Werkstraf: wat is het, (hoe) werkt het en achtergronden

Werkstraf: wat is het, (hoe) werkt het en achtergronden Wat is een werkstraf, (hoe) werkt een werkstraf en wat zijn de historische achtergronden van deze strafmodaliteit. Een werkstraf kan worden opgelegd voor ieder misdrijf of iedere overtreding waar een vrijheidsstraf op staat. Wat betreft zwaarte zit de taakstraf tussen de geldboete en de vrijheidsstraf in. In 1981 werd de eerste werkstraf opgelegd; het heette toen nog 'dienstverlening'. Sindsdien is de werkstraf uitgegroeid tot een zelfstandige straf die niet meer is weg te denken uit onze samenleving.
Dries van Agt (1971) / Bron: Bert Verhoeff  Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Dries van Agt (1971) / Bron: Bert Verhoeff Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Werkstraf: historische achtergronden

Dienstverlening

In 1974 werd door de toenmalige Minister van Justitie mr. A.A.M. van Agt de Commissie Alternatieve Sancties in het leven geroepen. Deze commissie kreeg als opdracht te onderzoeken of er meer verscheidenheid in het strafstelsel kon worden aangebracht. De bedoeling was het terugdringen van de korte onvoorwaardelijke gevangenisstraf door het introduceren van alternatieven. In 1978 adviseerde de commissie om te gaan experimenteren met de alternatieve sanctie dienstverlening (zoals de werkstraf toen genoemd werd). In 1981 gingen de eerste experimenten van start. De uitvoering daarvan kwam bij de reclassering te liggen en daar ligt het heden ten dage nog. In 1981 werden er 213 dienstverleningen uitgevoerd. Een aantal jaren later, in 1987, waren dat er al 4.005.

ATAN

In 1989 kwam de Wet op Onbetaalde Arbeid ten Algemenen Nutte (ATAN) tot stand. De werkstraf werd hierdoor een hoofdstraf. Tot die tijd was er geëxperimenteerd met de werkstraf en deze proefperiode had goede resultaten opgeleverd. De werkstraf kon tot 1989 opgelegd worden als bijzondere voorwaarde bij het voorwaardelijk sepot, de transactie, schorsing van de voorlopige hechtenis, het uitstel vonniswijzing en de voorwaardelijke veroordeling.

Gevangenis te Almere / Bron: Aerovista/Shutterstock.comGevangenis te Almere / Bron: Aerovista/Shutterstock.com

Alternatief voor een korte gevangenisstraf

De dienstverlening of werkstraf, mocht de rechter alleen opleggen als hij een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van ten hoogste zes maanden overwoog. In de praktijk stond 40 uren dienstverlening voor een maand gevangenisstraf. De dienstverlening was expliciet een alternatief voor een korte gevangenisstraf. In de praktijk pakte dit al snel anders uit. Uit onderzoek bleek dat in de helft van de gevallen de werkstraf werd opgelegd in plaats van een geldboete of voorwaardelijke vrijheidsstraf, hetgeen 'aanzuigende werking' werd genoemd.

Huidige situatie van de werkstraf

Zelfstandige straf

In 2001 werd de koppeling tussen een werkstraf met de onvoorwaardelijke vrijheidsstraf losgelaten. De praktijk zoals die mettertijd gegroeid was werd geformaliseerd in de Wet Taakstraffen; onder een taakstraf valt zowel de werkstraf als de leerstraf. Deze nieuwe wet verving de voorgaande wet en de taakstraf kreeg een plek in het Wetboek van Strafrecht (WvSr). Het werd daarmee een zelfstandige straf die de rechter kan opleggen "ten aanzien van misdrijven die worden bedreigd met een vrijheidsstraf of een geldboete of ten aanzien van overtredingen die worden bedreigd met een vrijheidsstraf" (art. 9 lid 2 WvSr).

Instemming van de verdachte

Voor 2001 kon de rechter slechts een werkstraf opleggen met instemming van de verdachte. Dat is sinds de laatste wetswijziging niet meer nodig. De rechter kan nu ook een werkstraf opleggen als de verdachte niet op de terechtzitting aanwezig is: een zogeheten werkstraf bij verstek. De rechter kan maximaal 240 uur onbetaalde arbeid opleggen, te verrichten binnen 1 jaar. Deze periode kan eventueel verlengd worden met een jaar. De rechter bepaald in het vonnis dat vervangende hechtenis wordt toegepast als de werkstraf niet naar behoren wordt verricht. Voor elke twee uren werkstraf, wordt niet meer dan een dag vervangende hechtenis opgelegd. De vervangende hechtenis beloopt maximaal acht maanden.

Maximaal aantal uren werkstraf

Het maximum aantal uren werkstraf die een rechter kan opleggen bedraagt 240 uur. Dat staat gelijk aan zes maanden detentie. Het Openbaar Ministerie legt maximaal 120 uur op bij een transactie en 180 uur bij een strafbeschikking. Een werkstraf kan door een rechter gecombineerd worden met een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van maximaal 6 maanden. Er gelden geen specifieke beperkingen voor een voorwaardelijk opgelegd deel. De combinatie van werkstraf en geldboete is ook mogelijk.

Zwaarte van een werkstraf

Een werkstraf voor volwassenen kan worden opgelegd voor ieder misdrijf waarop een vrijheidsstraf of geldboete staat en voor iedere overtreding waar een vrijheidsstraf op staat. Qua zwaarte zit de werkstraf tussen een vrijheidsstraf en een geldboete in.

Vervangende hechtenis

Als de werkstraf niet naar behoren wordt uitgevoerd, dan kan de officier van justitie zonder tussenkomst van de rechter vervangende hechtenis bevelen. De veroordeelde wordt hiervan in kennis gesteld. Hij kan hiertegen binnen 14 dagen bezwaar maken. Het bezwaarschrift wordt door de rechter die de straf heeft opgelegd behandeld.

De uitvoering van de werkstraf

Reclassering

De reclassering is verantwoordelijk voor de de executie van de werkstraffen. De veroordeelde wordt uitgenodigd voor een intakegesprek op het bureau van de reclassering. In dit gesprek worden de regels van de werkstraf uitgelegd (zie onderaan artikel) en wordt er bekeken wanneer de veroordeelde zijn werkstraf gaat uitvoeren en op welke werkplek. Er zijn projectplaatsen van de reclassering, zoals arbeid in het bos of in de groenvoorziening en er wordt gebruik gemaakt van bestaande projectplaatsen. Hierbij kunnen we denken aan verpleeghuizen, ziekenhuizen, buurt- en clubhuizen, Sociale Werkvoorziening, enz. Vaak betreft het lichamelijk werk zoals keukenwerkzaamheden, schoonmaakwerk, eenvoudig onderhoudswerk en werk in de tuin.

Kringloopcentrum Amersfoort / Bron: Xavier66, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Kringloopcentrum Amersfoort / Bron: Xavier66, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Werkstraf in de praktijk

Na het intakegesprek volgt een plaatsingsgesprek op de projectplaats. Er bestaan verschillende soorten werkstrafprojecten. Voorbeelden van werkprojecten zijn het werken in een bejaardentehuis, kringloopbedrijf, sportkantine voetbalclub, afvalruimen. Er wordt dan een werkstrafovereenkomst getekend. Daarin staat op welke dagen en uren de werkgestrafte zijn uren zal verrichten op de projectplaats. Indien de werkgestrafte de afspraken niet nakomt, dan volgt een waarschuwing van de reclassering. Er volgt in dat geval ook een gesprek op het kantoor van de reclassering. Bij een tweede overtreding of een zeer ernstige overtreding, volgt stopzetting van de werkstraf en zal deze geretourneerd worden naar de officier van justitie die over zal gaan tot bevel vervangende hechtenis, zoals hierboven reeds uiteengezet. Binnen twee weken kun je een bezwaarschrift tegen de omzetting indienen.

Voordelen van werkstraffen

Waaier aan voordelen

Zowel voor de samenleving als voor de gestrafte heeft de werkstraf duidelijke voordelen. De voordelen zijn
onder andere:
  • door het werk houdt de werkgestrafte contact met de maatschappij en wordt zelfdiscipline van hem verwacht en krijgt hij structuur en arbeidsritme aangeleerd;
  • werkstraffen zijn relatief snel uitvoerbaar;
  • werkstraffen zijn relatief goedkoop;
  • de gestrafte maakt zich nuttig voor de samenleving die hij door zijn handelen schade heeft toegebracht, hij kan iets terug doen voor de maatschappij;
  • de gestrafte gaat iets minder snel opnieuw de fout in na een werkstraf dan bij een gevangenisstraf (het recidivepercentage ligt lager - zie inzet hieronder);
  • er is minder kans op ‘criminele infectie’ dan in een gevangenis.[1]

Werkstraf voorkomt meer criminaliteit: '47% minder recidive na werkstraf'

De werkstraf werkt. Dat is de belangrijkste conclusie van hoogleraar criminologie Paul Nieuwbeerta. Samen met het Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) onderzocht hij ruim zevenduizend daders van achttien tot vijftig jaar die in 1997 een werkstraf kregen opgelegd. De groep is over een periode van acht jaar vergeleken met 3.500 daders die door de rechter tot een gevangenisstraf van maximaal zes maanden werden veroordeeld.

Volgens Nieuwbeerta recidiveren daders met een werkstraf 47% minder vaak dan kort gestrafte gedetineerden. Sjef van Gennip, algemeen directeur Reclassering Nederland: "Dit onderzoek toont aan dat de werkstraf een effectieve sanctie is om criminaliteit terug te dringen." Uit cijfers van de reclassering bleek al dat het terugvalpercentage van werkgestraften lager is dan van gedetineerden.[2]

Succes- en faalfactoren bij werkgestraften

Het percentage werkstraffen dat wordt afgerond is omstreeks 75%. Bij de voorloper van de werkstraf, de zogenaamde dienstverlening, was het percentage circa 85%. Dat minder werkgestraften hun werkstraf voltooien, heeft volgens een rapport uit 2005 vooral te maken met de verzwaring van de populatie werkgestraften. Werden in de jaren '90 nog vooral jonge first-offenders van lichte misdrijven geselecteerd voor een werkstraf. Tegenwoordig wordt de werkstraf ook opgelegd bij zwaardere misdrijven en aan mensen die al meedere keren veroordeeld zijn. Dit is een evidente verzwaring van de doelgroep waardoor meer dan voorheen een werkstraf niet volledig wordt afgerond.

Uit onderzoek blijkt dat er een aantal faalfactoren zijn die samenhangen met het niet voltooien van de werkstraf. We noemen er drie:
  1. harddrugsverslaving;
  2. psychiatrische stoornis en/of lichamelijke klachten; en
  3. justitiële antecedenten.

Het blijkt dat slechts de helft van de harddrugsverslaafden de werkstraf met succes volbrengt. Alcoholverslaving is niet van invloed op het welslagen. Ook personen met een psychiatrische stoornis en/of lichamelijke klachten zijn aantoonbaar minder succesvol in het volbrengen van een werkstraf. Dit geldt ook voor mensen die al eerder een vrijheidsstraf of een taakstraf opgelegd hebben gekregen.

Een belangrijke succesfactor is een snelle uitvoering van de werkstraf door de werkgestrafte. Dit is vaak het geval bij een 'Transactie Openbaar Ministerie' (zie onder), waarbij de werkgestrafte binnen een half jaar zijn werkstraf moet hebben afgerond. Deelname aan de arbeidsmarkt is de grootste succesfactor. Werkgestraften met een betaalde baan hebben aanzienlijk meer kans om hun werkstraf tot een goed einde te brengen.

Werkgestraften die hun werkstraf tot een goed einde brengen zijn gemiddeld ouder dan zij die mislukken. Werkgestraften die zijn geboren in Turkije, Nederland of bepaalde delen van Azië voltooien het vaakst de werkstraf (80-85%) en zij die geboren zijn in Marokko het minst. En vrouwen voltooien hun werkstraf beter dan mannen.[3]

Buitengerechtelijke afdoening

Bij een buitengerechtelijke afdoening doet het OM een strafzaak zelf af buiten de rechter om. Dat kan met een sepot, een voorwaardelijk sepot, een transactie of een strafbeschikking. Voor elke strafzaak moet het OM een besluit nemen over de routering. Het OM kan de zaak zelf afdoen met een buitengerechtelijke afdoening of de zaak voor de rechter brengen.

Wat is een transactie?

Een transactie is een overeenkomst tussen het OM en de cliënt. Het OM doet een voorstel dat de cliënt iets doet: meestal een geldboete of een werkstraf. Als de cliënt dat doet, dan komt de zaak niet voor de rechter.

Een transactie is alleen mogelijk bij overtredingen en bij misdrijven waarvoor maximaal 6 jaar gevangenisstraf kan worden opgelegd. Het gaat meestal om 'veelvoorkomende criminaliteit' zoals winkeldiefstal, belediging, eenvoudige mishandeling en vernieling.

Voor een transactie is het nodig dat de cliënt ermee akkoord gaat. Bezwaar tegen een overeengekomen transactie is niet mogelijk.

Welke sancties zijn mogelijk bij een transactie?

De wet (art. 74 Sr) heeft het over 'voorwaarden'. Maar dit zijn geen bijzondere voorwaarden zoals we die kennen. Bedoeld wordt dat de cliënt zich aan de 'voorwaarde' houdt om één of meer van de volgende sancties uit te voeren:
  • Taakstraf van maximaal 120 uur (wettelijk gezien is er geen sprake van een taakstraf, maar van onbetaalde activiteiten)
  • Betaling van een geldbedrag (als boete, vergoeding van schade of 'ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel')
  • Afstand van voorwerpen

Omdat er geen bijzondere voorwaarden mogelijk zijn, is ook een reclasseringstoezicht niet mogelijk.

Wat is een strafbeschikking?

In een strafbeschikking kan het OM een straf, maatregel of aanwijzing opleggen (art. 257a Sv).

Een strafbeschikking is een vorm van vervolging. Dat is anders dan bij een transactie of voorwaardelijk sepot. Een cliënt die een strafbeschikking krijgt, wordt door het OM 'bestrafte' genoemd. Niet 'veroordeelde', want alleen de rechter kan iemand veroordelen.

Een strafbeschikking is alleen mogelijk bij overtredingen en bij misdrijven waarvoor maximaal 6 jaar gevangenisstraf kan worden opgelegd. Dat is hetzelfde als bij een transactie.

Voor een strafbeschikking moet het OM vaststellen dat de cliënt schuldig is.

Als de cliënt het niet eens is met de strafbeschikking, kan hij binnen 14 dagen verzet instellen. Dan komt de zaak voor de rechter, tenzij het OM de strafbeschikking intrekt of wijzigt.

Welke sancties zijn mogelijk bij een strafbeschikking?

Het OM kan de volgende sancties opleggen:
  • Taakstraf van maximaal 180 uur
  • Betaling van een geldbedrag (als boete, vergoeding van schade of 'ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel')
  • Afstand van voorwerpen
  • Ontzegging van de rijbevoegdheid voor maximaal 6 maanden
  • Gedragsaanwijzing ('aanwijzing, het gedrag van de verdachte betreffend') met een proeftijd van maximaal één jaar.

Het OM kan geen gevangenisstraf opleggen. Dat kan alleen de rechter.

Het OM kan niet zomaar een taakstraf, ontzegging van de rijbevoegdheid of gedragsaanwijzing opleggen. Daarvoor is nodig dat de officier van justitie de cliënt heeft gehoord en dat de cliënt heeft verklaard dat hij bereid is hieraan mee te werken (art. 257c Sv). Deze bereidverklaring betekent niet dat de cliënt afziet van verzet. Ook voor een geldboete of schadevergoeding boven de 2.000 euro moet het OM de cliënt horen, maar daarvoor is geen bereidverklaring van de cliënt nodig.

Wat is een gedragsaanwijzing?

Bij een strafbeschikking kan het OM een gedragsaanwijzing opleggen (art. 257a Sv, lid 3 onder e). Zo'n gedragsaanwijzing kun je zien als bijzondere voorwaarde. Als de cliënt zich er niet aan houdt, kan het OM de zaak voor de rechter brengen. Het OM kan bijna alle soorten bijzondere voorwaarden als gedragsaanwijzing geven:

Bijvoorbeeld een ambulante behandeling, locatieverbod of gedragsinterventie. Zie Adviseren van bijzondere voorwaarden.

Opname in een zorginstelling is niet mogelijk als gedragsaanwijzing. Die voorwaarde beperkt de vrijheid zozeer, dat daarvoor een beslissing van de rechter nodig is.

De gedragsaanwijzing bij strafbeschikking wordt soms verward met de Gedragsaanwijzing art. 509hh Sv. Dat is een maatregel die het OM kan nemen om ernstige overlast te voorkomen, in afwachting van de rechtszitting. Bijvoorbeeld een meldplicht bij de politie of een contactverbod.

Dood van de veroordeelde

Indien de persoon die is veroordeeld tot een werkstraf overlijdt, dan vervalt het recht tot uitvoering van de straf.

Beperking van de mogelijkheden om een taakstraf op te leggen

Beperkingen

In 2009 heeft de toenmalige regering een wetswijziging ingediend om de oplegging van taakstraffen te beperken. Voor recidivisten, bij zedenzaken en bij ernstige geweldsmisdrijven zou het niet meer mogelijk moeten zijn om een kale werkstraf op te leggen. Een werkstraf kon in deze gevallen nog wel worden gecombineerd met een voorwaardelijke of onvoorwaardelijke gevangenisstraf.

In 2011 heeft de huidige staatssecretaris dit voorstel verder aangescherpt. Ook de combinatie met een voorwaardelijke straf zou niet meer mogen. De werkstraf kan bij ernstige zeden- en geweldsdelicten alleen nog worden opgelegd in combinatie met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf of vrijheidsbenemende maatregel. Per 1 januari 2012 is deze wet in werking getreden.[4]

Het Wetboek van Strafrecht art. 22b geeft beperkingen bij advisering van taakstraffen. Een taakstraf mag niet worden opgelegd bij ernstige misdrijven en bij zeden- en geweldsmisdrijven, zie het Wetboek van Strafrecht art. 22b. Ook is de mogelijkheid tot het opleggen van een taakstraf beperkt bij 'soortgelijke recidive binnen vijf jaar'. Dit betekent dat er geen kale taakstraf meer opgelegd mag worden indien de verdachte wegens een soortgelijk misdrijf al door de rechter is veroordeeld tot een taakstraf (en de uitspraak onherroepelijk is). Wat wordt beschouwd als 'soortgelijke delicten' staat in het Wetboek van Strafrecht art. 43b. Opleggen van een taakstraf is wel mogelijk als deze gecombineerd wordt met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van maximaal zes maanden.

Artikel 22b

1. Een taakstraf wordt niet opgelegd in geval van veroordeling voor:
a. een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van zes jaren of meer is gesteld en dat een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer ten gevolge heeft gehad;
b. een van de misdrijven omschreven in de artikelen 181, 240b, 248a, 248b, 248c en 250.
2. Een taakstraf wordt voorts niet opgelegd in geval van veroordeling voor een misdrijf indien:
1° aan de veroordeelde in de vijf jaren voorafgaand aan het door hem begane feit wegens een soortgelijk misdrijf een taakstraf is opgelegd, en
2° de veroordeelde deze taakstraf heeft verricht dan wel op grond van artikel 22g de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis is bevolen.
3. Van het eerste en tweede lid kan worden afgeweken indien naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel wordt opgelegd.

Een 'kale' werkstraf wordt dus uitgesloten in gewelds- en zedenzaken waarin sprake is van een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer en dat geldt ook voor delicten als het bezit van kinderporno en jeugdprostitutie. Een 'kale' taakstraf is evenmin mogelijk als de verdachte vijf jaar voorafgaand aan het nieuwe strafbare feit al eens eerder voor een soortgelijk feit tot taakstraf is veroordeeld. De taakstraf kan in deze gevallen nog wel worden opgelegd in combinatie met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. De rechter zal de oplegging van die straf in dat geval wel moeten motiveren.

SUCCES- EN FAALFACTOREN BIJ 18+ WERKGESTRAFTEN
Samenvatting van het onderzoeksrapport 'Werkstraffen: succes verzekerd? Succes- en faalfactoren bij werkstraffen van meerderjarigen'

In 2005 kwam het onderzoeksrapport 'Werkstraffen: succes verzekerd? Succes- en faalfactoren bij werkstraffen van meerderjarigen' uit van het WODC / Verwey-Jonker Instituut. In dit rapport wordt ingegaan op factoren die mogelijk bijdragen aan het slagen van een werkstraf en op factoren die mogelijk van invloed zijn op het niet succesvol afronden van een werkstraf. Het betrof een grootschalig onderzoek naar volwassen werkgestraften.

Verzwaring van de populatie
Het percentage werkstraffen dat wordt afgerond is omstreeks 75%. Bij de voorloper van de werkstraf, de zogenaamde dienstverlening, was het percentage circa 85%. Dat minder werkgestraften hun werkstraf voltooien, heeft volgens het rapport vooral te maken met de verzwaring van de populatie werkgestraften. Werden in de jaren '90 nog vooral jonge first-offenders van lichte misdrijven geselecteerd voor een werkstraf. Tegenwoordig wordt de werkstraf ook opgelegd bij zwaardere misdrijven en aan mensen die al meerdere keren veroordeeld zijn. Dit is een evidente verzwaring van de doelgroep waardoor meer dan voorheen een werkstraf niet volledig wordt afgerond.

Persoonlijke kenmerken van de werkgestrafte
De volgende persoonlijke kenmerken hangen samen met het al dan niet succesvol afronden van de werkstraf:
  • vrouwen ronden in 82% van de gevallen tegen 74% van de mannen;
  • mensen die wat ouder zijn (gemiddeld 34 jaar) ronden vaker hun werkstraf af (gemiddeld 31 jaar);
  • mensen uit Azië-overig [5] hebben de meeste kans dat ze hun werkstraf afmaken (85%), op de voet gevolgd door mensen die geboren zijn in Nederland (81%) en Turkije (80%);
  • het minst succesvol zijn werkgestraften die zijn geboren in Marokko (58%), Nederlandse Antillen (69%) en Suriname (72%).

Leefsituatie van de werkgestrafte
Welke kenmerken in de leefsituatie hangen samen met het succesvol afronden of mislukken van de werkstraf? We noemen ze op:
  • werkgestraften met een vaste baan hebben een grotere kans hun werkstraf af te ronden (87%);
  • scholieren doen het ook goed (85%), evenals mensen met semi-vast werk (83%);
  • mensen met partner en (eventueel) kinderen ronden in 88% van de gevallen hun werkstraf succesvol af;
  • alleenstaanden daarentegen scoren niet al te best (73%);
  • opleidingsniveau heeft geen invloed, het hebben van een diploma wel (83% wel diploma tegen 75% zonder diploma).

Verslaving en psychische problemen
Drugsgebruik en psychische problematiek hebben invloed op de wijze waarop de werkstraf wordt volbracht:
  • mensen met aantoonbare psychiatrische problemen zijn minder succesvol in het volbrengen van een werkstraf (73%) dan zij die dat niet hebben (81%);
  • van de harddrugsverslaafden maakt slechts 52% zijn werkstraf af en softdrugsverslaafden scoren 70%;
  • een alcoholverslaving heeft geen invloed op het uitvoeren van een werkstraf;
  • mensen met lichamelijke klachten zijn minder succesvol (67%).

Justitieverleden en eerdere werkstraffen
  • hoe meer contacten werkgestraften hebben gehad met justitie, des te groter de kans dat zijn voortijdig afhaken.
  • werkgestraften die voor de eerste keer een werkstraf uitvoeren, hebben ook meer kans op succes.
  • als een persoon eerder een werkstraf niet goed heeft afgerond, dan is de kans groter dat hij dat weer doet.
  • het soort delict maakt ook uit: mensen die zijn veroordeeld voor een eenvoudige diefstal ronden de werkstraf minder succesvol af dan mensen die een overtreding hebben begaan of hebben gereden onder invloed.
  • ook mensen die in het verleden meerdere gevangenisstraffen achter de boeg hebben, zijn minder succesvol.

Vonnis of transactie
Een andere belangrijke succesfactor die ik wil noemen is een snelle uitvoering van de werkstraf door de werkgestrafte. Dit is vaak het geval bij een 'Transactie Openbaar Ministerie' (zie onder), waarbij de werkgestrafte binnen een half jaar zijn werkstraf moet hebben afgerond en veel sneller aan de slag gaat dan bij een werkstraf die is opgelegd door de rechter.

Overige determinanten
Hoe langer een werkstraf, des te groter de kans op falen. En werkgestraften die werkzaam zijn in een groepsproject van de reclassering ronden iets minder vaak hun werkstraf af dan zij die geplaatst zijn in een extern project, een non-profit instelling zoals een verpleeghuis.

Motivatie
Ook speelt de motivatie van de werkgestrafte een belangrijke rol. Deze motivatie kan voortkomen uit de opvatting dat zij terecht een werkstraf moeten uitvoeren, maar kan ook extern zijn. In dat geval worden ze gedreven door de wens hun baan of andere voor hun belangrijke zaken niet te willen verliezen.

Conclusie
Volgens het onderzoek is geen enkele zelfstandige factor van doorslaggevende waarde. Wel zijn er groepen aan te wijzen die minder of juist meer kans maken hun werkstraf te voltooien. Mensen met vast werk of een opleiding, geen eerdere justitiecontacten en die een werkstraf als transactie krijgen aangeboden door de officier van justitie, maken veel meer kans (96%), dan werklozen met meer dan zes justitiecontacten die verslaafd zijn aan harddrugs. Van deze groep maakt slechts 41% hun werkstraf af.

DE 15 STANDAARDREGELS VOOR DE WERKSTRAF

Vooraf
U heeft een werkstraf opgelegd gekregen. Reclassering Nederland ziet toe op de uitvoering van de werkstraf. Tijdens deze werkstraf moet u zich aan een aantal regels houden. Daarnaast moet u eventuele aanwijzingen van de reclassering opvolgen.
Voor u met de werkstraf begint, vragen we u deze regels te ondertekenen. Daarmee geeft u aan dat u ze gelezen én begrepen heeft. Als u de regels niet ondertekent of als u zich niet aan de aanwijzingen houdt, kan het Openbaar Ministerie gevangenisstraf vorderen. Elke twee uur die u niet heeft gewerkt, betekent dan één dag in de gevangenis.

Wat verwachten wij van u tijdens de werkstraf?
  • U heeft altijd een geldig legitimatiebewijs bij u tijdens de uitvoering van de werkstraf.
  • Als er problemen zijn waardoor u de werkstraf niet kunt uitvoeren, geeft u dit direct door aan Reclassering Nederland.
  • Als u ziek bent en daardoor niet kunt werken op de afgesproken tijd, meldt u dat vóór 09.00 uur aan Reclassering Nederland én aan de werkmeester of de contactpersoon van het werkstrafproject. Verblijft u tijdens uw ziekte op een ander adres dan uw officiële adres, dan geeft u dit verpleegadres door. Zodra u weer beter bent, meldt u dat ook direct.
  • Tijdens de werkstraf moet u zelf zorgen voor een ziektekostenverzekering.
  • Gemiste uren moet u altijd later inhalen, ook als u niet kon werken omdat u ziek was.
  • Veranderingen in uw woon- of werksituatie geeft u direct schriftelijk door aan Reclassering Nederland. Woont u (tijdelijk) ergens anders dan op het adres waar u officieel staat ingeschreven, dan geeft u dat ook direct door.
  • Wanneer u niet aanwezig kunt zijn op een afgesproken werkdag, moet u altijd vooraf toestemming vragen aan Reclassering Nederland. Dit geldt ook voor bijzondere situaties. De reclassering kan om bewijsstukken vragen. Daarnaast moet u zich afmelden bij de werkmeester of de contactpersoon van het werkstrafproject.
  • Als u een uitkering krijgt, laat u zelf - vóór aanvang - aan het UWV weten dat u een werkstraf heeft. Als u (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt bent, vraagt u zelf bij het UWV een ‘lijst van toegelaten werkzaamheden’ op.

Welke regels gelden er op het werkstrafproject?
  • U mag geen mobiele telefoons of andere communicatiemiddelen gebruiken. Ook de iPod en andere geluidsdragers zijn verboden.
  • U zorgt zelf voor werkkleding, tenzij de werkmeester of de contactpersoon van de projectplaats anders beslist.
  • U houdt u aan de geldende veiligheidsvoorschriften.
  • Het is verboden om tijdens de werkstraf onder invloed van drugs en/of alcohol te zijn of om verdovende middelen bij u te hebben.

Welke verplichtingen heeft u tijdens de werkstraf?
  • Reclassering Nederland bepaalt waar en op welke tijdstippen u de werkstraf moet uitvoeren. Dit betekent dat de reclassering u kan verplichten om een aantal dagen achtereen - ook in de avonduren, in de weekeinden of vakantieperiodes - de werkstraf uit te voeren.
  • Reclassering Nederland kan u verplichten om mee te werken aan een urinecontrole. Als hieruit blijkt dat u drugs en/of alcohol heeft gebruikt, krijgt u een officiële waarschuwing of wordt uw werkstraf stopgezet.
  • Wanneer u ziek bent, kan Reclassering Nederland om een bewijs vragen zoals een doktersverklaring. Ook kan de reclassering u verplichten een keuringsarts te bezoeken.

Wat kunt u van Reclassering Nederland verwachten?
  • Voor u begint met de werkstraf krijgt u een intakegesprek met een medewerker van Reclassering Nederland. Tijdens dit gesprek bespreekt u uw achtergrond en persoonlijke situatie. Vervolgens bepaalt de reclassering hoe uw werkstraf eruit komt te zien. Gaat u naar school, heeft u een baan of een eigen bedrijf? Dan probeert de reclassering hier rekening mee te houden. Toch kan het voorkomen dat u vrij moet nemen om de werkstraf uit te voeren. Reclassering Nederland beslist hierover.
  • Reclassering Nederland verzekert u tegen ongevallen en wettelijke aansprakelijkheid. Kosten door ziekte tijdens de werkstraf worden niet vergoed.
  • Reclassering Nederland kan contact opnemen met het UWV en melden dat u een werkstraf heeft.
  • Alleen de uren die u onder begeleiding staat van een werkmeester of contactpersoon van een werkstrafproject tellen als werkstraf. Eventuele reiskosten worden niet vergoed.

Wat gebeurt er als u de regels overtreedt?
Als u de regels overtreedt, krijgt u een officiële waarschuwing. Overtreedt u de regels nóg een keer, dan zet Reclassering Nederland de werkstraf stop. Bij een ernstige overtreding zet de reclassering de werkstraf direct stop, zonder voorafgaande waarschuwing. Dit doet zij onder andere in de volgende gevallen:
  • Bij bedreiging, intimidatie, pestgedrag of agressief gedrag.
  • Als u alcohol, drugs of wapens bij u heeft.
  • Als u werkstrafuren probeert af te kopen.
  • Als u een strafbaar feit pleegt op het werkstrafproject of als u hiervan wordt verdacht.

Als de werkstraf wordt stopgezet, stuurt de reclassering de werkstraf terug naar het Openbaar Ministerie met de melding dat deze is mislukt. De werkstraf kan dan worden omgezet in een gevangenisstraf.

Als u een strafbaar feit pleegt op het werkstrafproject of in verband met het werkstrafproject, doet Reclassering Nederland aangifte bij de politie.

Wat kunt u doen als u een klacht heeft?
Als u het niet eens bent met een beslissing van Reclassering Nederland, kunt u een klacht indienen. Het klachtenreglement staat op www.reclassering.nl.

Ondertekening
Ik verklaar de regels voor de werkstraf te hebben begrepen en gelezen en houd me aan deze
regels.
Plaats: ...
Datum: ...
Naam (in blokletters): ...
Handtekening: ...

Noten:
  1. Grotendeels overgenomen uit: factsheet 'De Wet taakstraffen' van het Ministerie van Justitie.
  2. Persbericht Reclassering Nederland: 47% Minder recidive na werkstraf' - Werkstraf voorkomt meer criminaliteit. Datum 3 september 2009 14:15 uur.
  3. Zie voor een uitgebreide samenvatting van de succes- en faalfactoren bij 18+ werkgestraften de inzet onderaan het artikel.
  4. Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het beperken van de mogelijkheden om een taakstraf op te leggen voor ernstige zeden- en geweldsmisdrijven en bij recidive van misdrijven (32 169)
  5. Landen die onder Azië-overig vallen zijn: Iran, Indonesië, Nieuw-Guinea, Vietnam, Irak, Afghanistan, India, Koeweit, Libanon, Mongolië, Nederlands-Indië, Pakistan, Sri Lanka, Syrië, Filippijnen en China.

Lees verder

© 2009 - 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
JeugdstrafrechtJeugdstrafrechtBijna alle jongeren doen wel eens iets wat niet door de beugel kan. Het stelen van een snoepje of iets vernielen. Experi…
Bijstandsfraude: straf & gevolgenU ziet het regelmatig in de krant: bijstandsfraude, en gemeente die duizenden euro's terugvordert. Misschien maakt u uze…
Procedure bij strafrechtEen strafrechtelijke procedure is een rechtszaak in het strafrecht. De rechter beoordeelt of de verdachte een misdrijf o…
De straffen binnen het strafrechtWanneer iemand de normen, die de samenleving heeft gesteld overtreedt, volgen er sancties. In het Nederlandse strafrecht…

Vrijwilligerswerk doen en daarvoor toch geld ontvangenVrijwilligerswerk doen en daarvoor toch geld ontvangenNaast z'n werk zet menigeen zich met hart en ziel in voor club, vereniging, goed doel enz. En als gepensioneerde of alle…
Gevonden voorwerpen houden, of moet je ze inleveren?Gevonden voorwerpen houden, of moet je ze inleveren?Is het verplicht om gevonden voorwerpen altijd naar de gemeente of politie te brengen. Op hoeveel vindersloon hebben we…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: StartupStockPhotos, Pixabay
  • A.M. van Kalmthout: Onbetaalde arbeid ten algemenen nutte: Een dienst aan de dienstverlening?; Gouda Quint BV, Arnhem, 1988.
  • F.M.J.A. Imkamp: Werken met taakgestraften ~ Ervaringen van projectleiders, Ars Aequi Libri, 2002.
  • Factsheet 'De Wet taakstraffen' van het Ministerie van Justitie.
  • http://www.cleerdin-hamer.nl/pdf/cleerdinhamer/uploads/Overige%20hoofdstraffen.pdf
  • http://www.justitie.nl
  • http://www.rechtspraak.nl/Recht-In-Nederland/ThemaDossiers/dossier-taakstraffen/Pages/achtergrondinformatie-taakstraf.aspx
  • http://www.reclassering.nl/documents/120904_15%20REGELS%20VOOR%20DE%20WERKSTRAF_def.pdf
  • Ministerie van Justitie: Aanbieden onderzoeksrapport succes- en faalfactoren bij werkstraffen van meerderjarigen, 11 november 2005.
  • Persbericht Reclassering Nederland: 47% Minder recidive na werkstraf' - Werkstraf voorkomt meer criminaliteit. Datum 3 september 2009 14:15 uur.
  • Reclassering. Ik heb een werkstraf. https://www.reclassering.nl/ik-moet-naar-de-reclassering/ik-heb-een-werkstraf (ingezien op 11-9-2020)
  • Wetboek van Strafrecht.
  • WODC, Verwey-Jonker Instituut: Onderzoeksrapport: 'Werkstraffen: succes verzekerd? Succes- en faalfactoren bij werkstraffen van meerderjarigen', 2005.
  • Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het beperken van de mogelijkheden om een taakstraf op te leggen voor ernstige zeden- en geweldsmisdrijven en bij recidive van misdrijven (32 169)
  • Afbeelding bron 1: Bert Verhoeff Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Aerovista/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 3: Xavier66, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Werkstraf: wat is het, (hoe) werkt het en achtergronden"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Mmeeuwesen, 23-10-2019 01:03 #10
Een vraag, persoon is afgekeurd 100% zit in de wia en krijgt een taakstraf van 40 uur.Persoon heeft colitus ulcerosa en fybromyalgie en chronische vermoeidheid.Wat voor mogelijkheid is er voor deze persoon om zijn taakstraf uit te voeren. Reactie infoteur, 31-10-2019
Bij de uitvoering van een werkstraf wordt rekening gehouden met iemands lichamelijke gesteldheid en klachten. In het intakegesprek zal hiernaar geïnformeerd worden. Er zijn werkstrafprojecten waar een werkgestrafte aangepast werk kan verrichten, zittend werk kan verrichten en/of halve dagen kan werken.

Kev, 13-08-2019 08:29 #9
Ik heb de helft van mijn taakstraf gedaan en door diverse omstandigheden heeft de reclassering in maart 2019 terug gestuurd naar o.m. dat de straf mislukt is. Ik heb tot op heden niks gehoord. wanneer kan ik iets verwachten? Reactie infoteur, 31-10-2019
Wanneer de officier van justitie een taakstraf wil omzetten, wordt de persoon in kwestie gedagvaard. Dit kan enige tijd duren.

Marc, 14-05-2019 22:00 #8
Beste,

Bij deze heb ik een vraag.
Ik ben veroordeeld met een taakstraf van 80 uur, mei 2019, verduistering bij een bedrijf 2 jaar geleden.
Momenteel heb ik heb ik geen werk en ben in afwachting van een uitkering.
Lees, ik ben niet verwijtbaar werkloos, dus daar is geen sprake van. Heb je dan wel recht op een uitkering aangezien ik aan alle verplichtingen heb voldaan die het uwv stelt?
En ten tweede klopt het dat je uitkering stop gezet wordt ten tijde dat je de taakstraf uitvoert.
Ben zelf wel druk bezig met solliciteren.

Ik verneem graag een antwoord. Reactie infoteur, 15-05-2019
Als je een uitkering krijgt, dan ben je verplicht om de uitkerende instantie op de hoogste te stellen dat je een werkstraf moet uitvoeren. Zolang je beschikbaar bent en blijft voor de arbeidsmarkt, zou dit geen problemen moeten opleveren.

Alex, 25-07-2018 20:11 #7
Ik heb een werkstraf van 180 uur gekregen. Wegens ziekte heb ik er maar 20 gewerkt. De reclassering heeft het teruggestuurd naar de rechtbank, waar ik vandaag te horen heb gekregen dat ik 79 dagen hechtenis krijg. Ik heb werk en een gezin, dus 79 dagen geen inkomsten. Kan ik hier nog tegen in beroep gaan? Reactie infoteur, 19-09-2018
De officier van justitie beveelt de tenuitvoerlegging van vervangende hechtenis wanneer hij van de reclassering te horen krijgen dat de veroordeelde de werkstraf niet goed en/of niet volledig heeft verricht. U kunt binnen 14 dagen na ontvangst van de beslissing van de officier van justitie een bezwaarschrift indienen tegen de beslissing tot tenuitvoerlegging van vervangende hechtenis.

Ives de Braekell, 18-05-2017 18:14 #6
Heb een werkstraf van 80 uren… heb nog niet bij konsulent moeten komen… Mijn vraag is mag ik op vakantie naar Kreta met het vliegtuig? Reactie infoteur, 04-06-2017
Met een werkstraf kan iemand met vakantie. Het is wel belangrijk om voldoende vrije dagen over te houden om de werkstraf uit te kunnen voeren.

Jaap, 11-08-2016 17:59 #5
Als je een WW uitkering heb, en je krijg een taakstraf vervalt je uitkering. Het UWV zegt, in de tijd van je taakstraf, ben je niet beschikbaar voor betaald werk. Het is de vraag of 120 uur taakstraf niet net zo goed in de gevangenis kan worden door gebracht. Of dat je 120 uur staat te ploeteren. Ik zou het nog niet weten. Een taakstraf is in je eigen vlees snijden. Reactie infoteur, 12-08-2016
In het algemeen hanteert de reclassering de regel dat een werkzoekende maximaal 20 uren werkstraf per week mag vervullen en zich beschikbaar moet houden voor betaalde arbeid conform de eisen van de uitkerende instantie. In principe bent u dus 'gewoon' beschikbaar voor de arbeidsmarkt, ondanks dat u een werkstraf uitvoert. Het kan zijn dat het UWV daar anders over denkt, maar dan kunt u daar bezwaar tegen maken. Vraag eventueel het Juridisch Loket hoe u dit het beste aan kunt pakken.

40 uur werkstraf staat gemiddeld voor 1 maand vervangende hechtenis. 3 maanden detentie lijkt mij een kostbare zaak. U hebt dan geen inkomen terwijl de vaste lasten gewoon doorlopen.

Unal, 09-06-2016 19:31 #4
Hallo, ik had een vraagje. Ik heb een taakstraf gekregen van 60 uur. Waarvan ik nog 18 uur moet. Nu deed ik mijn taakstraf bij een manege. Maar nu willen zij niet met mij doorgaan omdat ik alleen op de zondagen kon werken ivm drukke baan. Maar dat is van te voren zo afgesproken met hen en de reclassering. De manege wil niet verder gaan doordat ik alleen op de zondagen kom. Mag dat terwijl we dat van te voren afgesproken hebben en getekend hebben? Reactie infoteur, 12-08-2016
Volgens de reclassering (afdeling werkstrafunit) zijn de uitgangspunten voor de uitvoering van de werkstraf (m.b.t. het weekend):
1. De werkstraf dient in principe op doordeweekse dagen binnen de wettelijke termijn uitgevoerd te worden.
2. De cliënt dient bereid te zijn, indien nodig en indien er sprake is van een baan, minimaal één week vakantie op te nemen om de werkstraf uit te voeren.
3. Indien de werkstraf hoger is dan 80 uur en cliënt kan aantonen dat hij in verband met eigen werk ook in het weekend de werkstraf moet kunnen uitvoeren.

Is er sprake van dat een cliënt de werkstraf in het weekend dient uit te voeren dan gelden de volgende regels:
• Er kan maximaal de helft van de werkstraf in weekenden worden gewerkt.
• Dit kan pas nadat de eerste helft doordeweeks is uitgevoerd.
• Dit geldt niet indien een cliënt een officiële waarschuwing heeft gekregen of indien de werkstraf is stopgezet.
• Dit geldt niet indien cliënt éénmaal in het weekend ongeoorloofd afwezig is geweest. De overig uren dient betrokkene op doordeweekse dagen te werken.

Indien u met de reclassering en het werkstrafproject hebt afgesproken dat u uw werkstraf volledig in het weekend mag uitvoeren (op de zondagen) en dit is vastgelegd in het contract dat door alle partijen is ondertekend, dan kunt u een klacht indienen tegen de gang van zaken. Kijk voor meer informatie over het klachtenreglement op www.reclassering.nl.

Maatje, 22-07-2015 04:21 #3
Vraag over taakstraf voor 70+ die voorheen blanco strafblad hadden. Hoe wordt een 71 jarige die voor de pensioen gerechtigde leeftijd 80 tot 100% is afgekeurd, te werk gesteld?
Deze bejaarde vrouw heeft 2 uur per week thuiszorg, vanwege blijvende verminderde functie van ledematen.
Heeft recent een longontsteking doorgemaakt, waardoor er extreme vermoeidheid/duizeligheid verschijnselen zijn. Daarbij is ze mantelzorger voor een dementerende patiënt. Reactie infoteur, 28-07-2015
Er zijn speciale projectplaatsen waar mensen met lichamelijke en/of psychische beperkingen tewerkgesteld kunnen worden, en eventueel halve dagen kunnen werken. Dit betreft vaak zittend werk waarbij eenvoudig productiewerk wordt verricht aan een tafel. Voor iemand begint met de werkstraf krijgt hij/zij een intakegesprek met een medewerker van Reclassering Nederland. Tijdens dit gesprek wordt de achtergrond en persoonlijke situatie van de persoon besproken. Vervolgens bepaalt de reclassering hoe zijn/haar werkstraf eruit komt te zien.In dit geval is de persoon met een werkstraf een mantelzorger. Dan probeert de reclassering hier rekening mee te houden. Toch kan het voorkomen dat betrokkene 'vrij' moet nemen om de werkstraf uit te voeren. Reclassering Nederland beslist hierover.

Is een werkstraf niet uitvoerbaar in verband met de lichamelijke of psychische of psychiatrische problematiek en/of verslavingsproblematiek van de betrokkene, dan wordt de werkstraf teruggestuurd naar de officier van justitie. In een afloopbericht zal de Reclassering vermelden waarom de werkstraf is geretourneerd. Naar aanleiding van het bericht van de Reclassering zal de officier van justitie tenuitvoerlegging vorderen van de vervangende hechtenis gelijk aan de helft van de nog openstaande uren. Bij 120 uur werkstraf zal de officier van justitie 60 dagen vervangende hechtenis bevelen. De veroordeelde kan tegen de beslissing van de officier van justitie tot tenuitvoerlegging van vervangende hechtenis binnen 14 dagen een bezwaarschrift indienen bij de rechter die de werkstraf heeft opgelegd.

Er is nog een andere situatie mogelijk. Iemand die een werkstraf opgelegd heeft gekregen kan een (gemotiveerd) gratieverzoek indienen bij het Ministerie van Veiligheid & Justitie of bij de koningin. Het ministerie kan dan bij Koninklijk Besluit beslissen om de straf die door de rechter is opgelegd kwijt te schelden, te verminderen of te veranderen. Als de persoon het gratieverzoek indient vóórdat hij/zij is uitgenodigd voor een intakegesprek bij de Reclassering, wordt de werkstraftermijn opgeschort. Controle hierop vindt plaats door het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). Als de persoon het gratieverzoek indient nadat de uitnodiging (voor een intakegesprek) is verstuurd, dan is de executie gestart en heeft het gratieverzoek dus géén opschortende werking meer.

Gratie is mogelijk als de straf van de veroordeelde onherroepelijk is en nog niet is ondergaan. Dit betekent dat er geen mogelijkheid meer is voor de veroordeelde om in beroep te gaan. Gratie is geen vorm van herberechting of beroep. Er wordt dus niet opnieuw gekeken naar de uitspraak van de rechter. Het is alleen mogelijk om gratie te vragen voor straffen die door de rechter zijn opgelegd en voor geldboetes hoger dan € 340. Ook moeten de omstandigheden waarin de veroordeelde verkeert zijn gewijzigd ten opzichte van de omstandigheden tijdens de uitspraak door de rechter.

Frans, 19-01-2014 21:23 #2
Heb een werkstraf opgelegd gekregen, hoe kom ik zo snel mogelijk in contact met de reclassering? Reactie infoteur, 05-04-2014
Even bellen. Telefoonnummers staan op hun website: www.reclassering.nl

Jean-Marie Toubiana, 30-05-2012 17:43 #1
Hallo,

Ik lees overal waarin vermeld word waar een persoon zich aan moet houden als deze een taakstraf opgelegd krijgt.
Maar ik kan nergens terug vinden waar een Coördinator taakstraffen zich aan moet houden?
Mijn zoon is 16 en minderjarig graag wil ik weten wie verantwoordelijk is voor hem op de locatie waar hij de taakstraf moet uitvoeren?
Tevens wil ik ook de procedure weten als hij niet op zijn taakstraf verschijnt of wij daar ook van op de hoogte gebracht dienen te worden(hij is immers minder jarig)
Dit is nu niet gebeurd en onze coördinator taakstraffen melde mij dat hij geen kinderoppas is!

kortom ik wil ook weten waar wij aan toe zijn als ouders! Reactie infoteur, 08-06-2012
Als een jeugdige een taakstraf moet verrichten, dan coördineert de Raad voor de Kinderbescherming de uitvoering daarvan. De Raad zorgt voor een passende taakstraf voor de jongere en informeert de officier van justitie over het verloop ervan. Dit artikel richt zich op werkstraffen bij volwassenen. Ik weet weinig over de uitvoering van werkstraffen via de Raad. U kunt het beste telefonisch contact opnemen met de Raad en uw vraag aan hen voorleggen.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 11-09-2020
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Diversen
Special: Reclassering
Bronnen en referenties: 17
Reacties: 10
Schrijf mee!