InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis: DSM-5 kenmerken

Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis: DSM-5 kenmerken

Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis: DSM-5 kenmerken Het belangrijkste kenmerk van een afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis is een diepgewortelde en extreme behoefte om verzorgd te worden, wat leidt tot onderdanig aanklampend gedrag en verlatingsangst. Het gaat om een pervasief of diepgaand patroon, wat begint op jongvolwassen leeftijd en de kenmerken zijn in een scala van situaties en contexten aanwezig. Wat zijn de symptomen, kenmerken en DSM-5 criteria van een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis en (hoe) kan het behandeld worden?

Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis


Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis classificatiecriteria en kenmerken DSM-5

Er moet volgens DSM-5 sprake zijn van een pervasieve en excessieve behoefte om verzorgd te worden, wat leidt tot onderdanig aanklampend gedrag en verlatingsangst. Dit begint op jongvolwassen leeftijd en is aanwezig in uiteenlopende contexten, zoals blijkt uit ten minste vijf van de volgende kenmerken:
  1. Heeft moeite met het nemen van alledaagse beslissingen zonder een buitensporige hoeveelheid adviezen van en geruststelling door anderen.
  2. Heeft anderen nodig die de verantwoordelijkheid nemen voor de meeste belangrijke levensgebieden.
  3. Heeft moeite met het uiten van een meningsverschil met anderen uit vrees steun of goedkeuring te verliezen.
  4. Heeft moeite met het ontplooien van initiatieven of dingen alleen te doen (eerder vanwege een gebrek aan zelfvertrouwen in eigen oordeel of mogelijkheden dan uit gebrek aan motivatie).
  5. Gaat tot het uiterste om zorg en steun van anderen te krijgen, kan zelfs aanbieden vrijwillig dingen te doen die onplezierig en onaangenaam zijn
  6. Voelt zich niet op zijn of haar gemak of hulpeloos wanneer zij/ hij alleen is, vanwege de overmatige vrees niet in staat te zijn voor zichzelf te kunnen zorgen
  7. Gaat direct op zoek naar een andere relatie als een bron van verzorging en steun als een intieme relatie beëindigd wordt.
  8. Is op een onrealistische wijze gepreoccupeerd met de vrees aan zichzelf te worden overgelaten en voor zichzelf te moeten zorgen.

Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis kenmerken en beschrijving

De prevalentie van de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis bedraagt ongeveer 0,5 tot 0,6% en lijkt vaker voor te komen bij vrouwen dan bij mannen. Het hoofdkenmerk van deze persoonlijkheidsstoornis is een diepgewortelde en extreme behoefte om verzorgd te worden. Deze behoefte leidt tot onderdanig vastklampend gedrag en verlatingsangst. Dit begint op jongvolwassen leeftijd en tot uiting komt in velerlei situaties. De afhankelijke en onderworpen gedragingen hebben tot doel om verzorgend gedrag op te roepen en komt voort uit de gedachte bij de betrokkene dat hij of zij niet in staat is op zonder hulp en steun adequaat voor zichzelf te kunnen zorgen.

Moeite met het nemen van alledaagse beslissingen

Personen met een afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis hebben enorme moeite met het nemen van alledaagse beslissingen. Ze verlangen een buitensporige hoeveelheid advies en geruststelling van anderen. Ze hebben de neiging zich passief op te stellen en ze laten het liefste een ander het initiatief nemen, waarbij ze ook de verantwoordelijkheid over belangrijke levensgebieden overlaten aan een ander. Volwassenen met deze stoornis maken zich vaak afhankelijk van hun ouders of hun levenspartner.
Mensen met deze stoornis hebben vaak enorme moeite om te laten blijken dat ze het ergens niet mee eens zijn, vanwege de angst om steun en goedkeuring te verliezen, vooral van degene van wie ze zich afhankelijk opstellen. Zelfstandig dingen doen of initiatieven ergens toe nemen, is erg moeilijk voor mensen met deze stoornis. Het ontbreekt ze aan zelfvertrouwen en ze zijn van mening dat ze hulp van anderen nodig hebben om hun taak te kunnen uitvoeren. Ze wachten vaak af tot anderen het initiatief nemen, want ze denken dat anderen het beter kunnen dan zijzelf. Vaak kunnen ze wel goed functioneren zolang ze er zeker van zijn dat er iemand is die hen coacht en geruststelt.

Zelfopofferend gedrag

Mensen die lijden aan een afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis kunnen erg ver gaan om zich ervan te verzekeren dat ze de steun en zorg van anderen krijgen. Ze kunnen zichzelf daardoor volledig wegcijferen. Ze spreiden zelfopofferend gedrag tentoon en kunnen zelfs toestaan dat ze verbaal, lichamelijk of seksueel worden mishandeld, om hun belangrijkste contact niet te verliezen. Wanneer een hechte relatie overgaat, zullen ze er alles aan doen een nieuwe persoon te vinden die de verantwoording op zich neemt voor het eigen handelen.

Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis behandeling

Zoals bij de meeste persoonlijkheidsstoornissen, is de voorkeursbehandeling psychotherapie. De meest effectieve psychotherapeutische aanpak is een die zich richt op oplossingen voor specifieke problemen in het leven van de patiënt die hij of zij op dat moment ervaart. Langdurige behandeling is vaak gecontra-indiceerd, omdat het een afhankelijke relatie met de therapeut versterkt. Terwijl sommige vormen van afhankelijkheid zullen optreden ongeacht de duur van de therapie, geldt toch dat des te korter de behandeling des te beter het is. Beëindiging van de behandeling zal waarschijnlijk van zeer groot belang zijn en zal vrijwel altijd de lakmoesproef zijn van hoe effectief de behandeling is geweest.

Irrationele gedachten

Het onderzoeken van irrationele cognities en bijbehorende emoties (gebrek aan zelfvertrouwen, autonomie versus afhankelijkheid, enz.) kan een belangrijk onderdeel zijn van de therapie. Assertiviteitstraining en andere gedragstherapeutische benaderingen zijn het meest effectief gebleken bij mensen met deze persoonlijkheidsstoornis. Groepstherapie kan ook nuttig zijn, maar er moet voor worden gewaakt dat de cliënt de groep niet gebruikt om nieuwe afhankelijkheidsrelaties te creëren.

Het beëindigen van de behandeling

Beëindiging van de behandeling met een persoon die deze stoornis heeft, is een uiterst belangrijk onderdeel van de therapie. Terwijl beëindiging altijd een gezamenlijk besluit van de therapeut en de cliënt zou moeten zijn, kunnen mensen met deze stoornis vaak niet goed inschatten wanneer het goed geweest is. De therapeut kan daarom als het nodig is, de cliënt in de richting van het beëindigen van de therapie leiden. Als het einde van de therapie in zicht is, kan de cliënt gevoelens van onveiligheid, gebrek aan zelfvertrouwen, verhoogde angst en misschien zelfs depressie gaan ervaren. De therapeut moet deze nieuwe symptomen niet aangrijpen als middel om de huidige therapie te verlengen. Het doel is om de therapie op de afgesproken tijd en manier te beëindigen. De cliënt moet worden aangemoedigd om alles wat ze geleerd hebben in de therapie toe te passen in de praktijk en om hun autonomie te versterken.

Lees verder

© 2014 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
PersoonlijkheidsstoornissenJe persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets ander…
Diagnose: Afhankelijke persoonlijkheidsstoornisMensen met een persoonlijkheidsstoornis lopen op langer termijn vaak vast op sociaal, emotioneel en persoonlijk gebied.…
PersoonlijkheidsstoornissenPersoonlijkheidsstoornissenIn dit artikel worden de volgende persoonlijkheidsstoornissen besproken; paranoïde persoonlijkheidsstoornis, schizoïde p…
Afhankelijke Persoonlijkheidsstoornis (APS)APS wordt gekenmerkt door een buitengewone afhankelijkheid ten opzichte van anderen. Iedereen vindt het wel eens fijn ve…
Liegen en leugens: pathologisch liegen of waanbeelden hebbenLiegen en leugens: pathologisch liegen of waanbeelden hebbenEen leugentje om je bestwil is gauw verteld, bijvoorbeeld als te laat bent op een afspraak. Dat er ook mensen zijn die h…
Bronnen en referenties
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.

Reageer op het artikel "Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis: DSM-5 kenmerken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 08-08-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Persoonlijkheidsstoornissen
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!