Het vals dilemma (drogreden): voorbeelden uit de praktijk

Het vals dilemma (drogreden): voorbeelden uit de praktijk Het vals dilemma is een drogreden. Het vals dilemma wordt in het latijn 'argumentum ad ignorantiam' genoemd: argument van onwetendheid. Bij een vals dilemma stel je dat er maar twee mogelijkheden zijn waaruit je gehoor gedwongen is te kiezen, terwijl er in feite acceptabele alternatieven zijn maar dat vermeld je niet. Dat kan uit onwetendheid gebeuren, maar het kan ook een welbewuste strategische keuze zijn om je gehoor een bepaalde door jouw gewenste kant op te krijgen.

Wat is een vals dilemma?

Definitie

Een vals dilemma staat ook bekend als valse tweedeling of valse dichotomie. Het is een soort informele drogreden, een drogreden waarbij in de premissen verkeerde aannames worden gedaan en dus onjuiste premissen worden gebruikt. Bij een vals dilemma wordt ten onrechte een 'of / of'-situatie geclaimd, terwijl er in feite ten minste één ander alternatief is.

Echte dilemma's komen maar zelden voor

Buiten formele systemen (zoals logica of wiskunde) zijn er zeer zelden echte dilemma's van het type 'ofwel A ofwel B'. Er is bijna altijd ten minste een derde optie en meestal zelfs een veelvoud aan alternatieven met verschillende voor- en nadelen. Als een spreker de indruk wekt dat er maar twee opties zijn, kan dat uit onwetendheid zijn maar het kan ook een welbewuste strategische keuze zijn om het gehoor een bepaalde door jouw gewenste kant op te krijgen. In het beste geval probeert de spreker je af te leiden van de andere opties en in het slechtste geval probeert hij druk op zijn toehoorders uit te oefenen.

Seyss-Inquart / Bron: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)Seyss-Inquart / Bron: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Seyss-Inquart: communisme of nationaal-socialisme?

Een voorbeeld van een vals dliemma is de rede van Seyss-Inquart, die in 1940 Rijkscommissaris van Nederland werd, op het IJsclubterrein te Amsterdam op 27 juni 1941, nadat Duitsland in oorlog kwam met Rusland. Hij hield zijn gehoor voor: "Wat nu?". Het Nederlandse volk moest kiezen tussen het communisme of het nationaal-socialisme. Dr. G.C. Berkouwer schreef hierover:

"We kunnen er alleen maar dankbaar voor zijn, dat in die tijd zeer velen doorzien hebben, dat het dilemma een constructie inhield, dat het vals was gesteld en dat er nog een dérde was; nóch communisme, nóch nationaal-socialisme."[1]

Geloof of wetenschap?

Volgens het Reformatorisch Dagblad verdedigt de filosoof en Utrechtse hoogleraar Herman Philipse de stelling dat geloof onverenigbaar is met wetenschap. Volgens Philipse moet je kiezen tussen een atheïstische verwerping van het geloof of een fundamentalistische verwerping van de wetenschap.[2] Onbevooroordeelde, objectieve, neutrale wetenschap bestaat niet en zal nooit bestaan. Net zomin als er onbevooroordeelde, objectieve, neutrale mensen bestaan. (W.J. Ouweneel). Het denken en handelen van de mens wordt ten diepste bepaald door geloofsovertuigingen en -opvattingen, door de filosoof H. Dooyeweerd ‘religieuze grondmotieven’ genoemd. Deze grondmotieven beheersen onze wilsbesluiten, onze strevingen, ons drift- en gevoelsleven, alsook onze verstandelijke overwegingen. Het onderscheid tussen geloof en wetenschap is daarom een bedrieglijke scheiding. Wetenschap zonder geloofsuitgangspunten is ten enenmale ondenkbaar. Het gaat dus niet om de tegenstelling geloof - wetenschap, maar om de tegenstelling tussen geloof en ongeloof ten aanzien van het bestaan van God.

Beter onderwijs of minder uren?

In de uitzending 'scholieren in actie' van 13 januari 2008 van het actualiteitenprogramma Zembla, is te zien dat de scholieren die eind 2007 actievoerden tegen de 1040-uurnorm in het onderwijs opnieuw de barricaden op wilden. Er werd een enquête gehouden onder 500 leerlingen en de vraag die gsteld werd luidde: "Beter onderwijs of minder lesuren". De overgrote meerderheid van de leerlingen koos voor beter onderwijs. De woordvoerder van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) Siewert van Lienden, was niet voor een gat te vangen en merkte droogjes op: "Beter onderwijs door minder uren". Een overduidelijk gevalletje 'vals dilemma': er moest een keuze gemaakt worden tussen twee alternatieven die elkaar geenszins uitsluiten.

Ronald Plasterk / Bron: EU2016 NL from The Netherlands, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)Ronald Plasterk / Bron: EU2016 NL from The Netherlands, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)

Schepping of evolutie?

Een vals dilemma dat lijkt op de valse tegenstelling tussen geloof en wetenschap, is die tussen schepping en evolutie. Of je gelooft in een God die de schepper en onderhouder van alle dingen is, of je gelooft dat al wat is is ontstaan uit de oerknal en evolutionaire processen die daarop volgden. Ronald Plasterk beweerde jaren geleden dat "het echt kiezen is tussen God of Darwin".

Plasterk schreef jaren geleden in een column:

"Ik ben het met de orthodoxen eens dat er een duidelijke keuze is: Of we bestaan omdat God ons op de een of andere manier geschapen heeft, of we zijn het gevolg van een natuurlijk proces van toevallige mutaties en selectie van de best aangepasten, kortom van evolutie. We zijn bedoeld, of we zijn zomaar ontstaan. Het standaard VU-compromis dat schepping en evolutie allebei waar kunnen zijn, omdat het ene een religieuze en het andere een wetenschappelijke categorie is, dat is eigenlijk toch een flutcompromis, een woordenspelletje zonder betekenis."[3]

Dit is een vals dilemma, want er zijn meer keuzemogelijkheden. De Delftse hoogleraar Cees Dekker was eerst een fervent aanhanger van Intelligent Design maar noemt zich thans theïstisch evolutionist, waarbij evolutie een soort scheppingsmethode is. God begint iets en de evolutie maakt het af.

Noten:
  1. Dr. G.C. Berkouwer, Op de tweesprong, N.V. Gebr. Zomer en Keunings Uitgeversmij, Wageningen, z.j., p. 50.
  2. http://www.refdag.nl/artikel/1383206/Christen+zoekt+verbinding+tussen+geloof+en+wetenschap.html
  3. http://www.refdag.nl/artikel/1391923/Het+is+echt+kiezen+tussen+God+of+Darwin.html

Lees verder

© 2009 - 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Drogredenen: de verschillende soorten drogredenenDrogredenen: de verschillende soorten drogredenenEen drogreden wordt ook wel een schijnreden, denkfout of sofisme genoemd. Het staat voor een redenering die wel aannemel…
Ik bezit vals geld, wat nu?Ik bezit vals geld, wat nu?Iedereen kan ongewenst in het bezit komen van vals geld. Hoe moet u hiermee omgaan? Moet u het zo snel mogelijk uitgeven…
Een vals positief resultaat van een zwangerschapstestEen vals positief resultaat van een zwangerschapstestEen vals positief resultaat van een zwangerschapstest kan veel oorzaken hebben zoals medicijngebruik, hormonen of zeep.…
Drogredeneringen in forumdiscussies, hoe herken je ze?Je kent het wel. Je leest de comments op een nieuwsbericht, of je bladert door een draadje op een internetforum. Er is e…

Zo stop je die ogenschijnlijk onoplosbare ruzieZo stop je die ogenschijnlijk onoplosbare ruzieEen ogenschijnlijk onoplosbaar uitzichtloos conflict met onze buren; familieleden die in onmin met elkaar leven; je kijk…
Werken met de Roos van LearyWerken met de Roos van LearyDe Roos van Leary is een model dat in kaart brengt wat mensen met hun communicatie weergeven en hoe mensen op elkaar rea…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: TeroVesalainen, Pixabay (bewerkt)
  • Dr. G.C. Berkouwer, Op de tweesprong, N.V. Gebr. Zomer en Keunings Uitgeversmij, Wageningen, z.j.
  • Willem J. Ouweneel, De God die is, waarom ik geen atheïst ben, Uitgeverij Medema, Vaassen 2005.
  • http://www.refdag.nl/artikel/1391923/Het+is+echt+kiezen+tussen+God+of+Darwin.html
  • http://www.refdag.nl/artikel/1383206/Christen+zoekt+verbinding+tussen+geloof+en+wetenschap.html
  • http://www.drogredenen.nl/2008/01/nova-siewert-en-het-false-dilemma.html
  • http://zembla.vara.nl/Afleveringen.1973.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4596&tx_ttnews%5BbackPid%5D=1972&cHash=bbe856838d
  • Wikipedia. False dilemma. https://en.wikipedia.org/wiki/False_dilemma (ingezien op 29-5-2020)
  • Wikipedia. Vals dilemma. https://nl.wikipedia.org/wiki/Vals_dilemma (ingezien op 29-5-2020)
  • Afbeelding bron 1: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: EU2016 NL from The Netherlands, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)

Reageer op het artikel "Het vals dilemma (drogreden): voorbeelden uit de praktijk"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 29-05-2020
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Communicatie
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!