InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Psychopathie: symptomen, kenmerken en de PCL-R checklist

Psychopathie: symptomen, kenmerken en de PCL-R checklist

Psychopathie: symptomen, kenmerken en de PCL-R checklist Psychopathie is een constellatie van kenmerken die affectieve kenmerken, interpersoonlijke kenmerken, evenals impulsief en antisociaal gedrag omvat. De affectieve kenmerken bestaan uit gebrek aan schuld, empathie en diepe emotionele gehechtheid aan anderen. De interpersoonlijke kenmerken bestaan uit narcisme (sterk opgeblazen gevoel van eigenwaarde) en oppervlakkige charme. Het impulsieve en antisociale gedrag bestaat uit oneerlijkheid (pathologisch liegen) en manipulativiteit en het tentoonspreiden van bewuste roekeloosheid en risicovol gedrag. De oorzaak van psychopathie is waarschijnlijk een combinatie van genetische invloeden en vroege levensomstandigheden. De kenmerken en symptomen van een psychopaat zijn meestal merkbaar vóór het zestiende levensjaar. De symptomen worden geacht gedurende iemands gehele leven redelijk stabiel te zijn. De door de Canadese psycholoog Robert Hare ontwikkelde Psychopathy Checklist Revised (PCL-R), wordt gebruikt om psychopaten te herkennen.
Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5

Wat is psychopathie?

De vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), uitgegeven door de American Psychiatric Association (APA) in 2013, maakt géén melding van psychopathie (ook psychopathische persoonlijkheidsstoornis en soms ook primaire psychopathie genoemd) als aparte persoonlijkheidsstoornis. De term wordt wel gebruikt in de forensische psychiatrie. Psychopathie moet onderscheiden worden van de antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP). Bij psychopathie staat de emotionele oppervlakkigheid (de afwezigheid van empathie en schuldgevoel) op de voorgrond, terwijl bij ASP de nadruk meer ligt op het antisociale gedrag.

Symptomen en kenmerken van psychopathie

De belangrijkste kenmerken en symptomen van de psychopaat zijn onder meer:
  • Nauwelijks in staat om empathie en berouw te voelen;
  • Abnormaal reageren op angst en pijn;
  • Een minachting voor wetten en sociale mores;
  • Een minachting voor de rechten van anderen;
  • Een gebrek aan wroeging of schuldgevoelens;
  • Hebben vaak relaties hebben die zich kenmerken door geweld, uitbuiting of verleiding.

Oorzaken van psychopathie

Niemand weet anno 2018 precies wat psychopathie veroorzaakt, maar het is waarschijnlijk een combinatie van genetische, omgevings- en interpersoonlijke factoren. Kinderen van psychopaten hebben bijvoorbeeld meer kans om zelf psychopathie te ontwikkelen, wat wijst op genetische invloed. Bovendien is aangetoond dat sommige ervaringen in de vroege kindertijd het risico vergroten om een ​​psychopaat te worden. Slecht ouderschap, opvoeding die zich richt op straf (in plaats van beloning) en inconsistent opvoeden lijken psychopathie te veroorzaken. Bijkomende risicofactoren voor psychopathie zijn onder meer:
  • Drugsmisbruik door de ouders;
  • Scheiding van de ouders of gebrek aan ouderlijke betrokkenheid;
  • Fysieke mishandeling of verwaarlozing van kinderen.

Persoonlijkheidsstoornis

Charme, manipulatie en intimidatie

Psychopathie is een persoonlijkheidsstoornis die wordt tentoongespreid door mensen die een combinatie van charme, manipulatie, intimidatie en soms geweld gebruiken om te heersen over anderen teneinde hun eigen zelfzuchtige verlangens en behoeften te bevredigen. Geschat wordt dat ongeveer 1 procent van de volwassen mannelijke populatie psychopaten zijn.[1] Veel meer mannen dan vrouwen zijn psychopaten.

Roofdiermentaliteit

Over het algemeen zijn psychopaten vrijgevig en charmant en gebruiken ze deze attributen om anderen te manipuleren door hun vertrouwen te winnen. Vanwege hun sterke interpersoonlijke vaardigheden kunnen de meeste psychopaten zich bij een eerste indruk heel gunstig presenteren en velen werken met succes in de samenleving. Veel psychopaten hebben een roofdiermentaliteit, waardoor ze anderen zien als ofwel competitieve roofdieren ofwel als prooi. Wanneer psychopaten anderen als prooi zien, geeft hun gebrek aan gevoel, empathie en binding met anderen hen de gelegenheid om zeer nauwkeurig het feitelijke gedrag van hun beoogde slachtoffers te observeren. Bovendien worden ze niet belemmerd door de gevoelens en emoties die normale mensen ervaren in interpersoonlijke ontmoetingen.

Paleis van Justitie / Bron: Marion Golsteijn, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Paleis van Justitie / Bron: Marion Golsteijn, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Hare checklist psychopathy (PCL-R)

Symptomen

De Hare checklist psychopathy (PCL-R) is een diagnostisch hulpmiddel dat wordt gebruikt om de psychopathische neigingen van een persoon te beoordelen. Psychopaten maken op meedogenloze misbruik van anderen met behulp van charme, bedrog, geweld of andere methoden die hen in staat stellen om te krijgen wat ze willen. De symptomen van psychopathie zijn: gebrek aan geweten of schuldgevoel, gebrek aan empathie, egocentrisme, pathologische leugens, herhaalde schendingen van sociale normen, veronachtzaming van de wet, oppervlakkige emoties en het herhaaldelijk slachtoffers maken.

De checklist identificeert twintig kenmerken van psychopathie:
  • Gladde prater/oppervlakkige charme
  • Sterk opgeblazen gevoel van eigenwaarde
  • Pathologisch liegen
  • List en bedrog/manipulerend gedrag
  • Gebrek aan berouw of schuldgevoel
  • Ontbreken aan emotionele diepgang
  • Kil/gebrek aan empathie
  • Geen verantwoordelijkheid nemen voor het eigen gedrag
  • Sociaal afwijkende levensstijl
  • Prikkelhongerig/neiging tot verveling
  • Parasitaire levensstijl
  • Gebrekkige beheersing van gedrag
  • Ontbreken van realistische doelen op de lange termijn
  • Impulsiviteit
  • Onverantwoordelijk gedrag
  • Jeugdcriminaliteit
  • Gedragsproblemen op jonge leeftijd
  • Schending van voorwaardelijke invrijheidsstelling
  • Seksuele losbandigheid
  • Een strafblad met veel verschillende soorten delicten

Op elk van de twintig items kan iemand een score halen van 0, 1 of 2 punten. Een niet-psychopaat zonder criminele antecedenten scoort gemiddeld vijf punten en een niet-psychopaat met een strafblad scoort gemiddeld 22 punten. Een psychopaat (met of zonder strafblad) scoort daarentegen 30 punten of hoger.[2]

De beste methode

Oorspronkelijk is de PCL-R ontworpen om mensen te beoordelen die beschuldigd of veroordeeld zijn voor misdaden. Het instrument bestaat uit een symptoomscore van 20 items waarmee gekwalificeerde examinatoren de mate van psychopathie van een proefpersoon kunnen vergelijken met die van een prototypische psychopaat. Het wordt door veel deskundigen aanvaard als de beste methode om de aanwezigheid en mate van psychopathie bij iemand te bepalen. Het instrument is ontwikkeld door Robert D. Hare (geboren in Canada, 1934), een onderzoeker op het gebied van psychologie en criminologie.

Zowel mannen als vrouwen

De Hare-checklist wordt nog steeds gebruikt om leden van de oorspronkelijke populatie waarvoor ze is ontwikkeld te diagnosticeren: volwassen mannen in gevangenissen, huizen van bewaring, forensische psychiatrische inrichtingen en tbs-inrichtingen. Recente ervaring suggereert dat de PCL-R ook effectief kan worden gebruikt voor het diagnosticeren van zedendelinquenten en vrouwelijke en adolescente daders.

Gevangenis te Almere / Bron: Aerovista/Shutterstock.comGevangenis te Almere / Bron: Aerovista/Shutterstock.com

Doel van de PCL-R

De PCL-R wordt gebruikt voor het diagnosticeren van psychopathie bij individuen voor klinische of juridische onderzoeksdoeleinden. Het instrument is ontwikkeld in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw. Het is oorspronkelijk ontworpen om de mate van psychopathische tendensen van een persoon te identificeren. Omdat psychopaten echter vaak recidivisten zijn die keer op keer seksueel geweld plegen of andere gewelddadige misdaden plegen, wordt de PCL-R nu in de rechtszaal en in forensische instellingen gebruikt als een indicator voor het potentiële risico bij gevangenen of tbs-gestelden. Zo is psychopathie een van de krachtigste voorspellers van terugval in (seksueel) gewelddadig gedrag.

Uitvoering van de PCL-R checklist

Het stellen van de diagnose 'psychopathie' is een zeer serieuze stap. Het heeft belangrijke implicaties voor een persoon en zijn of haar omgeving. Daarom moet de test worden uitgevoerd door professionals die specifiek zijn getraind in het gebruik ervan en die werkzaam zijn in de forensische sector, bijvoorbeeld pro Justitia rapporteurs van het NIFP (Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie) of gedragsdeskundigen in een tbs-inrichting of FPK (Forensisch Psychiatrische Kliniek).

Behandeling van psychopathie

Anno 2018 is de opvatting door deskundigen dat volwassen psychopaten wel kunnen worden behandeld, maar niet kunnen genezen.[3]

Ongevoelig voor straf

Psychopaten zijn niet gevoelig voor straf en ze worden niet gehinderd door sociale stigmatisering. De delen van het brein die je gevoelig maakt voor straf, vertonen afwijkingen bij psychopaten.[4] Psychopaten staan ​​onverschillig tegenover de verwachtingen van de samenleving en halen hun schouders op over de veroordeling van hun criminele gedrag. Harteloze en emotieloze psychopaten reageren eenvoudigweg niet op straf zoals normale mensen dat doen. Daarom zijn volwassen psychopaten in de gevangenis veel moeilijker te resocialiseren dan andere criminelen.

Op beloning gebaseerde behandeling

Omdat psychopaten niet op een normale manier reageren op een straf, lijkt een op beloning gebaseerde behandeling het beste te werken bij hen. Hierbij krijgen psychopathische gevangenen kleine voorrechten zoals televisie kijken, spelletjes spelen of andere extra's in ruil voor goed gedrag. Ondanks de praktische bruikbaarheid van op beloning gebaseerde behandeling, blijft het een feit dat er anno 2018 geen remedie is voor psychopathie. Met andere woorden, het kan behoorlijk effectief onder controle worden gebracht, maar niet worden genezen. Uit Nederlands onderzoek blijkt echter dat tbs-patiënten met persoonlijkheidsstoornissen baat hebben bij schematherapie, zelfs psychopaten, die altijd als onbehandelbaar werden beschouwd. Het gaat hierbij om voorlopige resultaten van een grootschalige behandelstudie (bron: www.maastrichtaktueel.nl, 13 juni 2012).

Noten:
  1. Morton, R.J. 2005. Serial Murder: Multi-Disciplinary Perspectives for Investigators. National Center for the Analysis of Violent Crime. Washington, D.C.: U.S. Department of Justice.
  2. Psychologie magazine. Psychopathie Checklist. https://www.psychologiemagazine.nl/artikel/checklist-psychopathy/ (ingezien op 11-1-2018)
  3. Rogers T, Blackwood N, Farnham F, Pickup G, Watts M. 2008. “Fitness to plead and competence to stand trial: A systematic review of the construct and its application.” Journal of Forensic Psychiatry and Psychology, 19, pp. 576-596.
  4. Gregory, Sarah et al.1.Punishment and psychopathy: a case-control functional MRI investigation of reinforcement learning in violent antisocial personality disordered men. The Lancet Psychiatry , Volume 2 , Issue 2 , 153 - 160.

Lees verder

© 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Signalering van een psychopaatSignalering van een psychopaatPsychopathie wordt gekenmerkt door het ontbreken van enige vorm van empathie, het is in tegenstelling tot wat veel mense…
Psychopathie en de Hare checklist (PCL-R)Bij het woord psychopaat denken we meestal aan de kille moordenaar die zijn slachtoffer met zichtbaar plezier op een gru…
Psychopathie nader bekekenPsychopathie nader bekekenDe term 'psychopaat' spreekt vele mensen tot de verbeelding. Jammer alleen dat zij vaak het beeld voor ogen hebben dat f…
Daders huiselijk geweld & mishandeling: dader-profiel + hulpDaders huiselijk geweld & mishandeling: dader-profiel + hulpJaarlijks zijn veel mensen - zowel mannen als vrouwen! - het slachtoffer van huiselijk geweld. Ook zijn er zowel vrouwel…
Waarom een psychopaat kan bedriegen zonder spijtDe meeste mensen voelen zich schuldig als ze iets gedaan hebben wat in strijd is met hun geweten. Maar psychopaten kunne…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Blockchain, Pixabay
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  • Gregory, Sarah et al.1.Punishment and psychopathy: a case-control functional MRI investigation of reinforcement learning in violent antisocial personality disordered men. The Lancet Psychiatry , Volume 2 , Issue 2 , 153 - 160.
  • Healthy Place. Psychopathy: Definition, Symptoms, Signs and Causes. https://www.healthyplace.com/personality-disorders/psychopath/psychopathy-definition-symptoms-signs-and-causes/ (ingezien op 11-1-2018)
  • Minddisorders. Hare Psychopathy Checklist. http://www.minddisorders.com/Flu-Inv/Hare-Psychopathy-Checklist.html (ingezien op 11-1-2018)
  • Morton, R.J. 2005. Serial Murder: Multi-Disciplinary Perspectives for Investigators. National Center for the Analysis of Violent Crime. Washington, D.C.: U.S. Department of Justice.
  • Psychologie magazine. Psychopathie Checklist. https://www.psychologiemagazine.nl/artikel/checklist-psychopathy/ (ingezien op 11-1-2018)
  • Psychologytoday. Psychopathic Criminals Cannot Be Cured. https://www.psychologytoday.com/blog/wicked-deeds/201408/psychopathic-criminals-cannot-be-cured (ingezien op 11-1-2018)
  • Rogers T, Blackwood N, Farnham F, Pickup G, Watts M. 2008. “Fitness to plead and competence to stand trial: A systematic review of the construct and its application.” Journal of Forensic Psychiatry and Psychology, 19, pp. 576-596.
  • Wikipedia. Psychopathie. https://nl.wikipedia.org/wiki/Psychopathie (ingezien op 11-1-2018)
  • Wikipedia. Robert Hare. https://nl.wikipedia.org/wiki/Robert_Hare (ingezien op 11-01-2018)
  • Afbeelding bron 1: DSM-5
  • Afbeelding bron 2: Marion Golsteijn, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Aerovista/Shutterstock.com

Reageer op het artikel "Psychopathie: symptomen, kenmerken en de PCL-R checklist"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 13-01-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Persoonlijkheidsstoornissen
Bronnen en referenties: 14
Schrijf mee!