InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Regelingen > Vertrouwensregel: de betekenis voor parlement & kabinet

Vertrouwensregel: de betekenis voor parlement & kabinet

Vertrouwensregel: de betekenis voor parlement & kabinet De vertrouwensregel is een belangrijke regel van ongeschreven staatsrecht. Het verband tussen de verschillende Nederlandse staatsorganen wordt duidelijk aan de hand van de vertrouwensregel, de ministeriële verantwoordelijkheid, de informatieplicht en het ontbindingsrecht. De vertrouwensregel houdt in dat de ministers het vertrouwen van het parlement moeten hebben. Dit vertrouwen hoeft bij het aantreden van nieuwe ministers niet uitgesproken te worden, maar wordt verondersteld door zowel het aangestelde kabinet als het parlement. Het kabinet kan niet functioneren zonder het vertrouwen van een meerderheid van de Tweede Kamer. Hierom dient een kabinet, minister of staatssecretaris op te stappen, indien een meerderheid in één van de Kamers geen vertrouwen meer in het kabinet of een van haar bewindslieden heeft. De vertrouwensregel kan worden gezien als een soort verwerkelijking van de (politieke) ministeriële verantwoordelijkheid.

Vertrouwensregel


Wat betekent de vertrouwensregel?

De vertrouwensregel houdt in dat het kabinet, bestaande uit alle ministers en staatssecretarissen, het vertrouwen van het parlement oftewel de Staten-Generaal dient te hebben. Een kabinet, minister of staatssecretaris moet opstappen, als een meerderheid in één van de Kamers geen vertrouwen meer in hem of haar heeft. De vertrouwensregel geldt dus tussen het kabinet en haar leden enerzijds, en de beide Kamers van de Staten-Generaal anderzijds.

Ongeschreven regel van het Nederlands staatrecht

De vertrouwensregel is een ongeschreven regel van het Nederlandse staatsrecht. Deze regel staat niet in de wet vastgelegd, maar wordt wel als zodanig gehanteerd.

Politieke ministeriële verantwoordelijkheid

De vertrouwensregel is niet denkbaar zonder de 'politieke ministeriële verantwoordelijkheid'. De vertrouwensregel hangt nauw samen met het ter verantwoording roepen van de ministers over het gevoerde beleid van het ministerie waarover zij de leiding hebben. Het vertrouwen in een minister kan worden opgezegd voor alle zaken die binnen de ministeriële verantwoordelijkheid vallen. Hieruit blijkt het belang van de verbinding tussen de vertrouwensregel en de ministeriële verantwoordelijkheid, en kan de vertrouwensregel gezien worden als een verwerkelijking van de ministeriële verantwoordelijkheid.

Negatieve vertrouwensregel

Het vertrouwen dat het parlement in het kabinet heeft, wordt niet bij het aantreden van het kabinet uitgesproken. Het vertrouwen wordt daarentegen wél verondersteld aanwezig te zijn. Het kabinet mag dus uitgaan van het vertrouwen van het parlement zolang er geen wantrouwen door een meerderheid in een van de Kamers is uitgesproken. Hierom wordt de vertrouwensregels ook wel de 'negatieve vertrouwensregel' genoemd:

"Er wordt vanuit gegaan dat beide Kamers van de Staten-Generaal vertrouwen hebben in het kabinet en haar bewindslieden, totdat een meerderheid in één van de Kamers besluit om dit vertrouwen uitdrukkelijk op te zeggen."

Waarom bestaat de vertrouwensregel?

Het bestuur bezit over een indirect democratisch verkregen legimitatie; zolang de Kamer een minister (of het gehele kabinet) niet naar huis stuurt, wordt er vanuit gegaan dat wordt gehandeld in overeenstemming met de standpunten en opvattingen van het parlement. Immers, indien het parlement van mening is dat een minister of het gehele kabinet niet volgens haar opvattingen of standpunten handelt, dan kan zij hierover een motie van wantrouwen indienen. Het mogelijke gevolg hiervan is dat de betreffende minister of het kabinet zijn of haar ontslag dient aan te bieden aan de Koning of dient te zorgen voor een Kamerontbinding. De achterliggende reden dat het parlement een minister of het gehele kabinet middels de vertrouwensregel naar huis kan sturen, is dat Nederland een indirecte vorm van democratie kent en overeenkomstig kiest de Nederlandse bevolking de vertegenwoordigers in het parlement. Ook gezien Nederland een democratische rechtsstaat betreft, heeft het kabinet (indirect) de steun van het volk nodig om aan te kunnen blijven.

Wat is een motie?

Met een motie geeft de Kamer aan wat haar standpunt is, bijvoorbeeld ten aanzien van een beleid, bewindslied, ontwikkeling, of een handeling.

Er zijn verschillende moties te onderscheiden:
  • Motie van treurnis
  • Motie van afkeuring
  • Motie van wantrouwen

Wat is een motie van wantrouwen?

De motie van wantrouwen geeft blijk van het verloren vertrouwen van het parlement in het gehele kabinet of een bewindspersoon. De motie van wantrouwen wordt ingediend door een Kamerlid dat daarbij de steun nodig heeft van minimaal 5 andere Kamerleden. Vervolgens wordt in de Kamer gestemd met een gewone meerderheid van stemmen: indien één meer dan de helft van de Kamerleden vóór de motie stemt, dan is de motie van wantrouwen 'aangenomen'.

Wanneer kan het parlement het vertrouwen in (de bewindslieden van) het kabinet opzeggen?

Het vertrouwen in het kabinet, een minister of staatssecretaris kan worden opgezegd om iedere reden die het parlement relevant acht. De reden kan bijvoorbeeld betrekking hebben op het privéleven van een minister, om een gemaakte fout, of een handeling van iemand die onder de verantwoordelijkheid van de minister valt. Een minister hoeft geen verantwoording meer af te leggen aan het parlement over een zaak indien de minister opstapt alvorens het parlement haar wantrouwen over deze zaak in een motie kenbaar heeft gemaakt. Bovendien kan een minister zélf bepalen om af te treden, ook indien de minister van mening is dat er geen sprake meer is van vertrouwen van het parlement ook al is er in z'n geheel geen motie ingediend.

Interpretatie van motie bepalend voor opstappen minister, staatssecretaris of kabinet

Vaak blijkt uit de ingediende motie al dat het om een motie van wantrouwen gaat. Daarentegen kan het soms onduidelijk zijn of een ingediende motie ook daadwerkelijk een motie van wantrouwen betreft. Wanneer een bewindslied (in dit geval een minister of staatssecretaris) of het gehele kabinet een motie interpreteert als een motie van wantrouwen, dient het betrokken bewindslied of het kabinet op te stappen. De interpretatie van een motie door een bewindslied of het kabinet bepaald dus of er sprake is van een motie van wantrouwen. Ook een motie van motie van treurnis of een motie van afkeuring kan door een minister, een staatssecretaris of het kabinet, worden geïnterpreteerd als een motie van wantrouwen waardoor het kabinet of het bewindslied kan besluiten om zijn of haar ontslag aan te bieden aan de Koning.

Gevolgen van een aangenomen motie van wantrouwen voor het kabinet of het parlement

Er bestaan twee mogelijke gevolgen van een aangenomen motie van wantrouwen:
  • De betrokken minister, staatssecretaris of het kabinet biedt zijn of haar ontslag aan de Koning aan, of:
  • Het kabinet maakt gebruik van haar grondwettelijk recht om de Kamer te ontbinden.

Ontslagaanbieding

Het kabinet, waaronder de ministers, dienen het vertrouwen van de meerderheid in beide Kamers te hebben om hun functie uit te oefenen: dit is de betekenis van de vertrouwensregel. Een aangenomen motie van wantrouwen betekent dat een meerderheid van de Kamer niet meer het vertrouwen heeft dat het kabinet of een minister zijn of haar functie naar wens uit kan oefenen. Hierom kan het betreffende kabinet, of de betreffende minister en staatssecretaris, niet langer aanblijven. Indien de motie van wantrouwen door een meerderheid in een van de Kamers is aangenomen, dienen de betrokken bewindslieden hierop hun ontslag aan te bieden aan de Koning. Een aangenomen motie van wantrouwen leidt dus tot ontslagaanbieding door een minister, een staatssecretaris, of het gehele kabinet.

Kamerontbinding

Indien het conflict zich niet afspeelt tussen het parlement en een bewindslied, maar tussen het parlement en het gehele kabinet, dan heeft het kabinet naast ontslagaanbieding tevens de mogelijkheid om een Kamerontbinding te bevorderen. Indien er wordt gekozen voor een Kamerontbinding, zullen er binnen 40 dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden om de mening van het volk te raadplegen. De Tweede Kamer is meestal de Kamer die wordt ontbonden, ook al bestaat de mogelijkheid om de Eerste Kamer te ontbinden wat zeer zeldzaam is.

Lees verder

© 2018 - 2019 Aucourant, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De regering en het kabinetDe regering wordt gevormd door de koningin en alle ministers. Het kabinet bestuurt het land en voert het beleid uit. Dez…
Wat is de motie van wantrouwenWat is de motie van wantrouwenWanneer onaanvaardbare beslissingen worden genomen in de politiek, hoor je nog wel eens van de motie van wantrouwen. Maa…
Ministers en staatssecretarissen van het kabinet-Rutte I, IISinds 14 oktober 2010 is het kabinet-Rutte I (VVD en CDA) een feit. Het kabinet-Rutte krijgt gedoogsteun van de PVV. Het…
Staatsinrichting: MotiesIn de Tweede Kamer kan ook bij begrotingsontwerpen gebruik gemaakt worden van het recht van amendement. Omdat begrotings…
Het recht: regeringsstelselsHet recht: regeringsstelselsVroeger werd er uitsluitend onderscheid gemaakt tussen een monarchie, waar een koning aan het hoofd stond, en een republ…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Alexas Fotos, Pixabay
  • Niko Koffeman, Motie van vertrouwen ontwikkelt ongeschreven staatsrecht, Binnenlands Bestuur, 25 april 2013, https://www.binnenlandsbestuur.nl/motie-van-vertrouwen.
  • HERINGA Aalt Willem, VAN DER VELDE Jakob, VERHEY Lucy, VAN DER WOUDE Wytze, Staatsrecht, augustus 2010, pp. 43-165.
  • Parlement.com, Kamerontbinding, https://www.parlement.com/id/vh8lnhrptxx2/kamerontbinding.
  • Parlement.com, Vertrouwensregel parlement en kabinet, https://www.parlement.com/id/vh8lnhrr6zzk/vertrouwensregel_parlement_en_kabinet.

Reageer op het artikel "Vertrouwensregel: de betekenis voor parlement & kabinet"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Aucourant
Laatste update: 15-01-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Regelingen
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!