InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Motiverende gespreksvoering / motivational interviewing (MI)

Motiverende gespreksvoering / motivational interviewing (MI)

Motiverende gespreksvoering / motivational interviewing (MI) Motiverende gespreksvoering is een benadering om mensen te helpen hun problemen te onderkennen en om hen aan te zetten tot verandering. Het is vooral een bruikbare methode voor mensen die weigerachtig zijn, weerstand vertonen en ambivalent staan tegenover verandering. MI bevordert de intrinsieke motivatie van de cliënt door een directieve aanpak gericht op verandering. Ofschoon MI afkomstig is uit de verslavingszorg, is de methode goed toepasbaar op andere vakgebieden zoals reclassering.

Motiverende gespreksvoering


Wat is motiverende gespreksvoering?

Motiverende gespreksvoering (MI) is meer dan het toepassen van een setje gesprekstechnieken, het is een manier, of eigenlijk een methode om mensen aan te zetten tot verandering door te praten over verandering. Het is een op interactie gerichte gespreksmethode waarvan is gebleken dat het vruchten afwerpt. In Canada heeft het effect van deze wetenschappelijk onderzochte methodiek, zich inmiddels bewezen. MI is een directieve aanpak gericht op verandering, waarbij als uitgangspunt geldt: de respectvolle bejegening van cliënten. Het is bovenal een basis- of grondhouding en geen repertoire gesprekstechnieken.

Verandering komt niet op gang door de cliënt te confronteren met alle negatieve gevolgen van zijn gedrag en te focussen op zaken als angst, schaamte, verlies of ongemak dat hij daarbij ondervindt. Het is niet zo dat mensen eerst voldoende lijdensdruk moeten ervaren en op de bodem moeten zitten, om te willen veranderen. Constructieve gedragsverandering komt op gang wanneer iemand zich weet te verbinden met iets van intrinsieke waarde, iets wat voor hem kostbaar is. En intrinsieke motivatie komt niet op gang in een confronterend klimaat, maar in een open, ontvankelijk en bevestigende omgeving waarin hij veiligheid ervaart.

De methode is ontwikkeld in de verslavingszorg en de afgelopen jaren heeft ze haar intrede gedaan op talloze werkvelden. Zo is het in Nederland de bedoeling dat het Gevangeniswezen, Reclassering Nederland en het Leger des Heils, Jeugdzorg & reclassering deze manier van gespreksvoering gaan hanteren. Stichting Verslavingsreclassering GGZ werkt al met deze methodiek.

Motiverende gespreksvoering is gebaseerd op evidence-based practice (EBP)

Motiverende gespreksvoering is niet gebaseerd op een interessante theorie of alleen klinische ervaring, maar komt voort uit wat Evidence-based practice (EBP) wordt genoemd. EBP is het uitvoeren van een handeling door een professional waarbij gestreefd wordt naar grotere doelmatigheid en doeltreffendheid door gebruik te maken van zoveel mogelijk bronnen. Het gaat bij EBP om het toepassen van nieuwe en actuele wetenschappelijk inzichten, de ervaring en inzicht van de professional zelf, de voorkeuren die de cliënt aangeeft en de beschikbare middelen zoals tijd en geld. Het gaat om beproefde methoden en technieken die in de praktijk hun effectiviteit hebben bewezen, dat is de kracht van MI.

Eén van de principes die het succes van hulpverleningsprogramma's bepalen, is het principe van responsiviteit. De cliënt moet open staan en ontvankelijk zijn voor interventies, anders is het water naar de zee dragen. Heel vaak zal er door de hulpverlener gezocht moeten worden naar motivatiebronnen van de cliënt, voordat een veranderingsproces op gang kan komen.(1) De hamvraag daarbij is: 'hoe verhoog je de responsiviteit'? Welnu, onderzoek toont aan dat door gebruik te maken van MI technieken in plaats van overredingskracht te gebruiken, confrontatie toe te passen of druk uit te oefenen door te dreigen met sancties, intrinsieke motivatie ontstaat en op basis daarvan werkelijke verandering op gang gebracht kan worden dat in de loop van de tijd zal consolideren.(2) Dreigen, confronteren en het uitoefen van druk en pressie helpen niet, MI wel. Wat zijn de principes van MI?

Het blijkt dat de mate van empathie die hulpverleners aan de dag leggen in een behandeling, een niet te onderschatten effect heeft op de resultaten van de behandeling. Omgekeerd heeft confronterende hulpverlening een hoger uitvalcijfer en relatief slechtere resultaten. Uit onderzoek naar de behandeling van mensen met een alcoholafhankelijkheid, bleek dat de alcoholconsumptie van cliënten na één jaar behandeling hoger was naarmate de hulpverlener meer confrontatie had toegepast tijdens de behandeling.(3)

De geest van motiverende gespreksvoering

Wanneer we motiverende gespreksvoering voorstellen als een huis, dan is de geest die hieraan ten grondslag ligt het fundament en dus de drager van het huis. Het nabootsen van wat losse MI-technieken (zie onder) zonder de context van MI in acht te nemen en te begrijpen, is killing en werkt niet. Het heeft de schijn van MI, maar mist het wezen en daarmee de geest van MI. Een huis zonder fundament, stort bij de minste of geringste storm in. De geest van MI schuilt er in dat de hulpverlener wil begrijpen en ervaren wat ten grondslag ligt aan het menselijk bestaan en wil weten wat de functie is van bepaald gedrag van de cliënt die hij tegenover zich heeft; waarom denkt en handelt hij op die manier, wat heeft geleid tot zijn manier van in het leven staan?

De geest van motiverende gespreksvoering bestaat uit de volgende drie kernelementen of basiswaarden:
  1. Samenwerking;
  2. Evocatie; en
  3. Autonomie.

Samenwerking of coöperatie betekent een bondgenootschap sluiten met de cliënt, waarmee rekening wordt gehouden met het perspectief van de cliënt. Het gaat om het scheppen van een stimulerende sfeer, waarin de cliënt wordt aangemoedigd en niet wordt gedwongen te veranderen. De tegenovergestelde benadering van samenwerking is confrontatie.

Evocatie betekent dat de hulpverlener de cliënt niet benaderd vanuit een docerende, educatieve rol, maar met een toon en houding waaruit blijkt dat de middelen voor verandering zich in het innerlijk van de cliënt bevinden. De hulpverlener bevordert de intrinsieke motivatie voor verandering door percepties, doelen en waarden uit te lokken, als het ware uit de cliënt zelf te trekken en er niet in proberen te leggen. Het tegenovergestelde van evocatie is - het is al genoemd - educatie: een houding waarbij er van wordt uitgegaan dat het de cliënt aan inzicht ontbreekt om tot echte verandering te komen. De hulpverlener stelt zich op als een deskundige die zijn cliënt inlicht en voorlicht.

In MI wordt de verantwoordelijkheid voor verandering bij de cliënt gelegd; er is respect voor de autonomie van de ander. De cliënt kan om hulp vragen en hij kan hulp afslaan. Zo simpel is het. De hulpverlener faciliteert en ondersteunt de cliënt zodat er van binnenuit de wil tot verandering ontstaat en de verandering dienstbaar is aan de eigen doelen en waarden van de betrokkene. De tegenovergestelde benadering is autoriteit: hulpverleners wil is wet. De cliënt moet doen wat de hulpverlener gebiedt.

De vier algemene principes van motiverende gespreksvoering

Miller & Rollnick (2005) noemen vier algemene principes van motiverende gespreksvoering:
  • druk empathie uit
  • ontwikkel discrepantie
  • beweeg mee met weerstand
  • ondersteun persoonlijke effectiviteit

Een van de kenmerken van MI is een cliëntgerichte en empathische hulpverleningsstijl. Het gaat daarbij om vaardigheden als accurate empathie en reflectief luisteren. Empathisch, ofwel invoelend begrip - niet te verwarren met identificatie met de cliënt of diens problemen - heeft te maken met reflectief luisteren, waardoor de ervaringen, gevoelens en bedoelingen van de cliënt voor hem worden verhelderd. Het is in eigen woorden teruggeven wat een hulpverlener de cliënt hoort vertellen en wat hij bij hem ziet aan emoties (parafraseren), die als gevolg daarvan zijn eigen situatie verder kan exploreren en tot inzichten en oplossingen komt.

Een tweede kenmerk van MI is het creëren van discrepantie tussen het huidige gedrag van de cliënt en de doelen en waarden die hij nastreeft, de gewenste toestand. Discrepantie kan worden opgeroepen doordat hij tot inzicht komt welke nadelen aan zijn huidige gedrag kleven en welke voordelen hij kan bereiken door gedragsverandering. Als zijn huidige gedrag in strijd is met doe doelen en waarden die hij nastreeft (zoals een goede gezondheid, geluk, intimiteit, een gezinsleven, een vader zijn voor zijn kind, succes), is de kans op verandering groter. De cliënt moet uiteindelijk met argumenten voor verandering komen en niet de hulpverlener.

Met meegaan met de weerstand wordt bedoeld dat de hulpverlener er niet tegenin gaat, maar een vraag of probleem teruggeeft aan de ander. De ander moet juist de zwakke en sterke kanten van een idee exploreren en zelf argumenten formuleert waarom hij iets wel of niet wilt. Ambivalentie moet je niet bestrijden maar erkennen als een natuurlijk fenomeen. De hulpverlener moet nieuwe informatie geven ter overweging en andere perspectieven bieden en tegelijkertijd en tegelijkertijd ruimte bieden aan de ambivalentie en er niet tegenin gaan. Kortom, ga niet de discussie aan, bestrijd geen weerstand, lok nieuwe perspectieven uit en leg ze niet op, de cliënt is de primaire bron van antwoorden en oplossingen en weerstand is een teken dat een andere reactie van de hulpverlener nodig is.

"Het komt er dus op neer dat voor het oproepen van verandering het minst wenselijk is als de hulpverlener pleit voor verandering, terwijl de cliënt tegenargumenten aanvoert. Zo'n manier van discussiëren is contraproductief. Het is niet alleen onwaarschijnlijk dat de ambivalente mens zich laat overtuigen, een directe discussie kan hem of haar zelfs de verkeerde kant opdrukken, de kant namelijk die hij of zij noodgedwongen moet verdedigen." (Miller & Rollnick, 2005, p.64)

Met het ondersteunen van persoonlijke effectiviteit wordt bedoeld iemands geloof in zijn eigen kunnen. De eerste drie stappen laten zien dat de cliënt een probleem heeft, maar hij moet ook gaan geloven dat hij werkelijke verandering kan bewerkstelligen. Als hij daar niet in gelooft, volgt apathie en verlamming.

Vijf belangrijke gesprekstechnieken

Er zijn vijf methoden die van begin tot eind belangrijk zijn in het hulpverleningsproces.
  1. open vragen stellen
  2. reflectief luisteren
  3. bevestigen
  4. samenvatten
  5. verandertaal uitlokken

1. Open vragen stellen

De gesprekstechniek waarbij de hulpverlener zoveel mogelijk open vragen stelt, nodigt uit tot nadenken en op onderzoek uit te gaan. Het zijn vragen die een gesprek gaande houden.

2. Reflectief luisteren

Bij reflectief luisteren heeft de hulpverlener niet alleen oor voor de feitelijke informatie die de cliënt geeft (de inhoud van zijn woorden), maar ook voor datgene wat mogelijk wordt bedoeld door de cliënt, maar niet wordt uitgesproken. Een reflectief luisterende reactie is in feite raden wat de cliënt bedoelt in de vorm van een uitspraak. Een uitspraak zal minder weerstand oproepen dan een vraag die een antwoord oproept. Een reflectief luisterende uitspraak getuigt van meer begrip. Een deskundige reflectie herhaalt niet wat een ander heeft gezegd, maar beweegt zich net iets verder. Maak daarbij de intensiteit van de geuite emotie niet groter, maar eerder kleiner. Als de hulpverlener het te groot maakt, zal de cliënt geneigd zijn de emotie weg te praten of te bagatelliseren.

Twaalf niet luisterende reacties die de voortgang belemmeren of blokkeren:
  • opdrachten geven, sturen of commanderen
  • waarschuwen, alarmeren of dreigen
  • adviseren, aanwijzingen geven of oplossingen aandragen
  • overtuigen door middel van logica, discussie of belering
  • mensen vertellen wat ze moeten doen, moraliseren
  • het met iemand oneens zijn, oordelen, bekritiseren of beschuldigen
  • het met iemand eens zijn, goedkeuren of prijzen
  • te schande maken, belachelijk maken of etiketteren
  • interpreteren of analyseren
  • geruststellen, sympathiseren of troosten
  • ondervragen of op de proef stellen
  • terugtrekken, afleiden, grappen maken of van onderwerp veranderen

3. Bevestigen en ondersteunen

Bevestigingen zijn opmerkingen die er op neer komen dat de inspanningen die de cliënt zich getroost en de sterke kanten die hij heeft worden opgemerkt en bevestigd. Voorbeeld: "Ik vind het heel erg fijn dat u vandaag naar dit gesprek bent gekomen, dat is een hele stap voor u."

4. Samenvatten

Samenvatten heeft als doel de cliënt laten merken dat je goed luistert; structureren van het gesprek; nagaan of hetgeen je gehoord hebt daadwerkelijk klopt; afsluiten van een bepaald thema waardoor een volgend gespreksonderwerp kan worden belicht; veelpraters in te kaderen.

5. Verandertaal uitlokken

De tegenhanger van weerstandsgedrag is verandertaal, hetgeen een richtinggevende strategie is voor de oplossing van ambivalentie. Het is belangrijk deze te herkenen bij de cliënt. Motiverende gesprekvoering roept veelal meer verandertaal en relatief weinig weerstand op. Verandertaal weerspiegelt de beweging die de cliënt maakt naar verandering toe. Verandertaal valt uiteen in vier categorieën:
  • de nadelen van de status quo onderkennen
  • de voordelen van verandering onderkennen
  • optimisme over verandering onder woorden brengen
  • de bedoeling om te veranderen onder woorden brengen

Er worden een aantal methoden onderscheiden voor het oproepen van verandertaal. Een daarvan is het stellen van evocatieve (open) vragen, zoals: "Wat vindt u vervelend aan de huidige situatie", of: "Hoe zou u het graag anders willen hebben"? Of vragen naar extremen: "Als u denkt aan uw hoge bloeddruk op de langere termijn, waarover maakt u zich dan het meeste zorgen?" Vooruitkijken: "U zit nu in de gevangenis, hoe zou u willen dat uw leven er over vijf jaar uitziet?"

In dit artikel wordt nader ingegaan op de vijf bovengenoemde basistechnieken.

Motivatie wordt aangejaagd door discrepantie tussen die doelen die iemand erop nahoudt en de actuele werkelijkheid waarin hij of zij zich volgens eigen waarneming bevindt. (Miller & Rollnick, 2005, p. 173-174)

Er worden in heel Nederland trainingen en cursussen motiverende gespreksvoering aangeboden.

Noten:
  1. Anneke Menger en Lous Krechtig: Het delict als maatstaf - Methodiek voor werken in gedwongen kader; PlantijnCasparie, IJsselstein, 2004, p.40.
  2. Micheal D. Clark et al: Motivational interviewing for probation officers: tipping the balance toward change; Federal Probation, vol.70, number 1.
  3. William R. Miller & Stephan Rollnick: Motiverende gespreksvoering - Een methode om mensen voor te bereiden op verandering; Ekklesia, 5e druk 2008, p. 23.

Lees verder

© 2009 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Behandeling alcoholverslaving: motiverende gespreksvoeringBehandeling alcoholverslaving: motiverende gespreksvoeringEr zijn diverse behandelingen van alcoholverslaving. Motiverende gespreksvoering is er op gericht de ambivalente gevoele…
De basis van motiverende gespreksvoeringDe basis van motiverende gespreksvoeringMotiverende gespreksvoering is een methode die veel wordt gebruikt binnen de psychologie om mensen te motiveren een gedr…
Ethologie: gedrag van dierenEthologie: gedrag van dierenWaardoor ontstaat het gedrag bij dieren? Is dit wat er wordt bedoeld met instinct? In de wetenschap van de biologie is e…
Ik wil hulp bij verslavingIk wil hulp bij verslavingWanneer je op een punt aangekomen bent dat je aan een verslaving denkt én hulp bij verslaving wilt zijn er diverse mogel…
Motiverende gespreksvoering en ambivalentieMotiverende gespreksvoering en ambivalentieIeder mens heeft wel eens last van twee gevoelens die tegen elkaar ingaan. Helemaal zeker van iets of iemand ben je bijn…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/g-stockstudio
  • Anneke Menger en Lous Krechtig: Het delict als maatstaf - Methodiek voor werken in gedwongen kader; PlantijnCasparie, IJsselstein, 2004.
  • Micheal D. Clark et al: Motivational interviewing for probation officers: tipping the balance toward change; Federal Probation, vol.70, number 1.
  • Stephen Rollnick & William R. Miller & Christopher C. Butler: Motiverende gespreksvoering in de gezondheidszorg; Ekklesia, februari 2009.
  • William R. Miller & Stephan Rollnick: Motiverende gespreksvoering - Een methode om mensen voor te bereiden op verandering; Ekklesia, 5e druk 2008.

Reageer op het artikel "Motiverende gespreksvoering / motivational interviewing (MI)"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Ada, 18-03-2013 11:20 #2
Interessant artikel. Ik kan nergens vinden wanneer en door wie dit artikel precies geschreven is. Graag hoor ik dit.

mvg,
Ada

Ellie Vangangelt, 23-06-2010 12:35 #1
Bij reflectief luisteren (in de Gordon-methode: actief luisteren genoemd), worden twaalf niet-luisterende reacties genoemd. Deze zijn bijna letterlijk overgenomen uit het boek 'luisteren naar kinderen' van Dr. T. Gordon, blz. 45-47, 8e druk 2010.
Deze methode stamt uit 1970 en wordt al 30 jaar actief gebruikt in, al dan niet professionele, opvoedsituaties. Hoe nieuw en vernieuwend is Motiverende Gespreksvoering? Reactie infoteur, 23-06-2010
Hallo Ellie,

In een andere artikel over MI schreef ik:

"Motiverende gespreksvoering is niet gebaseerd op een interessante theorie of alleen klinische ervaring, maar komt voort uit wat Evidence-based practice (EBP) wordt genoemd. EBP is het uitvoeren van een handeling door een professional waarbij gestreefd wordt naar grotere doelmatigheid en doeltreffendheid door gebruik te maken van zoveel mogelijk bronnen. Het gaat bij EBP om het toepassen van nieuwe en actuele wetenschappelijk inzichten, de ervaring en inzicht van de professional zelf, de voorkeuren die de cliënt aangeeft en de beschikbare middelen zoals tijd en geld. Het gaat om beproefde methoden en technieken die in de praktijk hun effectiviteit hebben bewezen, dat is de kracht van MI." (http://mens-en-samenleving.infonu.nl/psychologie/44474-motiverende-gespreksvoering-motivational-interviewing-mi.html)

Er wordt dus ook gebruikt gemaakt van reeds bestaande inzichten en methoden waarvan vaststaat dat ze effectief zijn.

Mvg, Martin

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 01-01-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Motiverende gespreksvoering
Bronnen en referenties: 5
Reacties: 2
Schrijf mee!