Daders huiselijk geweld & mishandeling: dader-profiel + hulp
Jaarlijks zijn veel mensen - zowel mannen als vrouwen! - het slachtoffer van huiselijk geweld. Ook zijn er zowel vrouwelijke als mannelijke daders van huiselijk geweld. In Nederland is nog weinig onderzoek verricht naar vrouwelijke daders. Er is onderzoek verricht door o.a. Dutton & Golant over het psychologisch profiel van de partnermishandelaar. Zij onderscheiden drie type daders van huiselijk geweld: psychopathische, overgeremde en cyclische / emotioneel labiele partnermishandelaar.- Verantwoording
- Drie typen partnermishandelaars - drie psychologische daderprofielen
- Psychopathische partnermishandelaars
- Overgeremde partnermishandelaars (neurotisch geremd type)
- Cyclische / emotioneel labiele partnermishandelaars
- Vrouwelijke daders van huiselijk geweld
- Vrouwelijke daderprofielen
- Oorzaken en motivaties
- Risicofactoren voor geweld - wat zijn de oorzaken?
- Behandeling van daders van huiselijk geweld
- Varia
- Dader moord op vrouw meestal (ex)partner
- Behandeling psychopaten met tbs tóch effectief
Verantwoording
Dit artikel gaat over relationeel geweld en het daderprofiel volgens Dutton & Golant, in het bijzonder van mannen die hun (vrouwelijke) partners mishandelen.Drie typen partnermishandelaars - drie psychologische daderprofielen
Volgens Dutton & Golant (1) zijn er drie typen mishandelaars:- psychopathische partnermishandelaars;
- overgeremde partnermishandelaars;
- cyclische / emotioneel labiele partnermishandelaars.
We zullen ze hieronder behandelen.
Psychopathische partnermishandelaars
De kenmerken van dit type zijn:- geen wroeging of berouw (ontbreken van geweten);
- kent ook geen schaamte;
- onvermogen tot empathie, zich in te leven in de gevoelens van de ander;
- onrealistisch toekomstscenario;
- zeer gebrekkig retrospectief vermogen, kijken niet terug en zijn daar ook niet toe bereid;
- oppervlakkige emotionele reacties;
- gebrekkig introspectief vermogen;
- zijn niet alleen gewelddadig naar partner maar ook naar andere personen;
- plegen ook andere niet-gewelddadige delicten, er is sprake van een antisociale levenswijze;
- komen vaak charmant en aardig over;
- egocentrisme.
Deze partnermishandelaars zien geweld als een toepasselijk antwoord op elke provocatie. Onderzoek heeft aangetoond dat hersenscans van psychopaten verschillen van 'normale' mannen. De scans van psychopaten vertonen weinig hersenactiviteit, in tegenstelling tot doorsnee mannen, die uitgebreide hersenactiviteit hebben. Dit duidt op psychopathie en het hangt samen met bovengenoemde aspecten.
Uit onderzoek blijkt dat 20% van alle mishandelaars en 50% van de antisociale persoonlijkheden vagaal reageert. Dit betekent dat de inwendige reacties koel en beheerst zijn als zij betrokken worden in een verhitte verbale discussie met hun partner. Er is geen normale autonome respons bestaande uit een verhoging van de hartslag, klamme handen of een versnelde en oppervlakkige ademhaling. Het door hen toegepaste geweld is instrumenteel en ze blijven koel en beheerst. Ze worden de 'roofvogels van het intieme geweld' genoemd.(2)
Let op: De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) moet onderscheiden worden van psychopathie, waarbij zowel vatbaarheid voor antisociaal gedrag als emotionele oppervlakkigheid en de afwezigheid van schuldgevoelens op de voorgrond treden. Bij psychopathie is de emotionele oppervlakkigheid (de afwezigheid van empathie en schuldgevoel) kenmerkend en bij ASP zou de nadruk meer liggen op het antisociale gedrag. ASP en psychopathie overlappen elkaar voor een belangrijk gedeelte. Volgens Nederlands onderzoek voldoet 88% van de psychopaten aan de diagnose ASP en ongeveer een kwart van de personen met ASP is psychopaat (Hildebrand, 2004).
Overgeremde partnermishandelaars (neurotisch geremd type)
De overgeremde mannen staan slecht in contact met hun gevoelens en zielenroerselen. Ze zijn te typeren als weinig assertief of zelfs subassertief. Ze bouwen door externe oorzaken spanning op die ze vervolgens niet uiten, maar opkroppen. Deze opgebouwde spanning en frustratie komt vroeg of laat naar buiten door een woede-uitbarsting, die voor de buitenwereld (zijn partner) vaak plotseling en hevig is. Circa 30% van de partnermishandelaars bestaat uit deze categorie, die weer onder te verdelen is in twee subtypes:
Klik op afbeelding voor vergroting / Bron: Martin SulmanCyclische / emotioneel labiele partnermishandelaars
Dit type partnermishandelaar heeft de volgende kenmerken:De spanningsopbouw leidt tot onherroepelijk tot een moment van ontlading. De razernij staat in dat geval in geen enkele verhouding tot wat de actie uitlokte het is buiten alle proporties. Mannen omschrijven vaak dat ze een rode waas voor hun ogen kregen en achteraf weten ze niet meer wat ze gedaan hebben. Ze verkeerden in een zogeheten dissociatieve toestand. Hij wordt overweldigd door zijn eigen impulsen en emoties. Door middel van de gewelddadige ontlading raakt hij zijn negatieve emoties kwijt. Dit werkt verslavend.
Dan volgt de berouwvolle verzoening. De mishandelaar kan ontkennen wat gebeurt, of zijn partner volledig de schuld geven, maar vaak zal hij het proberen goed te maken. Hij gedraagt zich dan infantiel - als een klein kind. Hij schakelt vaak zijn kinderen in om weer toegang te krijgen tot zijn partner en zegt dat het hem spijt en dat alles weer goed komt. Zijn partner heeft de hoop dat hij deze keer echt stopt.
Vaak zien we dat het slachtoffer, de vrouw, tijdens de spanningsopbouwfase er alles aan doen om hun man niet te irriteren of te provoceren. Ze heeft in de loop van de tijd allerlei strategieën om geweld te voorkomen of te ontlopen. Ze loopt op haar tenen en anticipeert op het gedrag van haar partner, of legt hem in de watten of ze blijft juist angstvallig uit zijn buurt. Soms lokt ze de geweldsexplosie uit, om het maar achter de rug te hebben. De constante spanning is soms ondraaglijk. Na het geweld volgt de emotionele instorting met symptomen van posttraumatische stress.
Vaak doet de partnermishandeling zich voor als de partner dronken is. Alcohol is een van de manieren om onaangename gevoelens te onderdrukken in de spanningsopbouwfase. Het is een vergissing om het geweld te wijten aan alcoholgebruik. Het alcoholgebruik veroorzaakt niet het geweld. Zowel het geweld als het alcoholgebruik zijn symptomen van een onderliggend probleem.
Volgens Dutton hebben deze daders van huiselijk geweld sterke borderline-achtige trekken, met name de volgende drie:
- identiteitsdiffusie: een instabiel zelfbeeld;
- primitieve afweer: splijting, projectie en ontkenning.
- vergissingen in de realiteitstoetsing: niet weten of bepaalde sensaties van binnenuit komen of van buitenaf.
Voorts blijken cyclische daders op testen te scoren op posttraumatische stress en verstoorde (angstige/onveilige) hechting. Tezamen vormen deze kenmerken een persoonlijkheidsconstellatie.
Vrouwelijke daders van huiselijk geweld
Vrouwelijke daderprofielen
Vrouwelijke daders van huiselijk geweld hebben vaak andere kenmerken dan mannelijke daders. Waar mannen vaker vanuit machtsdrang of controle handelen, reageren vrouwen meestal vanuit zelfverdediging of als gevolg van trauma. Hun geweld is vaak minder fysiek, maar meer emotioneel of verbaal. In veel gevallen gebruiken ze geweld als reactie op eerdere mishandeling door hun partner. Ze zoeken naar manieren om controle terug te krijgen of zichzelf te beschermen, vooral als ze eerder het slachtoffer zijn geweest van geweld in de relatie.Oorzaken en motivaties
De redenen waarom vrouwen geweld gebruiken, verschillen vaak van die van mannen. Veel vrouwelijke daders hebben te maken met psychologische stress, zoals trauma’s of angststoornissen. Hun geweld komt meestal voort uit een gevoel van machteloosheid, angst voor verlies van controle, of om zichzelf te beschermen tegen een gewelddadige partner. Het geweld van vrouwen kan ook een manier zijn om op te komen tegen langdurige onderdrukking of om grip te krijgen op een emotioneel chaotische situatie. Ze gebruiken vaak geweld als laatste redmiddel, meestal in relaties waar sprake is van wederzijds geweld of eerdere mishandeling.Risicofactoren voor geweld - wat zijn de oorzaken?
Dutton onderscheidt drie risicofactoren in de jeugd van mishandelde mannen:Behandeling van daders van huiselijk geweld
Er is een behandelingseffect voor partnermishandelaars die in de laatste twee categorieën vallen. Uit een tien jaar durend follow-up onderzoek van 600 behandelde mannen (therapie van 16 weken) en 200 vergelijkbare onbehandelde mannen, bleek dat mannen die geen behandeling hadden gehad twee keer zo vaak werden aangehouden voor nieuwe geweldplegingen.Behandelingen worden vaak gegeven in een forensische polikliniek, zoals poli- en dagkliniek De Tender te Deventer. De reclassering geeft groepstrainingen voor manlijke daders van huiselijk geweld.
Contra-indicaties voor behandeling of een groepstraining zijn vaak de volgende:
- Ontkenning of ernstige bagatellisering van het gewelddadig gedrag.
- Afwezigheid van elk probleembesef bij de dader.
- Onvoldoende reflectiemogelijkheid op het eigen handelen (bijvoorbeeld bij een verstandelijke handicap).
- Aanwezigheid forse psychiatrische problematiek.
- Primaire verslavingsproblematiek.
Volwassen psychopaten zijn - met de huidige wetenschappelijke stand van zaken - onbehandelbaar. Er zijn sterke aanwijzingen dat sommige therapeutische interventies een averechts, delictbevorderend effect kunnen hebben, waardoor behandeling zelfs contra-geïndiceerd is.
Varia
Dader moord op vrouw meestal (ex)partner
Bij meer dan 90 procent van de vrouwen die tussen 2010 en 2014 zijn vermoord, was een dader in beeld. Meer dan de helft van de vrouwen is (vermoedelijk) vermoord door de partner of een ex. Dat blijkt uit onderzoek door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Huiselijke omstandigheden (zoals een echtelijke ruzie) en jaloezie van de dader waren hier de meest voorkomende motieven om vrouwen van het leven te beroven. Vrouwen werden veelal in hun eigen woning omgebracht. Verwondingen met een steekwapen of wurging waren de meest voorkomende doodsoorzaken bij moord op vrouwen. (Bron: CBS, 27 augustus 2015)Behandeling psychopaten met tbs tóch effectief
In juni 2012 maakte de Universiteit Maastricht wereldkundig dat de behandeling van psychopaten met tbs tóch effectief blijkt te zijn. Tbs-patiënten met persoonlijkheidsstoornissen hebben baat bij schematherapie, zelfs psychopaten, die altijd als onbehandelbaar werden beschouwd. Drie jaar na de start van de behandeling zijn het recidiverisico en de symptomen van hun persoonlijkheidsstoornis lager dan bij tbs’ers die de gangbare behandeling kregen. Dat blijkt uit voorlopige resultaten van een grootschalige studie in acht tbs-klinieken in Nederland. Prof. dr. David Bernstein, hoogleraar Forensische Psychotherapie aan de Universiteit Maastricht. Mochten de resultaten bevestigd worden in de complete onderzoeksgroep, dan is dit de eerste keer dat er een effectieve behandeling van psychopaten is gevonden. (Bron: www.maastrichtaktueel.nl, 13 juni 2012)[OLIST]D.G. Dutton, S.K. Golant & H. Pijnakker (vert. en bew.), De partnermishandelaar: een psychologisch profiel. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten 2000.
http://www.kuleuven.be/wetenschapswinkel/masterproef_nathalie_jourand.pdf[/OLIST]
