InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Angst: soorten angst en symptomen, klachten en oorzaken

Angst: soorten angst en symptomen, klachten en oorzaken

Angst: soorten angst en symptomen, klachten en oorzaken Af en toe angst ervaren is een normaal onderdeel van het leven. Je kunt angstig worden wanneer je wordt geconfronteerd met een probleem op het werk, vlak voor een examen of een sollicitatiegesprek, of het maken van een belangrijke beslissing. Maar als angst je leven gaat beheersen, is er een probleem en is er mogelijk sprake van een angststoornis. Angststoornissen omvatten meer dan tijdelijke zorgen of angst. Voor een persoon met een angststoornis, gaat de angst niet zomaar weg en de klachten kunnen zelfs verergeren na verloop van tijd. De angstgevoelens kunnen interfereren met de dagelijkse activiteiten, zoals prestaties op het werk, school en sociale relaties. Er zijn verschillende soorten angststoornissen. Voorbeelden hiervan zijn gegeneraliseerde angststoornis, paniekstoornis en sociale angststoornis, met elk specifieke klachten en symptomen.

Angst


Angst / Bron: Istock.com/bahadosAngst / Bron: Istock.com/bahados

Angst en vrees

Vrees wordt gedefinieerd als de emotionele respons op een werkelijke of waargenomen naderende dreiging en angst is het anticiperen op een toekomstige dreiging.[1] Angst gaat vaak gepaard met spierspanning en waakzaamheid of alertheid ter voorbereiding op naderend onheil of toekomstig gevaar, en met voorzichtig of vermijdend gedrag. Vrees gaat vaak gepaard met een hoge activatietoestand van het centrale en autonome zenuwstelsel (hoge arousel), wat nodig is voor een vecht- of vluchtreactie.

Angst is meer dan alleen bezorgdheid

Angst is meer dan alleen maar een bezorgd gevoel. Terwijl vrees een vecht- of vluchtreactie kan losmaken, met gedachten over het directe gevaar in de situatie, met ontsnappingsgedrag, richt angst zich meer op toekomstig gevaar, ook als daar geen enkele reden voor is. Iedereen voelt zich van tijd tot tijd wel eens angstig, maar als deze gevoelens een eigen leven gaan leiden en je er geen controle meer over hebt, kan het zeer belastend zijn. Overmatige, aanhoudende of steeds terugkerende angst kan een gedragsstoornis veroorzaken die interfereert met het dagelijks leven.

Wat zijn de oorzaken van angst?

Er bestaat niet één oorzaak voor angst. Vermoedelijk gaat het om een samenspel van factoren. Er zijn een aantal risicofactoren die kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van angst of een angststoornis.

Familiale voorgeschiedenis van psychische aandoeningen

Sommige mensen die last hebben van angst hebben een genetische aanleg voor angst, waardoor je er vatbaarder voor bent. Familiale voorgeschiedenis hangt samen met de aanwezigheid van angst en gaat samen met een meer recidiverend verloop. Het hebben van een ouder of familielid met angst of een andere psychische aandoening betekent echter niet dat je automatisch angst ontwikkelt. Een aantal andere factoren spelen daarbij een rol, zoals je persoonlijkheid, negatieve levenservaringen en huidige levensomstandigheden.

Angst ontwikkelen in de kindertijd / Bron: Kheinz / PixabayAngst ontwikkelen in de kindertijd / Bron: Kheinz / Pixabay
Persoonlijkheidsfactoren
Uit onderzoek blijkt dat mensen met bepaalde persoonlijkheidskenmerken meer kans hebben om angst te ontwikkelen. Bijvoorbeeld, kinderen die perfectionistisch, gemakkelijk zenuwachtig, timide, geremd, een gebrek aan zelfvertrouwen hebben of die alles onder controle willen houden, kunnen angst ontwikkelen tijdens de kindertijd, de adolescentie of als volwassene.

Van de persoonlijkheidstrek neuroticisme (dat wil zeggen de neiging tot emotionele instabiliteit) is bekend dat deze verhoogd is bij de meeste angst- en depressieve stoornissen. Mensen met deze karaktertrek zijn gevoeliger voor stress. Ook ervaren ze triviale situaties eerder als bedreigend en ze hebben moeite met het verwerken van kleine frustraties of tegenslagen. Ze zijn vaak verlegen, zijn zich vaak erg bewust van hun eigen gedrag en hebben veelal moeite met het uitstellen of controleren van hun behoeften.

Stressvolle gebeurtenissen of omstandigheden

Angst kan zich ontwikkelen als gevolg van een of meer stressvolle gebeurtenissen of belastende levensgebeurtenissen. Belangrijke triggers zijn:
  • werkstress of verandering van baan;
  • verandering in de woonsituatie (op kamers gaan wonen, verhuizen);
    Angst tijdens de zwangerschap over of je baby wel helemaal gezond zal zijn, geen afwijkingen heeft, etc.  / Bron: Greyerbaby / PixabayAngst tijdens de zwangerschap over of je baby wel helemaal gezond zal zijn, geen afwijkingen heeft, etc. / Bron: Greyerbaby / Pixabay
  • zwangerschap en bevalling;
  • familie en relationele problemen;
  • grote emotionele shock na een stressvolle of traumatische gebeurtenis;
  • verbaal, seksueel, fysiek of emotioneel misbruik of trauma; en
  • het verlies van een dierbare.

Lichamelijke gezondheidsproblemen

Een chronische lichamelijke ziekte of aandoening kan ook bijdragen aan de ontwikkeling van angst. Veel voorkomende chronische aandoeningen die worden geassocieerd met angst zijn onder meer:
  • diabetes (bijvoorbeeld angst voor hypo's);
  • astma (er een sterk verband tussen paniekstoornis en astma: een aanval van kortademigheid kan een paniekaanval uitlokken en omgekeerd[2]);
  • hartklachten (individuen met een geschiedenis van bepaalde hartklachten hebben een verhoogde kans op een paniekstoornis[3]).

Bepaalde verworven lichamelijke aandoeningen gaan gepaard met onder meer angstklachten, zoals een overactieve schildklier, een verhoogde concentratie cortisol (stresshormoon) in het bloed, cafeïne- of amfetaminevergiftiging en alcoholonthouding.

Andere psychische aandoeningen

Terwijl sommige mensen alleen last hebben van angst of een angststoornis, kunnen anderen last hebben van bijkomende psychische klachten of stoornissen. Zo gaan depressie en angst vaak hand in hand. Dit noemt men 'comorbiditeit', wat het tegelijkertijd voorkomen van twee of meer stoornissen/aandoeningen bij een persoon betekent. Uit onderzoek blijkt dat comorbiditeit bij angststoornissen de duur en de ernst van de klachten beïnvloedt.

Angst als gevolg van middelengebruik zoals cocaïne / Bron: Stevepb / PixabayAngst als gevolg van middelengebruik zoals cocaïne / Bron: Stevepb / Pixabay
Middelengebruik
Angstklachten kunnen ook het gevolg zijn van middelengebruik, onthouding van middelen en angst die optreedt door het wegvallen van middelengebruik als copingstrategie (= de manier van omgaan met problemen). Dergelijke angstklachten kunnen overgaan na een periode van abstinentie of het aanleren van adequate copingstrategieën. Bedenk echter dat middelengebruik ook reeds bestaande angststoornissen kan maskeren, of verergeren.

Vitamine- en mineralentekort

Een tekort aan vitaminen en mineralen kan ook een belangrijke factor zijn voor het activeren van angst. Onderzoek heeft aangetoond dat slechte voeding het risico op angstklachten vergroot. Zo worden er persoonlijkheidsveranderingen, waaronder apathie, depressie, agitatie, verwarring, angst en delirium, waargenomen wanneer er een magnesiumtekort optreedt.[4]

Klachten en symptomen

De symptomen van angst(stoornissen) zijn soms niet zo duidelijk vast te stellen, omdat ze vaak geleidelijk ontstaan. Iedereen heeft wel eens last van angst en het kan moeilijk zijn om vast te stellen wat binnen het normale valt. Normale angst heeft vaak een beperkte duur en houdt verband met een stressvolle situatie of ingrijpende gebeurtenis, zoals een sollicitatiegesprek, een verhuizing of een verlieservaring.

Mensen met buitensporige angst hebben vaak last van persisterende en excessieve bezorgdheid over bijvoorbeeld het verliezen van belangrijke anderen of bezorgdheid dat hun iets kan overkomen, zoals ziekte, verwonding rampen of overlijden. Dit heeft nadelige gevolgen op het leven van alledag. Er zijn een aantal overeenkomende symptomen, waaronder:
  • Fysieke klachten: paniekaanvallen, plotseling zeer warm of koud hebben, hartkloppingen, pijn op de borst, snelle ademhaling, agitatie, rusteloosheid of een gespannen gevoel.
  • Psychologische kenmerken: overmatige angst of bezorgdheid, catastroferen, of obsessief denken.
  • Gedragsmatige gevolgen: het vermijden van situaties waar je angstig voor bent, hetgeen van invloed kan zijn op studie, werk of sociale leven; vastklampen aan de partner of andere personen, afhankelijk gedrag.

Dit zijn slechts enkele van een aantal symptomen die je kunt ervaren.

Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5

Soorten angst: angststoornissen DSM-5

In het diagnostisch classificatiesysteem DSM-5 worden de volgende angststoornissen onderscheiden:
  • Separatieangststoornis (niet bij de ontwikkelingsfase passende, bovenmatige angst of vrees om gescheiden te worden van gehechtheidsfiguren — ook wel 'verlatingsangst' genoemd);
  • Selectief mutisme (consistent niet spreken in sociale situaties waarin dit wel van het kind verwacht wordt, ondanks het gegeven dat hij/zij in andere situaties wel spreekt);
  • Specifieke fobie (uitgesproken angst of vrees voor een specifiek object of een specifieke situatie, zoals vliegen, hoogtes, dieren, het krijgen van een injectie, het zien van bloed);
  • Sociale-angststoornis (sociale fobie: duidelijke angst of vrees voor een of meer sociale situaties waarin de betrokkene wordt blootgesteld aan mogelijke kritische beoordeling door anderen);
  • Paniekstoornis (steeds terugkerende onverwachte paniekaanvallen);
  • Agorafobie (angst of vrees om zich in openbare ruimtes te bevinden of gebruik te maken van het openbaar vervoer, waardoor de betrokkene deze situaties vaak gaat vermijden — ook wel bekend als 'pleinvrees' of 'straatvrees');
  • Gegeneraliseerde angststoornis (buitensporige angst en bezorgdheid in de zin van angstige voorgevoelens, welke langer dan 6 maanden aanhouden en betrekking hebben op een aantal gebeurtenissen of activiteiten);
  • Angststoornis door een middel/medicatie;
  • Angststoornis door een lichamelijke aandoening;
  • Andere gespecificeerde angststoornis.

Andere psychische stoornissen waarbij angst op de voorgrond staat, zijn:
  • Obsessieve-compulsieve stoornis (aanwezigheid van obsessies/dwanggedachten, compulsies/dwanghandelingen, of beide);
  • Posttraumatische-stressstoornis (waarbij hele nare ervaringen steeds terugkomen in je gedachten of dromen).

Angststoornissen vergroten het risico om op jonge leeftijd te sterven

Niet alleen depressies maar ook angststoornissen vergroten het risico om op jonge leeftijd te sterven. Dat blijkt uit een studie onder ruim 3 miljoen Denen die ruim 10 jaar werden gevolgd. Vergeleken met mensen zonder psychiatrische diagnose liepen patiënten met een angststoornis een ruim anderhalf keer zo groot risico op overlijden. Na correctie voor middelenmisbruik was het risico iets lager, maar nog steeds statistisch significant hoger dan bij mensen zonder psychiatrische diagnose.[5]

Noten:
  1. American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014, p.287.
  2. Nationaalkompas.nl. Welke factoren beïnvloeden de kans op angststoornissen? http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/ziekten-en-aandoeningen/psychische-stoornissen/angststoornissen/welke-factoren-beinvloeden-de-kans-op-angststoornissen/ (ingezien op 13-7-2016)
  3. Ibid.
  4. Serefko A, Szopa A, Poleszak E. Magnesium and depression. Magnes Res. 2016 Mar 1;29(3):112-119.
  5. Esther van Osselen. Ook hogere mortaliteit bij patiënten met een angststoornis. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:C3091

Lees verder

© 2016 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
AngststoornissenIedereen is wel eens bang of angstig voor iets. Als deze angst zó erg wordt, vaak voorkomt en soms voor iets onwerkelijk…
Angst met paardrijden overwinnenAngst tijdens het paardrijden is een veelvoorkomend verschijnsel voor menig ruiter. Het overwinnen van angst is in de pr…
Angst: definitie, soorten en behandelingAngst is een emotie die gekenmerkt word door gevoelens als: je niet op je gemak voelen, onrust en paniek. Er zijn nog ee…
Chronische hyperventilatie/ angststoornisEen aantal jaren terug vertelde ze me s`nachts (nadat mijn vriend me in paniek naar de E.H.B.O had gebracht) dat ik een…
Claustrofobie; symptomen, oorzaken en behandelingClaustrofobie is een fobie voor kleine ruimten. Daarom wordt het ook wel "engtevrees" genoemd. Als je aan claustrofobie…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt / Pixabay
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  • Anke Snoek, Elske Wits & Wim Meulders. Richtlijn Middelenmisbruik of -afhankelijkheid en angststoornissen. Addendum bij de MDR Angststoornissen Versie 1.0. Richtlijn voor de diagnostiek, behandeling en begeleiding van volwassen patiënten met een angststoornis en comorbide middelenmisbruik of –afhankelijkheid. IVO en Mondriaan, 2012.
  • Beyond Blue. Anxiety. www.beyondblue.org.au/the-facts/anxiety (ingezien op 13-7-2016)
  • Beyond Blue. What causes anxiety? www.beyondblue.org.au/the-facts/anxiety/what-causes-anxiety (ingezien op 13-7-2016)
  • Beyond Blue. Signs and symptoms. https://www.beyondblue.org.au/the-facts/anxiety/signs-and-symptoms (ingezien op 13-7-2016)
  • Esther van Osselen. Ook hogere mortaliteit bij patiënten met een angststoornis. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:C3091
  • GGZgroep. Comorbiditeit bij Angststoornissen. http://www.angst.nl/angst/epidemiologie/comorbiditeit (ingezien op 13-7-2016)
  • H. de Vries. Voorspellende waarde van familiale voorgeschiedenis voor ziekte-ernst bij depressie, angst, alcohol- en drugsafhankelijkheid. Tijdschrift voor Psychiatrie, 52 (2010) 8.
  • Nationaalkompas.nl. Welke factoren beïnvloeden de kans op angststoornissen? http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/ziekten-en-aandoeningen/psychische-stoornissen/angststoornissen/welke-factoren-beinvloeden-de-kans-op-angststoornissen/ (ingezien op 13-7-2016)
  • Serefko A, Szopa A, Poleszak E. Magnesium and depression. Magnes Res. 2016 Mar 1;29(3):112-119.
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/bahados
  • Afbeelding bron 2: Kheinz / Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Greyerbaby / Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Stevepb / Pixabay
  • Afbeelding bron 5: DSM-5

Reageer op het artikel "Angst: soorten angst en symptomen, klachten en oorzaken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 03-05-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Angststoornis
Bronnen en referenties: 16
Schrijf mee!