InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Agorafobie, straatvrees behandeling: straatvrees overwinnen

Agorafobie, straatvrees behandeling: straatvrees overwinnen

Agorafobie, straatvrees behandeling: straatvrees overwinnen Hoe kun je straatvrees overwinnen? Welke behandeling kun je het beste volgen om straatvrees het hoofd te bieden? Agorafobie of straatvrees is een onredelijke, irrationele angst voor openbare ruimten. De plaatsen of situaties waarin agorafobici zich angstig voelen, gaan ze vermijden teneinde een paniekaanval te voorkomen. Agorafobie gaat vaak gepaard met paniekaanvallen. De symptomen zijn onder meer: kortademigheid of het gevoel dat men stikt - naar adem snakken; hartkloppingen, bonkend hart, abnormaal snelle hartslagen pijn op de borst.

Behandeling van agorafobie of straatvrees


Hulp zoeken bij straatvrees

Doordat agorafobici steeds meer plekken en situaties gaan vermijden, heeft het ingrijpende en verstrekkende gevolgen voor het sociale leven, het werk en de relaties van de agorafobici. Vroeg of laat zal een agorafobicus professionele hulp zoeken om zijn straatvrees te overwinnen. Er zijn verschillende mogelijkheden om agorafobie te behandelen. De meest effectieve behandeling is cognitieve gedragstherapie. De verschillende therapievormen worden apart behandeld.

Angst / Bron: Istock.com/bahadosAngst / Bron: Istock.com/bahados

Gedragstherapie bij agorafobie, straatvrees of pleinvrees

Gedragstherapie is een behandelingsvorm die gebaseerd is op de leertheorie. De centrale gedachte hiervan is dat alle gedrag is aangeleerd en dus ook weer af te leren is. Gedragstherapeuteh stellen zich ten doel het belemmerende en ongewenste gedrag af te leren en daarvoor in de plaats nieuw gedrag aan te leren, zodat de agorafobicus op een gewenste manier kan functioneren. Angst en aangename ervaringen en gevoelens sluiten elkaar uit. Door nu te leren dat prettige ervaringen en gemoedstoestanden in de plaats kunnen komen van angstgevoelens, kan men van een fobie afkomen.

Verschillende soorten interventies

Door gedragstherapeuten wordt gebruik gemaakt van verschillende werkwijzen. Ik behandel in de volgende paragraaf een exposure-behandeling bij agorafobie, omdat de effectiviteit van de behandeling 'exposure in vivo' overtuigend is aangetoond. Exposure in vivo betekent letterlijk: je blootstellen aan de situatie waar je bang voor bent. Het is de meest beproefde methode bij de behandeling van agorafobie (Emmelkamp et al, 1989). Vaak wordt deze behandeling gecombineerd met een antidepressivum. Andere onderzoekers zijn echter van mening dat er geen aanwijzingen zijn dat er er een zelfstandige behandeling is die superieur is aan andere opzichzelfstaande interventies. De combinatie van een antidepressivum met exposure in vivo lijkt niettemin effectiever te zijn dan andere opzichzelfstaande of gecombineerde behandelingen. Het brengt vooral een grotere reductie van het vermijdingsgedrag tot stand.(*) Idealiter wordt deze behandeling gecombineerd met cognitieve interventies (cognitieve gedragstherapie), aangezien gedachten ons gedrag bepalen.

Een exposurebehandeling bij agorafobie, straatvrees of pleinvrees

Deze behandeling begint na een inventarisatiefase waarin een zogenaamde functie-analyse is opgesteld. Deze analyse geeft de therapeut inzicht in de mogelijke oorzaak van de klachten, maar bovenal hoe de agorafobicus er tot dan toe mee is omgegaan. Vaak gebeurt dit aan de hand van vragenlijsten. De procedure die daarna gevolgd wordt kent de volgende elementen:
  1. het uitleggen van de werkwijze aan de agorafobicus;
  2. het opstellen van een angsthiërarchie; en
  3. het uitvoeren en bespreken van exposure-opdrachten.

1. De therapeut legt de behandeling uit om zich van de maximale inzet van de agorabobicus te verzekeren. Benadrukt zal worden dat er veel van de agorafobicus verwacht zal worden en dat zijn responsiviteit en zelfwerkzaamheid voor een groot deel het effect van de behandeling bepaalt. De agorafobicus zal aan de slag moeten. De therapeut is een soort coach.

2. Het opstellen van een angsthiërarchie. Hier wordt een lijst opgesteld van angstige situaties die oploopt van weinig tot zeer angstwekkend. Deze lijst is het uitgangspunt van de behandeling. De angstgraad mag slechts zeer geleidelijk oplopen, want bij al te grote stappen kan de therapie mislukken.

3. Het uitvoeren en bespreken van exposure-opdrachten. Het is de bedoeling dat de agorafobicus één of twee uren per dag besteedt aan het uitvoeren van de opdracht(en), zodat de angst allengs uitdooft en er nieuw gedrag voor in de plaats kan komen. Door de oefeningen leert de agorafobicus stapje voor stapje de confrontatie aan te gaan met de situaties waar hij bang voor is. Steeds wanneer hij zijn angst heeft overwonnen in een bepaalde situatie, volgt een moeilijker situatie uit de angsthiërarchie. Iemand die niet zelfstandig met het openbaar vervoer durft te reizen, zal bij voorbeeld eerst de opdracht krijgen om naar het station te gaan. De eerste keer gaat de therapeut mee en de keer daarop gaat de agorafobicus op eigen houtje. Hij blijft dit net zolang oefenen totdat hij ervaart dat er niets verschrikkelijks gebeurt als hij daar is. Daarna krijgt hij de opdracht om een kort traject af te leggen met de trein en zo worden de opdrachten steeds meer uitgebreid, totdat hij zelfstandig en zonder angst met het openbaar vervoer kan reizen.

Cognitieve therapie bij agorafobie, straatvrees of pleinvrees

Het is niet de situatie die mensen in de problemen brengen, maar de wijze waarop wij ze interpreteren. Gedachten sturen ons gedrag aan. Doordat de agorafobicus de lichamelijke verschijnselen die hij ervaart in een bepaalde situatie verkeert interpreteert, wordt de angst de controle te verliezen, gek te worden of een hartaanval te krijgen en de eventueel daarbij gepaard gaande paniekaanval teweeggebracht. Het begint ermee dat de agorafobicus een bepaalde situatie waarneemt als bedreigend, hetgeen angst uitlokt. Door de angst die hij voelt, gaat hij overademen, waardoor het Co2-gehalte in het bloed daalt en de pH-waarde stijgt. De zuurgraad daalt en als gevolg daarvan treden er allerlei lichamelijke verschijnselen op die de agorafobicus interpreteert als gevaarlijk en catastrofaal. Hij raakt in paniek en de cirkel is gesloten wanneer de paniek weer lichamelijke angstreacties teweegbrengt, die weer onjuist worden geïnterpreteerd.

Irrationele gedachten veranderen

Door deze onjuiste, catastrofale en irrationele gedachten te vervangen door rationele gedachten, zal het gedrag van de agorafobicus meeveranderen. Cognitieve therapie leert de agorafobicus om gedachten die ten grondslag liggen aan zijn angst, paniekaanvallen en vermijdingsgedrag, te veranderen in rationele gedachten die hem in staat stellen om normaal te functioneren. Het begint ermee dat hij leert dat de lichamelijke sensaties die hij waarneemt niet wijzen op een gevaarlijke ziekte of een andere catastrofe maar ongevaarlijk zijn en dat zijn paniekgevoel geheel en al het gevolg is van een onjuiste interpretatie van de lichamelijke verschijnselen die met de paniekaanvallen gepaard gaan.

Aanleren van rationele gedachten

Het voornaamste doel van de cognitieve behandeling is het aanleren van niet-catastrofale gedachten of cognities. Het gaat er om dat de agorafobicus de uitlokkers van zijn angst en zijn eventuele paniekaanvallen anders gaat interpreteren. Het bijhouden van een dagboek kan een hulpmiddel zijn bij het opsporen van irrationele gedachten en de herinterpretatie ervan. In de therapie worden irrationele gedachten door de therapeut uitgedaagd en de agorafobicus wordt geleerd daar juiste gedachten tegenover te stellen.

Relatietherapie bij agorafobie, straatvrees of pleinvrees

Bij een groot aantal agorafobici blijkt dat andere behandelingen moeten volgen op bovenstaande therapie, waarbij de agorafobie met of zonder paniek is aangepakt. Het komt nogal eens voor dat agorafobici wordt aangeraden samen met de partner in therapie te gaan, wanneer de manier van met elkaar omgaan de fobie instandhoudt en zelfs als gedragsvrom voor de relatie functioneel is. De problemen waarmee de agorafobicus te maken heeft vanwege zijn fobie, worden gezien als één van de peilers waarop de relatie steunt. Zouden deze problemen minder worden of verdwijnen, doordat de agorafobicus in therapie is gegaan, dan verdwijnt ook één van de steunpilaren en zakt de relatie letterlijk scheef. Zowel de agorafobicus als zijn partner zullen dan moeite moeten doen om het evenwicht in de relatie te herstellen en dat zal waarschijnlijk betekenen dat er een ander probleem voor de fobie in d eplaats komt, dat we symptoomgedrag kunnen noemen. Het komt geregeld voor dat wanneer de moeilijkheden van de één minder worden, de ander op dat moment problemen krijgt en zelfs in staat is de therapie, waar hij aanvankelijk achter stond, te ondermijnen en tegen te werken.

Voedingsbodem

De relatietherapie zal zich voornamelijk richten op de manier van omgaan tussen beide partners. Er zal gezocht worden naar het voordeel dat de fobie voor beide partners in de relatie oplevert. Ze kunnen ongewild een systeem in stand houden dat de voedingsbodem vormt voor een fobie. Bepaalde relationele aspecten in hun verhouding zullen ze moeten veranderen opdat de fobie blijvend verdwijnt.

Een casus

Om een voorbeeld te noemen. Jaloezie en afhankelijkheid kunnen een rol spelen in een relatie waar bij voorbeeld de vrouw agorafobie heeft. Aan de ene kant komt het haar goed uit, want door haar afhankelijke gedrag, geen boodcshappen kunnen doen, niet mee uit kunnen gaan, geen initiatieven kunnen nemen, bindt zij, in dit voorbeeld, haar partner aan haar. Hij kan haar niet laten zitten, want ze heeft nou eenmaal die ziekte; daar kan ze ook niets aan doen. Aan de andere kant komt het hem goed uit dat ze niet de mogelijkheid heeft om met andere mensen in contact te komen, omdat zij dan minder tijd en aandacht aan hem zou kunnen geven. Alle aandacht die er nu te geven valt, krijgt hij.

Op het moment dat deze vrouw alleen in therapie gaat en langzaamaan leert haar angst te aanvaarden en de straat op te gaan, is het heel goed mogelijk dat haar niet behandelde partner jaloers wordt en de therapie gaat tegenwerken om diezelfde hoeveelheid aandacht te krijgen. Hij kan bij voorbeeld zelf problemen krijgen of ziek worden, waardoor het duidelijk is dat hij haar nodig hefet en zij geen tijd meer heeft sociale contacten buiten de deur aan te gaan. Wanneer beide partners in relatietherapie zouden gaan, zou hun beider jaloezie, gebaseerd op onzekerheid over elkaars gevoelens, aan de orde komen en zou een andere, directere manier geleerd kunnen worden om met die gevoelens om te gaan.

Systeemtherapie bij agorafobie, straatvrees of pleinvrees

Een heel gezin kan aangeraden worden met elkaar in therapie te gaan, wanneer alle leden van het gezin meewerken aan het in standhouden van de fobie van één van de gezinsleden, dat daarmee de drager van het gezinsprobleem is geworden.

Noot:
(*) Bakker, A.: Recente ontwikkelingen in de behandeling van paniekstoornis en agorafobie; tijdschrift voor psychiatrie 43 (2001) 6, 385-394.

Lees verder

© 2009 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Cognitieve gedragstherapie bij paniekstoornis met agorafobieCognitieve gedragstherapie bij paniekstoornis met agorafobieVeelvuldig wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat cognitieve gedragstherapie de meest effectieve vorm van psychotherap…
Wat is agorafobie?Wat is agorafobie?Agorafobie, ook wel pleinvrees of straatvrees genoemd, is een vorm van een angststoornis waarbij iemand bang is in een v…
Agorafobie: oorzaken & behandelingenAgorafobie: oorzaken & behandelingenAgorafobie is een veelvoorkomende mentale stoornis. Patiënten die leiden aan agorafobie hebben angst voor situaties waar…
Ruimtevrees, pleinvrees en straatvreesRuimtevrees, pleinvrees en straatvreesRuimtevrees noemen we ook wel agorafobie. Het is een angststoornis met of zonder paniekaanval. Ruim de helft van alle me…
Agorafobie (pleinvrees) zonder paniekstoornisAgorafobie (pleinvrees) zonder paniekstoornisAgorafobie (pleinvrees) zonder paniekstoornis is één van de twaalf angststoornissen die door de DSM-IV worden onderschei…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Unsplash / Pixabay
  • American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Dsm-IV-Tr (Text Revision).
  • Bakker, A.: Recente ontwikkelingen in de behandeling van paniekstoornis en agorafobie; tijdschrift voor psychiatrie 43 (2001).
  • Bochove, J. van, Holzenspies, C.: Fobieën, geregeld terugkerende onredelijke angsten, Amsterdam, 1984.
  • Compernolle, T.: Angst, vriend en vijand, Leuven, 1988.
  • Cuyvers, G.: De psychische stoornis - Over het gestoorde beleven, Leuven, 1987.
  • Emmelkamp, P.M.G., Bouman, T.K., Scholing, H.A.: Angst, fobieën en dwang - Diagnostiek en behandeling, Deventer, 1989.
  • Gerritsma, T.: 100 vragen over angsten en fobieën, Utrecht, 1988.
  • Heffels, A.: Fobieën - Een cursus over angst, Hilversum, 1983.
  • http://www.e-psychiater.nl/html/psychiatrie/paniekstoornis.html
  • Sleeuwenhoek, H.: Over angsten en fobieën, Kampen, 1985, serie Rondom Tien.
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/bahados

Reageer op het artikel "Agorafobie, straatvrees behandeling: straatvrees overwinnen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Anoniem, 28-05-2013 14:56 #5
Er zijn nog meer effectieve opties voor de behandeling van straatvrees, agorafobie, en ook voor gegeneraliseerde angststoornis, met name EMDR en EFT. Beiden kunnen in veel kortere tijd iemand van deze klachten afhelpen. Met de EFT is het mogelijk om dit in ongeveer 8 a 9 sessies te doen. Reactie infoteur, 28-05-2013
Dat is juist. De laatste tijd is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) aan een opmars bezig. EMDR is een behandeling om nare ervaringen te verwerken. Het kan gaan om de herbeleving van angstaanjagende beelden, herinneringen en nachtmerries. Maar het kan ook gaan over reacties die te maken hebben met schrik en vermijding, angst ergens voor. ( pleinvrees, smetvrees, angst voor spinnen, of om enge ziektes te hebben, (hypochondrie) enz.).

Rene van Dijk, 07-01-2013 20:50 #4
Heb bovenstaande informatie gelezen, heb zelf al meer dan een jaar probleem met straatvrees, kan het moeilijk uitleggen aan de omgeving, dmv hulp van een psycholoog, exposure ben ik wat verder gekomen, heb inmiddels weer een terugval, dit door persoonlijke omstandigheden, heb eigenlijk van 1 ding last, dit betreft een duizeligheid wanneer ik mij buiten begeef, spanningen die vooraf worden opgebouwd, heb inmiddels weer hulp gezocht bij de huisarts, heb een bloedonderzoek gehad waar ik de uitslag nog niet van weet, dit hoor ik a.s. vrijdag, tevens ook een intake/vervolg bij een psycholoog, weer een exposureweek, hoop ik en medicatie. Op dit moment heb ik een soort van buddy waar ik elke week een stuk mee ga wandelen, toch ben ik wellicht pessimistisch ingesteld, komt het ooit goed? Reactie infoteur, 10-01-2013
In veel gevallen kan met 15-25 wekelijkse zittingen, bestaande uit een combinatie van medicatie en cognitieve gedragstherapie of uit cognitieve gedragstherapie alleen, een goed resultaat worden bereikt. Voorwaarde is daarbij wel dat de patiënt ook huiswerkoefeningen doet. Ongeveer driekwart van de patiënten heeft baat bij zon behandeling. Er zijn veel patiënten die op den duur geen (noemenswaardige) klachten meer hebben.

Straatman, 07-08-2011 16:07 #3
Met zeer veel interesse Uw zeer goede uiteenzetting gelezen.Graag n vraag. Waarom mag de angstgraad slechts zeer geleidelijk oplopen. Waarom kan de therapie bij al te grote stappen mislukken? Is t mogelijk dat bij langdurige (jaren) exposure in vivo, op n hoog angstniveau, lichamelijke "ziekte"verschijnselen (zeer vermoeid, verkouden-achtige verschijnselen) kunnen gaan optreden? Zeer veel dank. Reactie infoteur, 10-08-2011
Bij te grote stappen, kan de angst te groot worden en de oefening mislukken, waardoor je in feite nog verder van huis bent. Een mislukking is in feite een bekrachtiging van de angst.

Door in chronische angst en stress te leven, wordt de weerstand verzwakt waardoor iemand bijvoorbeeld eerder verkouden kan raken.

Liony, 27-01-2010 17:56 #2
Ggz ; Uit ervaring weet ik dat de drempel veelste hoog is om daarmee contact op te durven nemen. Je weet niet wat je te wachten staat en of ze ook zorg aan huis bieden zonder enige vorm of dreiging van dwang en met alle begrip en geduld… ze komen vaak zo gesloten en autoritair over. In Amsterdam en Haarlem kan je via hen geloof ik wel aan huis worden geholpen. ik woon daar niet en durf niet naar hen te bellen, helaas geen vertrouwen in, gewoon die angst dat je geregistreerd raakt en ze je vroeg of laat gaan dwingen of zich met je gezin gaan bemoeien… of je op dreigen te sluiten ; je grootste angst!Je weet gewoon niet wat je te wachten staat… Reactie infoteur, 31-01-2010
Hallo Liony,

Ik kan mij voorstellen dat de drempel erg hoog is. U kunt ook contact opnemen met de Angst, Dwang en Fobie Stichting (ADF). De ADF stichting is een landelijke patiëntenvereniging die zich inzet voor mensen met angst- en dwangklachten. U kunt zich tot hen wenden voor informatie en een persoonlijk advies. Indien u zelf aan de slag wil met uw klachten, kunt u deelnemen aan diverse activiteiten zoals zelfhulpgroepen of cursussen. In lotgenotencontact (lotgenotengroepen en op het forum) ondersteunen deelnemers elkaar en wordt onderling veel informatie en ervaring uitgewisseld.

U kunt de ADF vinden op: http://www.adfstichting.nl/

Succes ermee!

Mvg, Tartuffel

Eline, 23-12-2009 22:46 #1
Ik heb al ruim een jaar agorafobie, heel raar want vroeger deed ik niks liever dan op straat lopen en dingen doen.Nu doe ik niks meer.Ik zou dringend hulp nodig hebben maar kan niet buiten… Is er ergens hulp voor mensen zoals ik die niet buiten kunnen?Zijn er mensen die aan huis komen om hulp te bieden?alvast bedankt!Groetjes Eline Reactie infoteur, 04-01-2010
Hallo Eline,

Je huisarts kan voor een goede verwijzing zorgen. Je kunt ook contact opnemen met een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (afgekort GGZ). Ik heb een aantal GGZ instellingen (in heel Nederland) op een rijtje gezet die je zou kunnen benaderen voor informatie. Je kunt deze instellingen gewoon bellen voor informatie en het maken van een afspraak voor een eerste gesprek (dat noemen ze een intakegesprek). Doen dus!

Stichting GGZ Friesland
Sixmastraat 2
8932 PA Leeuwarden
Telefoon: 058 - 28 48 700

Linis, geestelijke gezondheidszorg
Hereweg 80
Postbus 86
9700 AB Groningen
Telefoon 088 114 3000

Jonx, geestelijke gezondheidszorg voor jongeren
Laan Corpus den Hoorn 102 -2
Postbus 86
9700 AB Groningen
Telefoon 088 114 2000

GGZ Drenthe
Dennenweg 9
9404 LA Assen
Telefoon: (0592) 33 48 00

Mediant GGZ
Broekheurnering 1050
7546 TA Enschede
Telefoon: (053) 4 755 755

GGNet
Vordenseweg 12
7231 PA Warnsveld
Telefoon: (0575) 58 08 08

De Gelderse Roos
Volwassenen (ambulant, deeltijd en opname)
RCG De Braamberg
Wagnerlaan 2
6815 AG Arnhem
T (026) 312 40 00

AMC De Meren
Meibergdreef 5
1105 AZ Amsterdam
Telefoon: (020) 891 39 58

De Grote Rivieren
Hellingen 21
3311 GZ Dordrecht
Telefoon: (088) 40 50 600

RIAGG Amersfoort en Omstreken
Westsingel 41
3811 BB Amersfoort
Telefoon: (033) 460 35 00

Emergis
Oostmolenweg 101
4481 PM Kloetinge (gem Goes)
Telefoon: 0113-267000

GGZ Eindhoven en de Kempen
Boschdijk 771
5626 AB Eindhoven
Telefoon: (040) 297 0170

GGZ-Groep Noord- en Midden-Limburg
Stationsweg 46
5803 AC Venray
Telefoon: (0478) 52 75 27

Sterkte ermee, Tartuffel.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 25-06-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Angststoornis
Bronnen en referenties: 12
Reacties: 5
Schrijf mee!