InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > Sint Piter en Swarte Pyt in Grou

Sint Piter en Swarte Pyt in Grou

Sint Piter en Swarte Pyt in Grou Heel Nederland viert het Sinterklaas in december, behalve één dorp in Friesland. Daar is het op 5 december een gewone dag en lopen ze pas in februari naar de Kade om de Sint in te halen. Dat is Sint Piter, die samen met Swarte Pyt per boot aankomt. Sint Piterdei, Sint Piterdag, is op 21 februari. Dat zou de verjaardag van de Sint zijn, maar er zijn ook een andere verklaringen voor de feestelijke dag. Hoe het precies zit? Het mysterie rond het feest is een deel van de charme. Grou viert in ieder geval uitbundig Sint Piterdei, inclusief aankomst en uitzwaaien, cadeautjes, gezellige middagen en het Sint Piter Sprookje.

De broer van Sinterklaas, die in februari komt


Sint Piter en Swarte Pyt

In Grou, een dorp onder Leeuwarden, wordt in februari Sint Piter gevierd. Het dorp slaat Sinterklaas in december over en haalt in februari een bisschop binnen die veel op Sinterklaas lijkt. Sint Piter laat zich vergezellen door één maatje die Swarte Pyt heet en Fries spreekt, net als Sint Piter zelf.

Wie is Sint Piter

Sint Piter of Sint Petrus is de beschermheilige van vissers en scheepslieden. Zijn verjaardag is op 21 februari, zijn naamdag op 22 februari en dan is ook de gedenkdag. Grou is een watersport- en vissersdorp met de hervormde 12e eeuwse Sint Piterkerk in het midden. Volgens een van de verhalen over Sint Piter zou hij de broer van Sint Nicolaas zijn. De twee zouden ruzie hebben gekregen tussen Grou en Jirnsum omdat de cadeaus voor Grou in Spanje waren achtergebleven, vergeten! Piter besloot terug te gaan om de zakken op te halen, maar hij was ver na 5 december terug. Het was 21 februari dat Piter aan kwam zetten met de cadeautjes en sindsdien is dat de officiële Sint Piterdei, Sint Piterdag.

Waarom Sint Piter in Grou

Hoe precies het Sint Piterfeest in het dorp is ontstaan is niet duidelijk. Wordt Sint Pieterdei gevierd omdat de kerk in het dorp staat of is het juist andersom en staat de kerk in het dorp omdat de dorpelingen Sint Piter als beschermheilige omarmden. Grou was tot 1759 moeilijk bereikbaar en dat kan de reden zijn geweest dat Sinterklaas niet tot het dorp kwam. En dan is er ook nog de ruzie tussen de twee Sinten die verklaart waarom Grou het cadeautjesfeest in februari viert.

Sint Pitersdei

Grou viert Sint Pietersdei op de zaterdag voor 21 februari. Vanwege omstandigheden, voorjaarsvakantie bijvoorbeeld, wil de goedheiligman wel eens een weekje eerder verschijnen. Hij komt al sinds het midden van de zeventiende eeuw naar Grou. Pas in het begin van de twintigste eeuw werd dat gevierd met een openbare intocht. Het was kleuterjuf Riek Jansen die de Sint uitnodigde om naar school te komen. Pas toen verscheen Sint Piter net als Sinterklaas in het openbaar op straat. Sinds 1908 verschijnt hij te paard en wordt er een rondgang door het dorp gehouden. Tot 1970 kwam Sint Piter voornamelijk op de kleuterscholen. Sint Piter was vooral een kleuter- en thuisfeest.

Schoorsteenvegertje Hoantsje Pik

Pas na de Tweede Wereldoorlog wordt het feest verder aangekleed met het sprookje, activiteiten op school en in het dorp. Dan verschijnt ook de figuur van Swarte Pyt. Sint Piter heeft maar één Swarte Pyt, maar dat is niet zo vreemd. Ook Sinterklaas had ooit maar één Pieterbaas. Swarte Pyt is in de geschiedenis terug te vinden als Hansje Pik, een schoorsteenvegertje. In het Fries heet dat een Hoantsje Pik.

Ontvangst op de Kade

Sint Pieter komt aan op de Kade in Grou en die dag hangt in het oude dorp de vlag op de toren. Rondom de intocht allerlei evenementen georganiseerd. De kinderen staan op de Kade te zwaaien en zingen Sint en Pyt toe. Het officiële ontvangst-woordje wordt gesproken op It Grien.

Sint Piter op een zwarte Fries / Bron: Erna Schuiteman, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Sint Piter op een zwarte Fries / Bron: Erna Schuiteman, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Grou van boven / Bron: Milliped, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Grou van boven / Bron: Milliped, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Sint Piterkerk / Bron: Gouwenaar, Wikimedia Commons (Publiek domein)Sint Piterkerk / Bron: Gouwenaar, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Sint Piter Mearke

Jaarlijks wordt het Sint Piter Mearke opgevoerd, het Sint Piter Sprookje. Dat is al zo sinds 1951. Vanaf 1959 zijn de sprookjes Friestalig.

Sint Piter 65+ Middei en Strûs-Yn

Er is een Sint Piter 65+ Middei, een gezellige middag voor Grousters en oud-Grousters van 65 jaar en ouder. De reünie van iedereen die zich met Grou verbonden voelt wordt Strûs Yn genoemd.

Sint Pitersneon

Sint Pitersneon is een koopzaterdag in Grou, waar de Sint-inkopen gedaan kunnen worden. De middenstand van het dorp organiseert dan spelletjes en andere gezellige activiteiten in het centrum. In de Sint Piterkerk is dan bijvoorbeeld de slaapkamer van de Sint te zien.

Sint Pitersbeurs

Sint Pitersbeurs is een beurs die sinds de Tweede Wereldoorlog bestaat en in het begin door de Nederlandse Vrouwen Electriciteits Vereniging werd georganiseerd. Er wordt van alles verkocht om de kosten van de organisatie te dekken van het toneelstukje dat voor de kinderen werd opgevoerd. Later werd het een beurs van de vrouwenvereniging. Toen de leerkrachten jaarlijks een sprookje opvoerden werd de opbrengst van de Sint Piterbeurs gebruikt om het sprookje te bekostigen.

Listrinners

Om het Sint Piterfeest te kunnen organiseren is er geld nodig. Donaties worden opgehaald door Listrinners, vrijwilligers die langs de deuren gaan om geld op te halen.

Utswaaie van Sint Piter

Op de verjaardag van Sint Piter, 21 februari, worden Sint en Pyt weer uitgezwaaid. Het feest eindigt waar het begon, op de Kade.

Waar komt het Sint Piterfeest vandaan

In diverse Europese landen was het gebruik om het einde van de winter te vieren en om met festiviteiten de zon te hulp te schieten; het lengen der dagen werd gevierd. Carnaval heeft een restant van die gebruiken in zich: het vroege voorjaarsfeest is een mengeling van verschillende heidense gebruiken, christelijke cultushandelingen en wereldse volksgebruiken. Het heidense gebruik om lawaai te maken komt in veel van die feesten voor. Met het lawaai worden de winterse demonen verjaagd. Veelal worden maskers gedragen om boze geesten en de winter te terug in het hok te jagen.

Vissers

Het feest in februari markeerde vroeger ook de tijd dat vissers weer uit konden varen. Petrus of Sint Piter, de beschermheilige van vissers, zal daarbij zijn aangeroepen. Het uitvaren van vissers werd gevierd en ging met optochten en festiviteiten gepaard.

Februari

Een praktische uitleg van het feest in februari kan zijn dat de maand februari beter in het jaarritme past dan een feest in december.

Kettingen en pepernoten

In de 19e eeuw zag het feest er anders uit dan heden ten dage. Er werd met kettingen gerammeld, op deuren gebonsd en met pepernoten en stroopbolletjes gestrooid. Het waren vooral jongeren van gegoede burgers die langs de huizen gingen.

Tijd staat in Grou niet stil

De tijd staat ook in Grou niet stil en in de jaren 70 werd er flink gediscussieerd over de toekomst van het Sint Piterfeest. Er kwamen nieuwe mensen in het dorp wonen met nieuwe inzichten. Er werd een Breed Sint Piterkomitee opgericht dat zich bezighoudt met de organisatie. Sint Piter bleef naar Grou komen.

Sint Piterliedjes

Het Sint Piterfeest kent een hele collectie eigen Friese liedjes.
  • Sint Piterdei, dan grienet de wei
  • k Wit ien dei yn t jier
  • Sint Piter komt nei Grou
  • en-en tweintich febrewaris
  • Wêrom stiet yn Grou
  • Sint Piter komt
  • De oankomst
  • Wy witte allegearre
  • Swarte pyt
  • De koer op 'e toer
  • Sint Pitersdei
  • 't Is wer sint piter
  • Stoute Swarte Pyt
  • Sis jonges
  • De moaiste sneon
  • De koer op 'e toer
  • Sint Piter sang
  • It hynder
  • Swarte Pyt syn dûns
  • Sinte Piter 'k bin sa bliid
  • Oant sjen Sint Piter

Het verschil met Sinterklaas

Sint Piter lijkt op Sinterklaas maar is toch anders. De verschillen zitten in de tijd van het jaar dat de baas komt, het uiterlijk van de Sint, de kleinschaligheid dan wel grootschaligheid van het evenement, het paard en de mate waarin de commercie een rol speelt in de instandhouding van het feest.

Sint Piter Sinterklaas
21 februari5 december
witte mantelrode mantel
zwart Fries paardschimmel
één Swarte Pytmeerdere of veel Pieten
toegezongen in het Friestoegezongen in het Nederlands
spreekt Friesspreekt Nederlands
nauwelijks commercieel feestcommercieel feest
viering in Grouviering in heel Nederland behalve in Grou

Grou

Grou ligt aan het Pikmar en Wide Ie en is het eerste station op de spoorlijn Leeuwarden Heerenveen Zwolle: station Grou-Jirnsum. Door Grou loopt een water dat de Rjochte Grou heet, de Rechte Grou, en over dat water komen Sint Piter en Swarte Pyt het dorp binnen.

KOSP

Zoals bij het Sinterklaasfeest de actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) pleit voor verandering van de figuur Zwarte Piet, zo doet de Friese variant, KOSP, Kick Out Swarte Pyt, dat bij het Sint Piterfeest. Bij de aankomst van Sint Piter in Grou in 2019 werd er gedemonstreerd met borden: 'Swarte Pyt = Rasisme' stond daarop te lezen.

Grou

Legenda
A. Grou
B. Pikmar
C. Rjochte Grou
D. Sint Piterkerk
E. Kade
F. It Grien

Lees verder

© 2019 Piejet, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sinterklaas huren  Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren zal het Sinterklaasfeest extra leuk en spannend maken voor de kinderen. Ongeveer de helft van de Neder…
10 jaar De Club van Sinterklaas!10 jaar De Club van Sinterklaas!In 1999 maakte Nederland voor het eerst kennis met de Club van Sinterklaas. Ieder jaar weer komt de Club van Sinterklaas…
Het verschil tussen de pepernoot en de kruidnootBij Sinterklaas horen pepernoten en kruidnoten. Veel mensen denken echter dat pepernoten en kruidnoten hetzelfde zijn. D…
Wanneer vertelt u uw kind dat Sinterklaas niet bestaat?Wanneer vertelt u uw kind dat Sinterklaas niet bestaat?Er komt een tijd dat uw kind de leeftijd krijgt om te vertellen dat Sinterklaas niet meer bestaat. Toch is het lastig om…
Waar bestaat het pak van Sinterklaas uit?Waar bestaat het pak van Sinterklaas uit?Hoe komt het toch dat de Sinterklaas er altijd hetzelfde uitziet? Waarom heeft hij elke dag dezelfde kleren aan en hoeve…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Erna Schuiteman, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0/bewerkt)
  • Leeuwarder Courant Hoe zat het ook alweer met Sint Piter? 9 februari 2019
  • Leeuwarder Courant KOSP roept veilig, vanaf de overkant 11 februari 2019
  • Leeuwarder Courant In het dorpshart van Grou zijn Sint en Pyt winnaar 11 februari 2019
  • https://www.myswitzerland.com/nl-nl/oude-gebruiken-in-de-winter-en-in-het-voorjaar-de-tijd-van-veel-feesten.html geraadpleegd op 12 februari 2019
  • https://sintpiter.nl geraadpleegd op 12 februari 2019
  • http://dorpsarchiefgrou.nl/pagina/76/sint-piterfeest/ geraadpleegd op 12 februari 2019
  • https://sintpiter.nl/sint-piterliedjes/ geraadpleegd op 12 februari 2019
  • https://leomiddelse.nl/aankomst-sint-piter-en-swarte-pyt-op-de-kade-in-grou/ geraadpleegd op 13 februari 2019
  • Afbeelding bron 1: Erna Schuiteman, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 2: Milliped, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 3: Gouwenaar, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Sint Piter en Swarte Pyt in Grou"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Piejet
Laatste update: 18-02-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Special: Sinterklaas en Zwarte Piet
Bronnen en referenties: 12
Schrijf mee!