InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Regelingen > Waarom bestaat de Nederlandse wet?

Waarom bestaat de Nederlandse wet?

Waarom bestaat de Nederlandse wet? Een staat kan zichzelf een 'rechtsstaat' noemen als deze zich inzet voor de bescherming en handhaving van de grondrechten, het legaliteitsbeginsel, een machtsverdeling tussen de verschillende staatsorganen en een waarborging van de onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak. De uitwerking van deze vereisten van een rechtsstaat is terug te vinden in de Nederlandse wetgeving. Dit hangt samen met het doel van de wet. Volgens de 'klassiek-liberale rechtsstaat' kent de Nederlandse wetgeving drie functies. Een van deze functies is het voorkomen dat de overheid op een willekeurige manier ingrijpt in de rechten en vrijheden van burgers.

Waarom bestaat de Nederlandse (Grond-)wet?


Nederlandse wetgeving & de overheid

Volgens de klassiek-liberale opvatting is de overheid sterk gebonden aan de Grondwet en de overige wetgeving. Als een gevolg vormt het legaliteitsbeginsel een van de voorwaarden voor het bestaan van een rechtsstaat.

Functies van de Nederlandse wetgeving

De klassiek-liberale opvatting stelt dat de wet drie belangrijke functies heeft:
  1. Waarborgen van de rechtsgelijkheid.
  2. Voorkomen van een willekeurige machtsuitoefening.
  3. Bevorderen van de rechtszekerheid.

Waarborgen van de rechtsgelijkheid

Een van de functies van de wet is het waarborgen van de rechtsgelijkheid.

Algemene regel

De wet geeft blijk van een waarborging van de rechtsgelijkheid, omdat deze bestaat uit algemene regels die voor iedereen in een staat gelden. Een algemene regel is een regel die voor iedereen van toepassing is.

Rechtsgelijkheidsbeginsel

Het rechtsgelijkheidsbeginsel stelt dat het recht voor iedereen gelijk is, waardoor gelijke gevallen gelijk behandeld dienen te worden. Dit betekent impliciet dat ongelijke gevallen dienen te worden behandeld in de mate van ongelijkheid. De inhoud en beschrijving van het Nederlandse rechtsgelijkheidsbeginsel staat beschreven in artikel 1 van de Grondwet:

"Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan" (artikel 1 Grondwet).

Voorkomen van een willekeurige machtsuitoefening door de overheid

Een tweede functie van de wet is dat het een grondslag vormt voor de overheid voor machtsuitoefening om te voorkomen dat de overheid willekeurig ingrijpt in de rechten en vrijheden van burgers. Machtsuitoefening is wanneer de overheid ingrijpt in de rechten en vrijheden van burgers.

Legaliteitsbeginsel

De wet vormt de grondslag voor overheidsingrijpen, omdat een wettelijke bepaling de bevoegdheden van de overheid dient te beschrijven voordat de overheid van deze bevoegdheden gebruik kan maken. Dit wordt het legaliteitsbeginsel genoemd.

Willekeurige machtsuitoefening

Het doel van het legaliteitsbeginstel is om een willekeurige machtsuitoefening door de overheid te voorkomen. Een willekeurige machtsuitoefening of optreden houdt in dat de handelingen van de overheid voor de burger onvoorspelbaar zijn, omdat deze niet overeenkomen met wat de wet voorschrijft. Hierdoor is het voor de burger onduidelijk wat nou precies de bevoegdheden van de overheid zijn en wanneer de overheid mag ingrijpen op de rechten en plichten van haar burgers en wanneer niet.

Machtsmisbruik

Indien in de praktijk sprake is van willekeurige machtsuitoefening, spreken we van 'machtsmisbruik'.

Bevorderen van de rechtszekerheid

Een derde functie van de wet is het bevorderen van de rechtszekerheid, omdat burgers door het raadplegen van de wet in staat zijn om te weten welke regels er in een staat gelden en wat daarbij de rechten en plichten van de burgers en van de overheid zijn.

Inwerkingtreding

Elke wettelijke bepaling dient algemeen bekend te worden gemaakt alvorens het in werking treedt.

Rechtszekerheidsbeginsel

In verband met het rechtszekerheidsbeginsel dient een wet een duidelijke omschrijving te bevatten, zodat het voor de burger duidelijk is wat de strekking of bedoeling ervan is. Burgers kunnen er (in een bepaalde mate) zeker van zijn dat aan een bepaald handelen een bepaald gevolg verbonden zit.

Lees verder

© 2019 Aucourant, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het recht: legaliteitsbeginselHet recht: legaliteitsbeginselHet legaliteitsbeginsel is vaak onderwerp van discussie bij strafzaken. Maar wat houdt dit beginsel nou eigenlijk in? Di…
De Nederlandse overheidIn Nederland is de overheid het hoogst bevoegde gezag. Er zijn verschillende soorten van overheid, zoals de provinciale,…
Sociale grondrechten in NederlandSociale grondrechten in NederlandWat zijn sociale grondrechten? Sociale grondrechten zijn beschreven in de Nederlandse Grondwet. Sociale grondrechten vor…
Een inleiding op het strafrechtEen inleiding op het strafrechtMet deze gids wil ik je wegwijs maken in het Nederlandse strafrecht. Je kunt geen krant openslaan zonder een artikel te…
Het recht: rechtsgebiedenHet recht: rechtsgebiedenDe plattegrond van het recht kan op meerdere manieren worden ingedeeld. De meest globale indeling is die tussen het priv…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Ramdlon, Pixabay (bewerkt)

Reageer op het artikel "Waarom bestaat de Nederlandse wet?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Aucourant
Laatste update: 16-06-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Regelingen
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!