Wat is het verschil tussen een grondwet en een constitutie?

Wat is het verschil tussen een grondwet en een constitutie? Het begrip grondwet heeft een andere betekenis dan het begrip constitutie. Een constitutie bestaat uit het geheel aan rechtsregels over de grondslagen van de staatsinrichting van een staat. Er is een onderscheid te maken tussen een materiële en een formele constitutie. Elke staat beschikt over een materiële constitutie, maar niet elke staat beschikt over een formele constitutie. Een grondwet kan rigide of flexibel zijn. Zo is de Nederlandse Grondwet rigide, wat betekent dat deze niet gemakkelijk te wijzigen is.

Het verschil tussen een grondwet en een constitutie

Met het begrip grondwet wordt niet hetzelfde bedoeld als met het begrip constitutie. Met de constitutie van een staat wordt het geheel aan rechtsregels over de grondslagen van de staatsinrichting van een staat bedoeld. De grondwet is een (geschreven) wet met een hoger rechtskarakter waarin een groot deel van deze regels staan vastgelegd. Elke staat heeft een constitutie, maar niet elke staat heeft een grondwet.

Formele en materiële constitutie

Het woord 'constitutie' is geen synoniem voor het woord 'grondwet', omdat de termen een andere betekenis hebben. Wanneer de term constitutie gebruikt wordt om een grondwet mee aan te duiden, spreekt men van een formele constitutie. De term materiële constitutie duidt op de wetten en ongeschreven regels en beginselen waarin de grondregels van een staat opgenomen zijn. Ook staten die geen formele constitutie hebben, hebben daarentegen wel een materiële constitutie. Dit komt doordat een materiële constitutie onderdeel is van het recht van elke staat waarvoor het bestaan van een geschreven grondwet niet noodzakelijk is. Vaak maakt een grondwet deel uit van die constitutie, zoals in Nederland. Er zijn echter ook landen, zoals Engeland en Israël, die geen grondwet hebben. In deze landen bestaat de constitutie enkel uit andere wetten, regels en beginselen, die zowel geschreven als ongeschreven kunnen zijn.

Materiële constitutie

De term materiële constitutie verwijst naar het geheel aan wetten en geschreven en ongeschreven regelingen die de basisregels van een staatsinrichting bevatten. Als een land beschikt over een materiële constitutie, maar niet over een formele constitutie, dan betekent dit dat in het betreffende land een geschreven grondwet ontbreekt. Hoewel niet elke staat een formele constitutie heeft, beschikt daarentegen elke staat wel over een materiële constitutie.

Formele constitutie

Wanneer de term constitutie gebruikt wordt om een grondwet mee aan te duiden, spreekt men van een formele constitutie. De term formele grondwet wordt gebruikt om aan te geven dat een land een geschreven grondwet heeft, zoals bijvoorbeeld in Nederland het geval is. Een voorbeeld van een land dat niet beschikt over een formele constitutie is Groot-Brittannië: Groot-Brittannië heeft geen formele constitutie, en dus beschikt Groot-Brittannië niet over een geschreven grondwet. Groot-Brittannië heeft zoals elke staat een materiële constitutie; Groot-Brittannië kent een staatsinrichting, een constitutioneel stelsel dat bestaat uit tradities, historisch gegroeide verhoudingen, besluiten, afspraken en wetten.

Rigide en flexibele grondwet

Een rigide grondwet is een grondwet die moeilijk te wijzigen is, dit in tegenstelling tot een flexibele grondwet. De hogere positie van de Nederlandse Grondwet ten opzichte van andere regelingen blijkt onder meer uit deze verzwaarde herzieningsprocedure.

De Nederlandse Grondwet

De geschreven constitutie van het Koninkrijk der Nederlanden is samengesteld uit het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en delen van de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden. De hele Grondwet geldt voor het land Nederland. Daarnaast zijn delen van de Grondwet ook van toepassing op de rest van het Koninkrijk, zoals regels ten aanzien van de Koning. Bovendien staat de vertrouwensregel niet vermeld in de Nederlandse Grondwet, maar deze maakt wel deel uit van de Nederlandse constitutie. De procedure om de Nederlandse Grondwet te wijzigen staat beschreven vanaf artikel 137 van de Grondwet. Een voorgeschreven vereiste is onder andere de aanvaarding door de Tweede Kamer in twee verschillende samenstellingen (er hebben verkiezingen plaatsgevonden) en aanname in tweede lezing door een tweederde meerderheid van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. Door het bestaan van een rigide grondwet in Nederland vinden wijzigingen van de Nederlands Grondwet niet vaak plaats.

Lees verder

© 2020 Aucourant, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De rechtsstaat in NederlandIn Nederland leven we in een democratische rechtsstaat. In een rechtsstaat wordt de macht van de staat gereguleerd en be…
De Europese Constitutie en het Verdrag van LissabonEuropese Integratie begon met de initiatieven van zes landen, maar in de jaren 90 en het begin van de twintigste eeuw, w…
Rechtsbronnen: de WetRechtsbronnen: de WetDe eerste en vrijwel de belangrijkste rechtsbron uit ons positief recht staat bekend als de Wet. Dit is een zeer belangr…
Soorten strafrechtSoorten strafrechtHet Nederlandse rechtssysteem kent vele soorten rechten en wetten die allemaal onder de noemer 'strafrecht' vallen. In d…

Heb jij te maken met (een) narcistische ouder(s)?Heb jij te maken met (een) narcistische ouder(s)?Kinderen van narcistische ouders komen er vaak op volwassen leeftijd pas achter dat zij met ouders met een narcistische…
Regeringsvormen: (semi)presidentieel en parlementair stelselRegeringsvormen: (semi)presidentieel en parlementair stelselEr bestaan drie verschillende regeringsvormen: het parlementair stelsel, het presidentieel stelsel, en het semipresident…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Wat is het verschil tussen een grondwet en een constitutie?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Aucourant
Laatste update: 12-11-2020
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!