde vraag als Geert. Hoe kalmeer je iemand met bordeline en hoe kan je die persoon het beste duidelijk maken, dat je het echt wel goed met hem voorhebt? Vooral omdat ik, naar ik vrees, zélf de stressfactor ben. Hierdoor is elke kleine stap die ik zet verkeerd. Als ik hem negeer, komt hij aandacht zoeken en als ik aandacht geef, slaagt hij tilt. Hoe los je dit het beste op?

Theo Vriezen, 13-09-2011 11:16 #7
Vroeger heb ik bij een somatische aandoening(Acute Lymphatische Leukemie, ALL) ook een hersenbloeding gehad. na meerdere jaren kreeg ik steeds meer problemen met mijn psyche. Ik heb vanaf 1987 contact met de psychiatrie en ben ik door vele psychiaters behandeld. Echter men geeft aan dat door de opgelopen hersenbloeding de diagnose via het DSM-IV (bijna) niet mogelijk is. Men heeft door de jaren gesproken over een persoonlijkheidsstoornis en/of stemmingsstoornis. Zelf denk ik (als leek), en gezien persoonlijkheidsstoornissen in mijn familie meer zijn voorgekomen, dat ik waarschijnlijk een persoonlijkheidsstoornis heb. In het verleden(+/- 7 jaar geleden Heb ik een second opinion in Het UMC St. Radboud laten verrichten en de uitkomst was niet duidelijk. Echter de psychiater(i.o) vertelde mij dat het veel leek op een Borderline Persoonlijkheidsstoornis.
De vraag die ik heb is dat als je een hersenbeschadiging hebt het niet mogelijk is een 'As II' diagnose te krijgen?…

Marcel, 23-11-2010 14:19 #6
Ik heb 6 maanden een relatie gehad met een meisje waar ik nu ook echt aan begin te wijfelen of er sprake is van een persoonlijkheidsstoornis. Het is nu 3 maanden uit en zij heeft het uitgemaakt om eigenlijk iets heel kleins en heeft dat excuus die dag gebruikt om het alleen maar verder te laten escalleren. Zij is een pools meisje die naar Nederland is gekomen omdat haar moeder niet meer voor haar wou zorgen en dat haar toenmalige ex vriend daar met een ander vandoor is gegaan.

Zij woont hier nu 3 jaar en in het begin toen wij elkaar ontmoeten was het geur en kleur. Maar zij liet algauw blijken dat ze onzeker is en behoorlijk kinderachtig gedrag vertoond voor een 25 jarige vrouw.

De ene dag had ze veel plannen en de andere dag was ze leeg en wou ze niets met mij te maken hebben. De ene dag was ik super een uur later was ik niets waard en ik ging vreemd bij het leven zei ze.
Ik kon hier niet met haar over praten, want ze zei dat haar hart van ijs is en totaal niets voelt. Ik was te goed en te perfect dus daarom wou ze dit niet meer en als ik het er niet mee eens was moest ik haar nu maar vermoorden. Ze was zo neerbuigend dat ik in verweer moest komen wat van haar kant totaal escalleerde. Ik heb het nu allemaal gedaan en na 3 maanden wil ze nog steeds meer van me weten.

Na het lezen van vele artikelen begin ik te twijfelen en ook zorgen te maken. Ik hoor nog steeds regelmatig dat ze met alle huisgenoten ruzie zoekt en op haar werk. Vreselijk om dit allemaal te horen. Ik heb echt het aller- allerbeste met haar voor maar ze wil echt niets meer van me weten. Vreselijk pijnlijk, nog steeds.

Geert, 24-08-2010 16:09 #5
Ik weet niet hoe een diagnose word gesteld bij iemand met borderline, maar ik kan wel zeggen dat ik veel gelijkenissen zie. nu is mijn vraag hoe kan je iemand met borderline ervan overtuigen dat er iets niet pluis zit bij hem of haar, zonder hem of haar daarbij te kwetsen, wand daar begint het altijd mee. een verkeerd woord, en de bal is aan het rollen voor enkele dagen. en een sorry kennen ze dan niet. en ze zijn nooit in de fout gegaan of ze hebben alles juist begrepen (naar hun mening natuurlijk) maar de waarheid is soms anders dan ze denken. hoe kan ik hen dan ervan overtuigen dat ze het mis hebben? of dat ze voor zn kleinigheid niet door het lint hoeven te gaan. hoe kalmeer je zo iemand als ze dreigt in of uit te storten?

Jeanette, 15-07-2010 14:08 #4
Voor mij was het ook een helder verhaal, wat me meer grip geeft om mijn diagnose te begrijpen. vooral het anderzins is moeilijk te bevatten. ik ben me bewust dat ik soms lastig ben voor mijn omgeving. ik doe mijn best de omgeving te begrijpen maar dat lukt niet altijd. het is heel fijn om mensen om je heen te hebben die daar begrip voor hebben. en volgens mij hoe meer je ervan begrijpt waarom je bent zoals je bent kun je er ook beter mee omgaan. ik blijf zoeken naar de balans tussen mijzelf en de omgeving.

S. Schols, 29-09-2009 19:51 #3
:-( Naar mijn mening vind ik uw artikel een vernederend tintje hebben. Zelf ben ik door verschillende oorzaken gediagnoseerd met verschillende persoonlijkheidstoornissen: paranoide en Schizoide persoonlijkheidsstoornis met bordeline kenmerken. Daarbij heb ik een ernstig getraumatiseerd en heb ik een burnout en een dwang neurose opgelopen.
Behalve dat ik al bordeline kenmerken had, heb ik al deze aandoeningen opgelopen door omstandigheden, naieve keuzes en door toedoen van andere mensen. Ondanks alles heb ik toch een stabiel leven opgebouwd met mijn gezin en dat was in onze omstandigheden nog een hele klus.

Ik heb tot twee keer toe een psychose gehad in mijn slechtste dagen, waarbij ik hele extreme paranoide denkbeelden had.Ik weet dus echt wel waarover ik spreek!
Uw passage: "Ze zijn een bron van moeilijkheden en lijden voor hun omgeving en zichzelf" vind ik erg cru. Denkt u ook zo over mensen met een andere handicap of ziekte of oudere van dagen?

Zo ook uw uitspraak ' Mensen met een stoornis uit deze cluster kunnen gebukt gaan onder waandenkbeelden en zijn vaak een grote last voor hun omgeving."

Ik mag hopen dat uw familie en vrienden niet zo minderwaardig met u omgaan wanneer u wat zou gaan mankeren! Niemand is immers perfect! en niemand kiest ervoor om op een of andere manier gehandicapt te zijn. Reactie infoteur, 02-10-2009
Wanneer je zelf gebukt gaat onder deze ziekte is het erg moeilijk om je objectiviteit te behouden. Alles wat negatief is wordt als een persoonlijke aanval opgevat en daar zit hem in uw reactie de kneep. Begrip en eerlijkheid spelen een rol, een 'gezond' persoon moet alle begrip tonen maar wederzijds is dat niet het geval?
Het is heel vervelend, voor beide partijen (patient en omgeving) maar het is een feit dat patienten uit deze cluster vaak (let wel, er staat niet altijd) een bron van problemen zijn voor zichzelf en hun omgeving. Dat is niet minderwaardig, dat is een probleem. Daarom ga je ook hulp zoeken (als het goed is). Voor de omgeving is het echt geen feest, wat niet wil zeggen dat ze de patient dan maar moeten laten vallen, dat staat er ook niet (dat zou pas minderwaardig zijn). Maar dat neemt niet weg dat (uitzonderingen daargelaten) leven met een patient uit deze cluster een heel zware opgave kan zijn.

Wanneer de patient de oorzaken buiten zichzelf blijft zoeken, alle verantwoordelijkheden van zichzelf blijft afschuiven en iedere vorm van kritiek als een zware persoonlijke aanval ziet, dan kan het zelfs in sommige gevallen beter zijn om voor jezelf te kiezen.

Het spijt me dat u het artikel als vernederend ervaart, ik zie het zelf niet zo en ik zal er dan ook niets aan veranderen. Ik zie ook niet het verband waarom ik zo over ouderen, gehandicapten etc. zou denken.

Wanneer ik ziek zou worden, word ik ook een last voor mijn omgeving. Dat is vervelend voor mij maar ook voor mijn omgeving. Ik zou dankbaar zijn voor alle steun en begrip hebben voor het feit dat mijn ziekte geen bijdrage levert aan het algemene geluk. Noch voor mij, noch voor mijn omgeving. Niemand wil een last zijn maar dat heb je nou eenmaal niet altijd zelf in de hand.

Ik wens u, maar ook uw gezin heel veel sterkte. Geloof me, uw gezin ziet u liever gezond dan ziek.

Theo van de Meulengraaf, 20-04-2009 08:58 #2
Mijn eerste mening over het artikel persoonlijkheidstoornissen is goed. In een korte uiteenzetting is terug te vinden wat je wil weten en bij welke verwijzing je nadere informatie kunt verkrijgen. De uitleg is begrijpelijk en afgepast weergeven. Een goed opbouw mijnsinzien. Reactie infoteur, 21-04-2009
En nogmaals mijn dank ;-)

M. Scheepers, 11-03-2008 23:40 #1
Duidelijk beknopt, voor profesioneel en leken gebruik goed geschikt. Reactie infoteur, 21-04-2009
Mijn dank ;-)

Infoteur: Jaszzx
Laatste update: 24-11-2007
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Psyche
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 13
Schrijf mee!