InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Acht levensfasen / ontwikkelingsfasen van de mens: Erikson

Acht levensfasen / ontwikkelingsfasen van de mens: Erikson

Acht levensfasen / ontwikkelingsfasen van de mens: Erikson Acht levensfasen c.q. ontwikkelingsfasen van de mens (ontwikkelingsfasen kind tot en met volwassenheid en ouderdom) volgens de ontwikkelingspsycholoog en psycho-analyticus Erik Homburger Erikson: Vertrouwen tegenover fundamenteel wantrouwen; Zelfstandigheid tegenover schaamte en twijfel; Initiatief tegenover schuldgevoel; Vlijt tegenover minderwaardigheid; Identiteit tegenover rolverwarring; Intimiteit tegenover islolement; Openstaan voor verandering tegenover stagnatie; Ego-integriteit tegenover wanhoop.

Levensfasen


Acht fasen of ontwikkelingsstadia van de mens

Erik Homburger Erikson (1902 - 1994) was een ontwikkelingspsycholoog en psychoanalyticus, bekend geworden door theorieën over de sociale ontwikkeling van de mens. Hij werd in Duitsland geboren als resultaat van een buitenhuwelijkse relatie. Later trouwde zijn moeder met een andere man die Erik erkende als kind. Zijn ouders hielden zijn geboorte en afkomst geheim. Zijn moeder en stiefvader waren Joods. Erik werd als blond jongetje met blauwe ogen grootgebracht in een Joods milieu.

Erik hoorde als kind nergens bij: op de reguliere school werd hij uitgemaakt als Jood en door Joodse kinderen werd hij uitgemaakt voor Noord-Europees. Het ontwikkelen van een gezonde identiteit speelde niet alleen in zijn leven een belangrijke rol, maar ook in zijn theoretische arbeid. Erik Erikson postuleerde acht ontwikkelingsfasen die de mens doorliep vanaf zijn geboorte tot aan zijn dood. Zijn weduwe Joan Serson Erikson voegde daar voor haar dood een negende fase aan toe, die van de ouderdom. Mensen worden heden ten dage steeds ouder en dat vroeg om een negende fase.

Iedere fase in de psychosociale ontwikkeling van de mens wordt gekenmerkt door een conflict. Dit conflict moet op positieve wijze opgelost worden voordat het individu kan doorgaan naar de volgende fase. Conflict staat voor een levenstaak die een persoon moet volbrengen eer hij toe is aan de volgende taak. Elke fase bestaat uit twee tegenpolen (tegenstellingen) die in het gunstige geval uitmonden in een 'deugd' of 'vitale sterkte'. In het ongunstige geval stagneert de persoonlijkheidsontwikkeling, waarbij de persoon in de fase blijft steken, het conflict wordt niet uitgewerkt. Zijn levenslooptheorie introduceerde hij in 1963.

FaseLeeftijd LevenstaakDeugd
Zuigelingen faseGeboorte tot 18 maandenVertrouwen versus fundamenteel wantrouwenHoop
Peuterleeftijd18 maanden tot 3 jaarAutonomie versus schaamte en twijfelWil
Kleuterleeftijd3 tot 5 jaarInitiatief versus schuldgevoelDoelgerichtheid
Basisschoolleeftijd6 tot 12 jaarVlijt versus minderwaardigheidCompetentie
Adolescentie12 tot 18 jaarIdentiteit versus identiteitsverwarringTrouw
Vroege volwassenheid18 tot 35 jaarIntimiteit versus isolementLiefde
Middelbare volwassenheid35 tot 55 - 65 jaarGenerativiteit versus stagnatie Zorg
Late volwassenheid55 - 65 tot de doodEgo-integriteit versus wanhoopWijsheid

1. Vertrouwen tegenover fundamenteel wantrouwen

Basisvertrouwen ontwikkelen: door een baby bijvoorbeeld na de geboorte in de armen of op de borst van de moeder te leggen
Basisvertrouwen ontwikkelen: door een baby bijvoorbeeld na de geboorte in de armen of op de borst van de moeder te leggen
In de eerste fase ontstaat het vertrouwen dat de verzorger er altijd is, zodat het kind vertrouwen in de omgeving en de wereld om hem heen verkrijgt. Basisvertrouwen ('basic trust') wordt bepaald door de mate waarin er is voldaan aan de prille levensbehoeften van het kind. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat het belangrijk is dat verzorgers het kind een veilige basis bieden en het kind van daaruit aanmoedigen op onderzoek uit te gaan. Voor het verschaffen van een veilige basis is een invoelend begrip en sensitiviteit voor het gehechtheidsgedrag van het kind nodig en de bereidheid en de wil hieraan tegemoet te komen. Vervolgens de erkenning dat boosheid van kinderen vooral voortkomt uit frustraties van hun behoefte naar liefde, affectie en zorg. Sensitieve verzorgers ontwikkelen een veilige en stabiele band met hun kinderen, omdat ze adequaat op de wensen en behoeften van hun kinderen reageren. Lees ook dit artikel over hechting.

2. Zelfstandigheid tegenover schaamte en twijfel

De omgeving moedigt onafhankelijkheid en exploratief gedrag aan van het kind. De ouders kunnen verstikkend en overbeschermend zijn of ze laten het kind juist aan hun lot over. In beide gevallen wordt de exploratiedrang van het kind geremd en loopt zijn ontwikkeling schade op.

It is human to have a long childhood; it is civilized to have an even longer childhood. Long childhood makes a technical and mental virtuoso out of man, but it also leaves a life-long residue of emotional immaturity in him.

Erik Homburger Erikson (1902-1994)

3. Initiatief tegenover schuldgevoel

Het kind leert zelf activiteiten ondernemen en taakjes verrichten, zoals het aan- en uitkleden. In deze fase zal hij allerlei activiteiten ondernemen en ondernemingszin aan de dag leggen. Het kind heeft plezier met wat hij doet en tot stand brengt. Het kind kan ook onvoldoende ruimte krijgen zijn ondernemingszin uit te leven, of hij krijgt te weinig veiligheid en structuur aangeboden. In deze gevallen zal het kind zich schuldig gaan voelen in plaats van te genieten van wat het bereikt.

4. Vlijt tegenover minderwaardigheid

Het kind leert in deze fase lezen, schrijven, rekenen, handenarbeid, muziek instrument bespelen, sporten, enz. Het kind ontwikkelt zich volop. Vertrouwen in het eigen kunnen is belangrijk (zelfvertrouwen). Dat ontstaat als het kind aangemoedigd en positief bekrachtigd wordt. Het kind zal dan een positief zelfbeeld ontwikkelen, het gevoel dat hij er mag zijn en de moeite waard is. Bij onvoldoende positieve bekrachtiging of voortdurende negatieve bejegening, dreigt het gevaar dat er een gevoel van tekortschieten ontstaat en een gevoel van minderwaardigheid. Het kind voelt zich minderwaardig en ontwikkelt een laag zelfbeeld.

5. Identiteit tegenover rolverwarring

De seksuele rijping wordt ingezet, de kindertijd loopt ten einde. Het lichaam groeit snel en de geslachtelijke rijping vindt plaats. Het leven lijkt soms op de kop te staan, het is zoeken naar een juist evenwicht. De puber / adolescent ontwikkelt een eigen identiteit. Er kan ook rolverwarring plaatsvinden, bij voorbeeld op basis van twijfels aangaande de eigen seksuele identiteit.

6. Intimiteit tegenover isolement

In deze fase staat de mens voor de ontwikkelingstaak een wederkerige en intieme relatie op te bouwen die volgens Erikson bestaat uit de volgende componenten:
  • wederkerigheid van orgasme;
  • met een beminde partner;
  • van het andere geslacht;
  • met wie men in staat en bereid is, een wederzijdse verantwoordelijkheid te delen;
  • en met wie men in staat en bereid is, de cycli te reguleren van werk, voorplanting en recreatie;
  • teneinde ook voor het nageslacht een bevredigende ontwikkeling te garanderen.¹

7. Openstaan voor verandering tegenover stagnatie

Het doorgeven aan de volgende generatie van wat men belangrijk en waardevol vindt aan waarden, normen, geloof, ontwikkeling, staat centraal. Men ontwikkelt zich vaak ook in creativiteit en op geestelijk gebied. Werk is in deze fase cruciaal.

8. Ego-integriteit tegenover wanhoop

Ego-integriteit laat zich het beste omschrijven als: "Slechts hij die de zorg heeft gehad voor dingen en mensen en zich heeft aangepast aan de triomfen en teleurstellingen waarmee het uit innerlijke noodzaak op zich genomen vaderschap over mensen, dingen en denkbeelden gepaard gaat - slechts hij kan geleidelijk de vrucht van deze zeven stadia doen rijpen."² Kernbegrippen hierbij zijn ontwikkeling, verantwoording en aanvaarding.

Noten
  1. Erik H. Erikson: Het kind en de samenleving; Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen, 8e druk 1977, p.255-256.
  2. Ibid, p.257.

Lees verder

© 2009 - 2014 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ontwikkelingsfasen: morele ontwikkeling van kinderenOntwikkelingsfasen: morele ontwikkeling van kinderenWanneer je kinderen begeleid, voor je SPW stage of als leidster op het kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang of peute…
De ontwikkelingsfasen van een puppyDe ontwikkelingsfasen van een puppyDe eerste weken zijn voor een pup erg belangrijk om zich goed te kunnen ontwikkelen. In iedere fase leert de pup nieuwe…
Ontwikkeling Zelfredzaamheid Kind - Wat op welke leeftijd?Ontwikkeling Zelfredzaamheid Kind - Wat op welke leeftijd?Een kind is in eerste instantie nog niet zelfredzaam en moet met alles geholpen worden. De ontwikkeling van zelfredzaamh…
Religie in de levenscyclus van de mensDe psycholoog Erikson, had veel interesse in de betekenis van religie voor de mens. Volgens Erikson bestaat de cyclus va…
Sociale Ontwikkeling - Wat kan een kind op welke leeftijd?Sociale Ontwikkeling - Wat kan een kind op welke leeftijd?De sociale ontwikkeling van kinderen van 1 maand tot 8 jaar in een overzicht. Wat moet een kind sociaal gezien kunnen op…
Bronnen en referenties
  • Erik H. Erikson: Het kind en de samenleving; Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen, 8e druk 1977.
  • http://www.groei.org/prod/dataweb/generate.asp?i=1800&t=y&l=y&s=print_artikel.xsl
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Erik_Erikson
  • http://www.learningplaceonline.com/stages/organize/Erikson.htm

Reageer op het artikel "Acht levensfasen / ontwikkelingsfasen van de mens: Erikson"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Tanja Luinge, 07-01-2014 12:10 #11
Mooi kort en duidelijk artikel. Nog een mogelijke toevoeging: wilt/kunt u ook de leeropdracht per fase opnemen? Ik maakte ooit zelf een schema. De opdrachten per fase vind ik heel verhelderend. Zolang je die niet hebt opgelost, blijft dat de hele tijd in je leven en rol spelen. In fase 1 is het bijvoorbeeld zaak te leren je eigen wantrouwen te vertrouwen. (Trust your mistrust). Het gaat om onderscheidingsvermogen.

Thomas, 23-11-2013 19:49 #10
Hallo,

mooi en duidelijk artikel!
Ik moet voor mijn studie een wetenschappelijk artikel zoeken dat te maken heeft met ontwikkelingspsychologie.

Hebt u artikels dat u mij aanraadt?

Alvast bedankt

Mvg,
Thomas Reactie infoteur, 24-11-2013
Misschien kunt u 'te rade gaan' bij het tijdschrift "Developmental Psychology", dat artikelen publiceert over ontwikkelingspsychologie (gedurende de gehele levensloop). Het tijdschrift bevat belangrijke empirische bijdragen evenals wetenschappelijke beoordelingen en theoretische of methodologische artikelen. Het is vast wel te vinden in een universiteitsbibliotheek.

Joske, 06-11-2013 11:32 #9
Hallo Infoteur,

Voor mijn onderzoek leeftijdsspecialisatie oude kind zou ik graag wat informatie uit dit artikel willen gebruiken. Is dit mogelijk? Bronvermelding is hierbij verplicht dus die gebruik ik natuurlijk.

Mvg,
Joske Reactie infoteur, 06-11-2013
Dat is goed. Succes met het uitwerken van je onderzoek.

Elise, 01-11-2013 11:40 #8
Beste Infoteur,

Voor mijn profielwerkstuk over opvoeding zou ik graag wat informatie uit dit artikel willen gebruiken. Is dat mogelijk? Ik zal natuurlijk een bronvermelding gebruiken.

Mvg,
Elise Reactie infoteur, 01-11-2013
Ja hoor, dat is prima! Succes met het schrijven van je werkstuk.

Lonneke, 24-10-2013 11:36 #7
Beste Infoteur,
Met uw toestemming zou ik een kopie van deze site willen gebruiken voor een handout in de deskundigheidsbevordering over ontwikkelingspsychologie voor Algemeen Maatschappelijk Werkers. Graag uw reactie
Vriendelijke groeten,
Lonneke Albers
Psycholoog Reactie infoteur, 01-11-2013
Dat is prima!

Lonneke, 24-10-2013 11:24 #6
Beste Infoteur,
Met uw toestemming zou ik een kopie van deze site willen gebruiken voor een handout in de deskundigheidsbevordering over ontwikkelingspsychologie voor Algemeen Maatschappelijk Werkers. Graag uw reactie
Vriendelijke groeten,
Lonneke Albers
Psycholoog Reactie infoteur, 01-11-2013
Dat is prima!

Moi, 05-09-2012 10:55 #5
Beste schrijver,

Ik moet dit jaar een profielwerkstuk en mijn onderwerp is Persoonlijkheid&Criminaliteit. Daarvoor zou ik graag gebruik maken van uw artikel. Het zou dan gaan om het verwerken van de informatie. Heeft u hier problemen mee? Reactie infoteur, 06-09-2012
Met bronvermelding mag je altijd gebruik maken van deze informatie.

S. Kuster, 24-03-2012 15:20 #4
Reactie op E.M.Vos.

Dit heeft eerder invloed gehad op je ouders dan op jou. Waardoor het waarschijnlijk indirect invloed op je heeft gehad. Je ouders zouden bijvoorbeeld misschien erg beschermend geweest zijn.

E. M. Vos, 27-01-2012 13:36 #3
In het begin van mijn leven zijn er dingen gebeurt waaraan ik geen herinneringen heb. Mijn identieke tweelingzusje is met 2 maanden overleden door medische fout, dus volkomen onverwacht; we hebben in de couveuze gelegen en uiteindelijk ben ik zelf, na overlijden van mijn zusje pas met 6 maanden uit ziekenhuis thuisgekomen). Vraag: Heeft dit invloed op mij gehad en zoja, wat kan ik er dan mee, aangezien ik geen herinneringen heb? Reactie infoteur, 25-03-2012
Excuses dat ik niet eerder gereageerd heb. Ik zie nu pas de reactie door de reactie van Kuster.

De vorming van een gehechtsheidsrelatie is van cruciaal belang is voor de rest van ons leven. Hechting is een duurzame liefdevolle relatie tussen een kind en een verzorger (lees: http://goo.gl/iZ89L). Uit onderzoek blijkt dat de hersenen in de eerste levensjaren sterk beïnvloed wordt door wat het kind ervaart (Perry, 2002). Heftige zaken als mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbruik van het kind verstoren de wijze waarop het netwerk van zenuwen in een deel van de hersenen zich behoren te vormen. Uit onderzoek (Perry, 2002) blijkt dat zeer jonge kinderen die verstoken bleven van verbaal, lichamelijk of sociaal contact, een veel kleinere hersenomvang hadden dan andere kinderen. Mogelijk dat uw verblijf in het ziekenhuis invloed op u en uw ontwikkeling heeft gehad. Daar kunt u nu niets meer aan doen. Wat u wel kunt doen is leven en werken in het hier en nu en als u tegen problemen aanloopt die u belemmeren in het dagelijkse functioneren waar u zelf niet uitkomt, dan kunt u hiervoor hulp zoeken bij een psycholoog.

An Westerhout, 02-01-2012 14:39 #2
Hallo
Rond 1990 had ik een studieboek "psychologie" waarin deze levensfasen staan beschreven. Bestaat dat nog?, ik wil er graag meer over lezen.
vriendelijke groet. Reactie infoteur, 02-01-2012
Op de website Bol.com kunt u onder de rubriek 'alle Nederlandse boeken' zoeken op 'psychologie'. Wellicht staat bij de zoekresulaten het studieboek vermeld.

Rieke Parker, 12-05-2010 18:47 #1
Bij de acht levensfasen/ ontwikkelingsfasen kunnen daarbij ook leeftijden aanverbonden worden. En hoe zit het met de fase puberteit. Alvast bedankt voor uw reactie Reactie infoteur, 14-05-2010
Hallo,

De puberteit valt onder de fase 'Adolescentie'. De leeftijd die bij de fasen hoort, zal ik in het schema toevoegen.

Ik hoop hiermee uw vraag voldoende te hebben beantwoord.

Infoteur: Tartuffel
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 4
Reacties: 11
Schrijf mee!