InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Tehilliem: Psalm 59 – een Joodse uitleg

Tehilliem: Psalm 59 – een Joodse uitleg

Tehilliem: Psalm 59 – een Joodse uitleg Koning David werd overvallen door een vijand die leed aan een jaloezie die alomtegenwoordig was geworden. Deze vijand was niemand minder dan zijn eigen schoonvader, Saul. Psalm 59 spreekt over het grote wonder dat David heeft meegemaakt toen hij gevaar ontweek door door een raam te ontsnappen, onopgemerkt door de bewakers bij de deur. De gebeden en smeekbeden die hij toen aanbood, worden hier opgetekend. David heeft nooit afstand gedaan van zijn eigen zelfbewustzijn, zijn waardigheid. Ondanks dat hij op de vlucht is weet hij dat hij een kind van Hashem is en dat alles in Zijn handen is.

Tekst Psalm 59

Voor de koorleider. Op de wijs van Verdelg niet. Van David, een stil gebed, toen Saul opdracht had gegeven David thuis vast te houden en hem te doden. Bevrijd mij van mijn vijanden, mijn God, bescherm mij tegen mijn belagers. Bevrijd mij van wie onrecht doen, red mij van hen die bloed vergieten. Zij hebben het op mijn leven voorzien en vallen mij aan met geweld. Niet om mijn misdaad, niet om mijn zonde, Eeuwige, ik ben onschuldig, maar zij dringen op en sluiten de rijen.
…..
…..
Ze keren terug, avond aan avond, grommend als honden zwerven ze rond door de stad, dolend op zoek naar voedsel, jankend als ze niet worden verzadigd. Maar ik, ik zal Uw sterkte roemen, in de morgen Uw trouw bezingen: U bent voor mij altijd een burcht geweest, een toevlucht in tijden van nood. Mijn sterkte, voor U wil ik zingen, mijn burcht is God, de God die mij trouw blijft.

Hebreeuwse tekst van Psalm 59

א לַמְנַצֵּחַ אַל-תַּשְׁחֵת לְדָוִד מִכְתָּם בִּשְׁלֹחַ שָׁאוּלוַיִּשְׁמְרוּ אֶת-הַבַּיִת לַהֲמִיתוֹ. ב הַצִּילֵנִי מֵאֹיְבַי אֱלֹהָי מִמִּתְקוֹמְמַי תְּשַׂגְּבֵנִי. ג הַצִּילֵנִי מִפֹּעֲלֵי אָוֶן וּמֵאַנְשֵׁי דָמִים הוֹשִׁיעֵנִי. ד כִּי הִנֵּה אָרְבוּ לְנַפְשִׁי יָגוּרוּ עָלַי עַזִּיםלֹא-פִשְׁעִי וְלֹא-חַטָּאתִי יְהוָה. ה בְּלִי-עָו‍ֹן יְרֻצוּן וְיִכּוֹנָנוּ עוּרָה לִקְרָאתִי וּרְאֵה. ו וְאַתָּה יְהוָה-אֱלֹהִים צְבָאוֹת אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל הָקִיצָה לִפְקֹד כָּל-הַגּוֹיִםאַל-תָּחֹן כָּל-בֹּגְדֵי אָוֶן סֶלָה. ז יָשׁוּבוּ לָעֶרֶב יֶהֱמוּ כַכָּלֶב וִיסוֹבְבוּ עִיר. ח הִנֵּה יַבִּיעוּן בְּפִיהֶם חֲרָבוֹת בְּשִׂפְתוֹתֵיהֶם כִּי-מִי שֹׁמֵעַ. ט וְאַתָּה יְהוָה תִּשְׂחַק-לָמוֹ תִּלְעַג לְכָל-גּוֹיִם. י עֻזּוֹ אֵלֶיךָ אֶשְׁמֹרָה כִּי-אֱלֹהִים מִשְׂגַּבִּי. יא אֱלֹהֵי חסדו (חַסְדִּי) יְקַדְּמֵנִי אֱלֹהִים יַרְאֵנִי בְשֹׁרְרָי. יב אַל-תַּהַרְגֵם פֶּן יִשְׁכְּחוּ עַמִּי הֲנִיעֵמוֹ בְחֵילְךָ וְהוֹרִידֵמוֹ מָגִנֵּנוּ אֲדֹנָי. יג חַטַּאת-פִּימוֹ דְּבַר-שְׂפָתֵימוֹוְיִלָּכְדוּ בִגְאוֹנָם וּמֵאָלָה וּמִכַּחַשׁ יְסַפֵּרוּ. יד כַּלֵּה בְחֵמָה כַּלֵּה וְאֵינֵמוֹוְיֵדְעוּ כִּי-אֱלֹהִים מֹשֵׁל בְּיַעֲקֹב לְאַפְסֵי הָאָרֶץ סֶלָה. טו וְיָשֻׁבוּ לָעֶרֶב יֶהֱמוּ כַכָּלֶב וִיסוֹבְבוּ עִיר. טז הֵמָּה ינועון (יְנִיעוּן) לֶאֱכֹל אִם-לֹא יִשְׂבְּעוּ וַיָּלִינוּ. יז וַאֲנִי אָשִׁיר עֻזֶּךָ וַאֲרַנֵּן לַבֹּקֶר חַסְדֶּךָכִּי-הָיִיתָ מִשְׂגָּב לִי וּמָנוֹס בְּיוֹם צַר-לִי. יח עֻזִּי אֵלֶיךָ אֲזַמֵּרָה כִּי-אֱלֹהִים מִשְׂגַּבִּי אֱלֹהֵי חַסְדִּי.

Toelichting op Psalm 59 van Rabbi Yitzchok Rubin

David schreef Psalm 59 na zijn ontsnapping. Volgens Rabbijn Rubin spreekt David niet alleen over zijn externe vijanden maar ook zijn innerlijke die hem de meeste schade hadden kunnen berokkenen. De wereld is een corrupte plek waar overal vijanden aanwezig zijn. David wil de duistere krachten in hemzelf overwinnen en vraagt daarbij Hashem om kracht.

Het verlies van innerlijke kalmte is verwoestend. Saul werd verteerd door jaloezie. Om die reden koesterde hij haat tegen David. Hij zag in zijn familieleden vijanden in plaats van wie ze werkelijk waren. David was niet de oorzaak van Sauls woede, maar Saul zelf. Ondanks Sauls haat verliest David zichzelf niet. Hij vraagt Hashem om hulp. Davids vijanden zijn hongerige honden die niet rusten voor ze voedsel vinden. Zij proberen te vernietigen, maar zullen in de duisternis van hun zelfgemaakte nacht luidkeels huilen als hongerige honden, terwijl de Davids van deze wereld licht zullen vinden in Hashem. Dit geldt ook voor het Joodse volk die, ondanks dat het wordt opgejaagd, nooit haar waardigheid verliest dankzij de grootse goedheid van Hashem.

Commentaar van Rashi op Psalm 59

Per vers het commentaar van Rashi, de Joodse Bijbelcommentator die leefde van 1040-1105. Rashi wordt beschouwd als de leraar van de leraren. Door alle traditionele Joden wordt Rashi als autoriteit op het gebied van de Joodse Bijbel en de Talmoed beschouwd. Vandaar dat het belangrijk is om zijn commentaar op de Psalmen weer te geven. Rashi gebruikt nieuw Hebreeuws aangevuld met Oud Franse woorden. Zijn taalgebruik is soms wat orakelachtig kort. Voor nadere verklaring is het verstandig een orthodox Joodse rabbijn te raadplegen.

Vers 1

Voor de koorleider. Op de wijs van Verdelg niet. Van David, een stil gebed, toen Saul opdracht had gegeven David thuis vast te houden en hem te doden.

Op de wijs van Verdelg niet: Hij noemde de psalm met deze naam omdat hij bijna dood was en vernietigd, en hij smeekte om genade in de zaak.
thuis vast te houden: toen Michal hen vertelde dat hij ziek was (1 Sam. 19:14) en ze hem 's nachts liet vluchten.

Vers 4

Zij hebben het op mijn leven voorzien en vallen mij aan met geweld. Niet om mijn misdaad, niet om mijn zonde, Eeuwige.

vallen mij aan met geweld: om mijn huis binnen te gaan, om me te bewaken.

Vers 5

Ik ben onschuldig, maar zij dringen op en sluiten de rijen. Verhef u om mij te helpen, zie naar mij om.

Ik ben onschuldig: Ik zondigde niet tegen hen.
en sluiten de rijen: Klaar om te doden.

Vers 6

Eeuwige, God Tsevaot, God van Israël, ontwaak en straf alle volken, heb geen genade met verraad en onrecht.

ontwaak en straf alle volken: En oordeel deze slechte mannen volgens de statuten van de naties. Wees niet genadig voor hen.

Vers 7

Avond aan avond keren zij terug en zwerven rond in de stad, grommend als honden.

Avond aan avond keren zij terug … Hun mond loopt over van venijn (vers 8): De interpretatie van deze twee verzen verbindt de een met de ander.
Avond aan avond keren zij terug: Wat ze overdag deden, is niet voldoende; 's avonds herhalen ze hun kwaad: bewaken me dat ik niet ontsnap en de stad verlaat. Wat deden ze dan overdag? Zie, de gehele dag spugen zij uit met hun mond, om mij te bespioneren voor Saul.

Vers 8

Hun mond loopt over van venijn, de woorden op hun lippen zijn zwaarden, zij denken: Wie hoort het?

op hun lippen zijn zwaarden: en ze denken bij zichzelf: "Wie hoort?"

Vers 9

U, Eeuwige, zult om hen lachen, U drijft de spot met alle volken.

U, Eeuwige: Wie zal spotten met alle naties, zal ook deze slechte mannen bespotten.

Vers 10

Mijn sterkte, aan u houd ik mij vast, ja God is mijn burcht.

Mijn sterkte: De kracht en macht van mijn vijand, die sterker is dan ik.
aan u houd ik mij vast: en ik wacht [op U] om me van hem te redden.

Vers 11

God, die trouw is, zal mij te hulp komen, God zal mij doen neerzien op wie mij aanvallen.

zal mij te hulp komen: Hij zal me Zijn hulp geven voordat de hand van mijn vijand me overweldigt.
God zal mij doen neerzien op wie mij aanvallen: wat ik verlang te zien.

Vers 12

Dood hen nog niet – mijn volk mag niet vergeten –, laat hen ronddolen en sla hen dan neer, met Uw kracht, Heer, ons schild.

Dood hen nog niet: omdat dit niet als wraak herkenbaar is.
mijn volk mag niet vergeten: omdat alle doden zijn vergeten. In plaats daarvan beroven ze hun bezittingen, zodat ze verarmd zijn. Dat is de wraak die nog lang zal worden herinnerd.

Vers 13

Zonde is de taal uit hun mond, het woord van hun lippen. Laat hen stikken in hun trots, in hun vloeken en leugens.

Zonde: van hun mond is het woord van hun lippen, en de armen die door hen achtervolgd worden vanwege de vloek en de leugens die zij vertellen, worden door hun hoogmoed gegrepen.

Vers 14

Sla toe in Uw toorn, sla vernietigend toe. Tot aan de einden der aarde zullen zij weten dat God over Jakob heerst.

Sla toe in Uw toorn: Vernietig ze met Uw toorn, o Koning, Die oordeelt en laat hen weten dat U over Jakob regeert.

Vers 15

Ze keren terug, avond aan avond, grommend als honden zwerven ze rond door de stad

Ze keren terug, avond aan avond: Dit is bij het vorige vers gevoegd. De zonde van hun mond spreken ze overdag, en 's avonds keren ze terug om hen te beschamen die ze belasterd hebben.

Vers 16

dolend op zoek naar voedsel, jankend als ze niet worden verzadigd.

dolend op zoek naar voedsel: zoals de honden de hele nacht doen als ze niet verzadigd zijn, zodat ze uit verzadiging kunnen slapen.

Vers 17

Maar ik, ik zal Uw sterkte roemen, in de morgen Uw trouw bezingen: U bent voor mij altijd een burcht geweest, een toevlucht in tijden van nood.

Maar ik: wanneer ik aan hen ontsnap, zal ik 's morgens over Uw kracht zingen.

Vers 18

Mijn sterkte, voor U wil ik zingen, mijn burcht is God, de God die mij trouw blijft.

Mijn sterkte, voor U: Aan U, die mijn sterkte en mijn bolwerk is, zing ik voor U.

Nadere toelichting op bovenstaande Joodse commentaren

Zoals hier boven is te lezen was Koning Saul erg jaloers op David vanwege zijn militaire successen tegen de Filistijnen. Hoe komt het dat iemand jaloers is op een ander? De Joodse Talmoedwijzen hebben daar een verklaring voor. Ze zeggen dat je op iedereen jaloers kan zijn behalve op je kinderen en op je studenten, zelfs als die slimmer zijn en meer talent hebben dan jezelf. Hoe komt dat? Jaloersheid ontstaat jegens (vreemde) personen die niet in jouw team zitten. Hoe sterker die ander is, hoe meer je je bedreigd voelt. Maar in kinderen en studenten heb je zelf geïnvesteerd; ze zitten in je eigen team. Zij vormen geen concurrent van je en je bent zelfs blij en gelukkig met hun prestaties. Het is de kunst om je team zo breed mogelijk te maken zodat je geen jaloerse gevoelens meer koestert.

Er zijn drie soorten jaloezie: slechte jaloezie, gevaarlijke jaloezie en goede jaloezie. De eerste twee vormen van jaloezie zijn slecht en moeten vermeden worden. Deze laatste vorm van jaloezie is positief. Wanneer je een iemand ziet die vriendelijk, genereus, vergevingsgezind, gedisciplineerd of betrouwbaar is, en je zegt: "Ik wou dat ik zo was", dan is dit goede jaloezie. Daarom zijn we van nature jaloers. Het kan van ons een beter persoon maken die goede dingen doet. De Talmoed zegt: "De wereld kan niet bestaan zonder jaloersheid." Zonder jaloezie hebben we geen drang om ons te ontwikkelen. Het hangt er maar net vanaf hoe je het gebruikt. Wees jaloers, maar voor de juiste dingen.

Lees verder

© 2018 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Bijbel in de praktijk: vertrouwen in het levenDe Bijbel in de praktijk: vertrouwen in het levenPiekeren is menselijk en vaak zie je ‘beren op je pad’. Of ben je nog grenzeloos vol vertrouwen en voel je je nog veilig…
Bijbel - Psalm 5 in jonge taalBijbel - Psalm 5 in jonge taalPsalm 5 is een lied of een gedicht om de dag te beginnen. David is de schrijver. Hij heeft deze Psalm waarschijnlijk ook…
Bijbel - Psalm 2: in jonge taalBijbel - Psalm 2: in jonge taalDe schrijver van Psalm 2 heeft een boodschap voor de mensen die het voor het zeggen hebben in hun land. Hij wil hen waar…
Psalm 30 - Van David?De Bijbel noemt David de auteur van Psalm 30. Onterecht vinden critici, waarbij ze wijzen op het feit dat de Psalm een g…
Bijbel - Psalm 3 in jonge taalBijbel - Psalm 3 in jonge taalPsalm 3 is geschreven door David nadat hij achterna gezeten werd door zijn zoon Absalom. Hij schrijft over de angst die…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay
  • Chabad
  • Tenach (voor tekst Psalm 59)
  • Rashi's commentaar op de Bijbel - http://mens-en-samenleving.infonu.nl/religie/116426-joodse-denkers-rasji-bijbelcommentaar-in-joodse-traditie.html
  • Rhythm of the Heart - Rabbi Yitzchok Rubin
  • https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/957742/jewish/Are-You-Jealous.htm
  • https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/1808687/jewish/Is-Jealousy-Always-Bad.htm

Reageer op het artikel "Tehilliem: Psalm 59 – een Joodse uitleg"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 10-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Psalmen
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!