InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > Normen en waarden veranderen in de loop der jaren
mijn kijk op

Normen en waarden veranderen in de loop der jaren

Normen en waarden veranderen in de loop der jaren Normen en waarden veranderen in de loop der jaren. De samenleving verandert onder invloed van nieuwe ideeën en beïnvloeding van buiten. Toch zijn er een aantal waarden die door de tijd heen onveranderd blijven en die we koesteren. Hierbij kunnen we denken aan begrippen als respect voor het leven, eerlijkheid en betrouwbaarheid. Veel van onze normen en waarden zijn cultureel bepaald en verschillen in de diverse gemeenschappen.

Wat zijn waarden

Waarden zijn vaststaande ideeën van mensen waar in het algemeen gewicht aan wordt toegekend. Het heeft waarde voor de mens. Het zijn opvattingen over wat wenselijk is en waar mensen naar streven.

Wat zijn normen

Normen zijn de regels, geschreven en ongeschreven die voortvloeien uit de waarde. Iedere cultuur kent eigen normen en waarden. Het betreft wettelijke regelingen maar ook omgangsregels die we met elkaar hanteren.

Waar is de waarde op gebaseerd

Veel van de waarden die wij kennen zijn gebaseerd op religie. Voor christenen zijn dat de tien geboden, voor moslims is het de Koran en voor de joden is het de Thora. Daarnaast kennen we de liberale waarden die gebaseerd zijn op de Verlichting. Het vermogen van de mens om zelf zijn leven zin te geven staat hierbij centraal.

Grote omslag in de zeventiger jaren in opvoeding en onderwijs

In Nederland kent men vanaf de zeventiger jaren een grote omslag in het denken over normen en waarden. Het onderwijs en het ouderlijk gezag waren plotseling aan verandering onderhevig. Tot die tijd hadden kinderen niet alleen respect maar ook eerbied voor de ouders. Met de wijzigingen in het onderwijs veranderden de gezagsverhoudingen. Ook in de politiek en in de religie zag je deze grote veranderingen als gevolg van van wijzigingen in gezagsverhoudingen. Het individu is belangrijker geworden. Opvoeding is daarbij veel vrijer geworden.

Verandering in de waarden

Waarden veranderen in de loop van de jaren. Dit gebeurt vooral onder invloed die van buiten de eigen gemeenschap afkomstig is. Zo is het samenleven zonder getrouwd te zijn lange tijd binnen veel religies verboden geweest. Het hebben van kinderen voor één ouder was taboe. Openheid over de seksuele geaardheid was en is in sommige gemeenschappen niet algemeen aanvaard. Een seksuele revolutie is op gang gekomen die grote gevolgen heeft gekregen.

Normen veranderen

Normen veranderen in een snel tempo. Het belang wat gehecht wordt aan een goed taalgebruik is hier een passend voorbeeld van. Kijk eens naar oude televisie- of radio uitzendingen dan zal het opvallen hoe anders het algemeen beschaafd Nederlands klonk tot in de zeventiger jaren. Nederlanders staan bekend om hun directe wijze van communiceren. Dit in tegenstelling tot veel andere landen waar de communicatie met veel meer beleefdheden en rituelen gepaard gaat.

Veranderingen in medische wetenschap

Door de snelle vooruitgang van de medische wetenschap komen er meer ethische vragen naar voren. De artsen leerden dat ze de patiënt moesten genezen. Zij hebben een eed afgelegd. Door de technische vooruitgang kan men zich nu vaak de vraag stellen waar de grens ligt. Zo is bijvoorbeeld het denken over dood en leven veranderd. Euthanasie was lange tijd onbespreekbaar en is dat in veel landen nog altijd. Hoe sterk de normen veranderen is ook zichtbaar bij besluiten die op financiële gronden genomen moeten worden. Men loopt tegen grenzen aan. Medicijnen zijn soms wel beschikbaar maar ze worden te duur gevonden en niet door de ziektekostenverzekeraar vergoed.

Zijn de veranderingen te ver doorgeslagen

We kunnen ons de vraag stellen of de veranderingen in normen en waarden niet te ver zijn doorgeslagen in negatieve zin. Immers de vrijheid van mensen kan worden aangetast omdat alles maar gezegd moet kunnen worden. Ouders die hun kinderen nog willen opvoeden volgens bepaalde principes krijgen het moeilijk om ongewenste invloeden buiten de deur te houden. In een wereld waarin alles gezegd moet kunnen worden spelen de media een grote rol. Wie kijkt naar satirische programma's gelooft soms de eigen ogen niet. We kunnen ons de vraag stellen welke positieve invloed dit heeft op de samenleving. Een paar voorbeelden zijn:
  • Invloed van de media
  • Het drankgebruik onder jongeren
  • De wijze waarop men wordt bejegend door de overheid
  • Reclame
  • Integriteit

Invloed van de media

De wijze waarop het nieuws wordt gepresenteerd is langzaam sedert de eeuwwisseling weer wat verbeterd. De nieuwslezer/lezeres is goed gekleed en er wordt over het algemeen algemeen beschaafd Nederlands gesproken. De onderwerpen die genoemd worden zijn echter steeds meer sensatie-belust. Het wereldnieuws krijgt een beperkte plaats, terwijl de rechtsgang van criminelen een groot deel van het nieuwsprogramma in beslag neemt.

Televisieprogramma's als De Wereld draait door geven weliswaar informatie maar de wijze waarop het programma wordt gepresenteerd toont weinig respect voor menselijke normen en waarden. Nog sterker is dit bij het televisieprogramma van Paul de Leeuw waarbij het publiek niet wordt toegesproken maar waarbij we schreeuwend tegemoet getreden worden. Het taalgebruik is ver onder de maat en de meest schunnige taal vliegt je om de oren. Dit kan men dan zien als een weerspiegeling van hoe het taalgebruik zich heeft gewijzigd in de laatste dertig jaar.

Het drank- en druggebruik onder jongeren

Het drank- en druggebruik onder jongeren is in Nederland schrikbarend hoog. De overheid probeert nu met maatregelen om dit terug te dringen maar wie spreekt met mensen die werkzaam zijn bij EHBO en die jongeren uit disco's opvangen weet dat dit een groot probleem is. Het aantal jongeren wat gehoorschade oploopt is talrijk. De zomer wordt door veel jongeren doorgebracht met bezoek van het ene festival na het andere.

De wijze waarop men wordt bejegend door de overheid

In Nederland is het normaal dat iedereen elkaar tutoyeert. Maar men vraagt zich niet meer af of mensen dit wel prettig vinden. Als je ziet hoe overheidsdienaren, hulpverleners en politie-agenten mensen benaderen dan spreekt hier niet altijd respect uit. Ook het personeel in de trein is vooral erg graag gemoedelijk. De gemeente Amsterdam kunnen we als voorbeeld nemen die de burgers aanspreekt met: "Beste Amsterdammer". Zij geven aan met de burger te communiceren op de volgende manier:
  • De taal moet zijn recht voor zijn raap, recht door zee en helder
  • Van mens tot mens, begrijpelijk
  • Direct functioneel en eenduidig
  • Met respect, laagdrempelig en inhoudelijk correct.

Wanneer men deze wijze van benaderen legt naast de manier hoe je tegemoet getreden wordt door de Duitse overheid dan is een grotere tegenstelling haast niet denkbaar.

Reclame

De reclame die we voorgeschoteld krijgen is zo schreeuwend dat we vaak ogen en oren maar sluiten. Wanneer je goed om je heen kijkt dan is er weinig te zien in de reclame wat je zou aanzetten tot koop. Aandacht trekken lijkt het enige doel.

Integriteit en normbesef

Het denken over de waarde integriteit is veranderd. Regelmatig bereiken ons berichten over politici die handelen in strijd met de integriteit. Veel mensen zien er geen kwaad in om de grenzen op te zoeken van de integriteit en deze ook te overschrijden. Dit heeft te maken met verlies van normbesef. Het lijkt erop alsof het voorbeeldgedrag van ouders minder belangrijk wordt. Zo wordt er bijvoorbeeld gemakkelijk gelogen over de leeftijd van een kind om korting te krijgen. Het lijkt erop alsof dit algemeen aanvaard is binnen de Nederlandse samenleving.

Normen en waarden zijn plaats- en tijd bepaald. Zij veranderen in de loop der jaren. Nederland heeft de waarden vrijheid en openheid hoog in het vaandel. Maar het land lijkt in een neerwaartse spiraal te komen wat betreft de waarde respect voor de medemens. Hoffelijkheid lijkt een vreemd woord geworden te zijn wat maar liever vergeten wordt. Wat de gevolgen hiervan zullen zijn is niet te overzien.

Lees verder

© 2015 - 2019 Celientje1, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Onze samenleving: rechtsstaatNederland is een rechtsstaat, maar wat is dat eigelijk en waarom is Nederland dat? En hoe kan een rechtsstaat ontstaan e…
Wat is Ethiek en hoe ga je daar als verpleegkundige mee om?Dit artikel gaat over het ethiek in de zorg en hoe je daar als verpleegkundige of verzorgende mee omgaat. Het gaat over…
Griekse filosofen: de SofistenRond de vijfde eeuw waren de sofisten de nieuwe denkers in de stadstaat Athene. Hun kritiek ging uit naar de wetenschap…
Wat zijn Deugden?Wat zijn deugden? Naast waarden en normen kennen we nog een moreel uitgangspunt namelijk 'deugden'. De bekendste omschri…
Gedrag en socialisatieGedurende je hele leven wordt je beinvloed door mensen. Mensen nemen over en weer opvattingen en regels van anderen over…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Normen_en_waarden
  • https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/bedrijfsvoering/stijlweb/heldere-taal/

Reageer op het artikel "Normen en waarden veranderen in de loop der jaren"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Hetty, 07-09-2018 11:25 #2
Dag,

Een prettig, duidelijk, informatief artikel tot er gesproken werd over de presentatie van de " wereld draait door".Weinig respect voor…? Ik snap niet waar de auteur op doelt. Als ik iemand respectvol vind presenteren is het Matthijs. Maar hoor graag waarom hij in uw ogen weinig respect toont.
Jammer dat ik een paar normatieve uitspraken lees." Het personeel in de trein is vaak erg gemoedelijk" ( wat is daar mis mee) en " er wordt gemakkelijk gelogen over de leeftijd van een kind".

Hartelijke groet,
Hetty Reactie infoteur, 08-09-2018
Beste Hetty,
Fijn dat je reageert. In mijn artikel schrijf ik dat de wijze waarop het programma DWDD wordt gepresenteerd weinig respect toont voor menselijke normen en waarden. Hierbij bedoel ik dan vooral de presentatie die vaak met veel lawaai gepaard gaat en waarbij mensen de kans niet krijgen om uit te praten. Matthijs start, slecht gekapt en met veel herrie. Wel vind ik dat hij ouderen respectvol bejegent. Maar gelukkig mag iedereen zijn eigen mening over hebben over de presentatie.
Niet iedereen vind de "gemoedelijke" toon in de trein prettig. Ik vergelijk dit zelf met de toon in andere landen zoals Duitsland. Liegen over de leeftijd van een kind om goedkoper ergens binnen te komen acht ik niet juist omdat je dan een slecht voorbeeld geeft aan het kind. Dit heeft te maken met de waarde die je hecht aan eerlijkheid.
Met vriendelijke groet,
Celientje1

Bertc, 17-05-2017 20:12 #1
Normen en waarden zijn relatief, bestaan er universele normen en waarden of projecteren we "onze" normen en waarden op anderen en verklaren ze superieur ten opzichte van een ander. Waarom vinden wij normen en waarden in een andere, perfect functionerende maatschappij inferieur? Doet niet elke cultuur/maatschappij dat niet bij een andere cultuur.
Waarom vinden zuidelijke landen het vreemd als wij familie geen voorrang geven bij baantjes en waarom vinden wij dat wel vreemd van zuidelijke landen? Welke norm is beter, gaat familie voor of gelijkheid? Wanneer gaat familie voor en wanneer gelijkheid, waar ligt de grens. Normen en waarden zijn subjectief, en zoals vermeld onderhevig aan verandering. Wat op dit moment als norm en waarde overschrijdend wordt aangegeven, kan over 10-20 jaar wel eens de norm en/of waarde zijn.
In het voetspoor volgt de ethiek: dierproeven stonden 50 jaar geleden niet ter discussie, nu een hot item. Dus itt zoals in de inleiding werd aangegeven is zelfs respect voor het leven ook een veranderende norm. 150 jaar geleden bestond de doodstraf nog in Nederland. Reactie infoteur, 18-05-2017
Beste Bert,
Hartelijk bedankt voor je reactie. Je commentaar is een goede aanvulling op het artikel. Immers, het zet mensen aan het denken over de eigen normen en waarden zoals we die op dit moment hanteren.
Ik denk echter nog steeds dat er een aantal universele waarden zijn zoals het hebben van respect voor elkaar.
Met vriendelijke groet,
Celientje1

Infoteur: Celientje1
Laatste update: 12-11-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 2
Artikelen met het label 'Mijn kijk op…' bevatten naast objectieve informatie ook een persoonlijke mening en/of ervaring.
Schrijf mee!