InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Politiek voor dummies: Politieke stromingen

Politiek voor dummies: Politieke stromingen

Politiek voor dummies: Politieke stromingen Mensen gaan in hun politieke keuzes vaak uit van globale denkkaders. Ze noemen zich bijvoorbeeld liberaal of sociaaldemocraat, maar hebben geen compleet uitgewerkte invulling van zo’n ideologie. Toch vormen deze ideologische visies de grondslag voor een groot aantal politieke stromingen, hiermee bedoelen we: Zowel het geheel van ideeën, als de groep mensen die zich verenigd hebben rondom die ideeën. Van origine kent Nederland drie hoofdstromingen: confessionalisme, socialisme en liberalisme.

Links en rechts

In de politiek wordt linkse politiek, ofwel ‘links’ gedefinieerd als sociaaleconomische gelijkheid met veel overheidsbemoeienis. Rechtse politiek, ofwel ‘rechts’ betekent sociaaleconomische vrijheid, weinig overheidsbemoeienis. De belangrijkste verschillen tussen links en rechts staan in de tabel.

LinksRechts
Verschillen tussen mensen
- Wil gelijkere/betere kansen voor, vooral voor mensen in achterstandsposities.
- Wil veranderingen doorvoeren in de maatschappij. Ze worden daarom ook wel progressief (vooruitstrevend) genoemd.
Verschillen tussen mensen
- Legt de nadruk op grote individuele vrijheid voor iedereen met als gevolg dat verschillen tussen mensen heel ‘normaal’ zijn.
- Is tevreden met de huidige situatie. Dit noemen we conservatief (behoudend). Als men terug wilt naar het verleden qua gewoontes, normen en waarden, enz., is dit een sterkere voor van conservatisme en dit noemen we reactionair
Inkomens
- Wil het verschil in inkomens verkleinen
- Komt op voor belangen van mensen met lage inkomens en/of uitkeringen.
Inkomens
- Vinden grote inkomensverschillen normaal. - Komt op voor mensen met hogere inkomens.
Macht
- Wilt een betere verdeling van de macht.
- Invloed hebben op eigen situatie
Macht
- Macht ligt bij de machthebbers (de verantwoordelijken).
Onderwijs
- Zwakkere groepen in de samenleving moeten meer kansen in het onderwijs krijgen.
Onderwijs
- Vrije keuze in het onderwijs.
- Geen bemoeienis van de overheid over het onderwijs.
Economie
- Actieve, regelende overheid.
- Veel aandacht voor rechten en belangend van werknemers en werklozen.
Economie
- Zoveel mogelijk vrijheid.
- Passieve (terughoudende) overheid.
- Aandacht voor het bedrijfsleven en werkgevers.
Overheid
- Veel invloed om alles zo goed mogelijk te laten verlopen. Veel controle.
Overheid
- De overheid moet zich zo min mogelijk met de samenleving bemoeien.
Milieu
- Het milieu is belangrijk en krijgt een hoge prioriteit.
Milieu
- Het milieu is een minder belangrijke zaak.

Naast links en rechts bestaat er ook een midden. Politiek midden hoort bij christendemocratie. Partijen die christendemocratisch zijn, vinden dat de rol van de overheid een aanvullende rol moet zijn. De burger moet daarbij dan ook zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. In eerste instantie moeten burgers verantwoording nemen voor zichzelf en elkaar. Als dit niet lukt, heeft de overheid de taak om bij te springen en te helpen. Politiek midden legt de nadruk dus op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van burgers en overheid.

Progressief en conservatief

Progressief betekent culturele vrijheid, het wordt ook wel moreel links genoemd. Progressieve mensen gaan uit van ‘kansen’ en ‘vooruitstrevendheid’. Men moet kansen kunnen krijgen, maar ook die vrijheden goed kunnen benutten. Progressivisme is dus optimisme.

Conservatief staat voor culturele gelijkheid, ook wel moreel rechts genoemd. Conservatieve mensen gaan uit van dreigingen en spelen hier op in vanuit de bescherming van de eigen identiteit binnen de samenleving, het ‘behouden’, van de samenleving. Gelijkheid vinnen de eigen kring, gelijke normen en waarden en het belang van eigen verantwoordelijkheid, de neuzen dezelfde kant op! Conservatisme wordt vaak in verband gesteld met pessimisme.

Liberalisme

Bij liberalisme gaat het er vooral om dat het individu de vrijheid heeft om zich zo optimaal mogelijk te kunnen ontplooien als mogelijk is. Mensen zijn wel gelijkwaardig, maar niet gelijk! De sleutelbegrippen van het liberalisme zijn: individuele vrijheid en individuele rechten.
De hoofdkenmerken van liberalisme zijn:
  • Economische vrijheid: De liberalen willen niet dat de overheid zich te veel met de handel en industrie bemoeit. Zij vinden dat als iedereen zijn eigenbelang kan nastreven, dat het beste zou zijn voor de hele samenleving. De overheid moet dus zo terughoudend zijn als mogelijk op economisch gebied.
  • Politieke vrijheid: De liberalen zijn voor een scheiding van kerk en staat. En binnen die staat willen zij een scheiding van de wetgevende, uitvoerende en de rechterlijke macht (Trias Politica). Zij vinden dat de hoogste macht het volk toebehoort. De staatsmacht moet gebaseerd zijn op de wil van het volk.
  • Het principe van de rechtsstaat: in de rechtsstaat handhaaft de regering wetten door politie en justitie, maar is de overheid zelf wel gebonden aan rechtsregels om de burgers te beschermen tegen machtmisbruik van de overheid. De rechten die hier vooral gelden zijn: vrijheid van meningsuiting en gelijkheid van alle burgers voor de wet. De liberalen bedoelen hiermee: juridische gelijkheid, dus niet maatschappelijke gelijkheid, daar moet de overheid zich juist niet mee bemoeien. Dit is een van de voornaamste verschillen tussen het socialisme en liberalisme.
  • Rationalistisch individualisme: liberalen gaan ervan uit dat wanneer iedereen zijn eigenbelang nastreeft, dat voor het gehele samenleving het beste resultaat oplevert. Zo zal concurrentie tussen bedrijven mensen prikkelen om meer prestaties te leveren en het bedrijf nog beter te organiseren en te vernieuwen. Dit leidt dan ook tot technologische en economische groei. Hierbij moet ook zo min mogelijk bemoeienis van de overheid in voorkomen vinden de liberalen.

We kennen in Nederland slechts één echte liberale partij, namelijk de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Een aantal sociaal-liberale ideeën zien we terug bij Democratisch ’66 (D’66). Bij de Partij Voor de Vrijheid kom je een aantal liberale standpunten tegen, zoals de afkeer van te veel overheidsbemoeienis. Máár, op het gebied van geloof blijkt de PVV echter géén liberale standpunten te hebben, omdat zij vinden dat sommige geloven, vooral het islamitische geloof, als vijandelijk moet worden beschouwd en willen hiervoor dus niet alle vrijheid geven om dit te uiten en zijn hier minder tolerant in.

Socialisme

Het socialisme constateert dat de mogelijkheden voor elk individu om zich te ontplooien ongelijk verdeeld zijn. Een belangrijke oorzaak van het verschil in mogelijkheden zit in de ongelijke verdeling van het bezit: rijke ouders kunnen hun kinderen veel meer bieden dan arme ouders. Het sleutelbegrip van het socialisme is gelijkheid. Als je gelijke kansen hebt, hebben de begrippen vrijheid en gelijkheid pas echt betekenis. Het socialisme wordt met name gekenmerkt door het streven naar economische gelijkheid en kritiek op de vrijemarkteconomie: Werkgevers mogen niet alle vrijheid krijgen die ze willen, de overheid moet regels en wetten instellen om de werknemers te beschermen van overmacht van de werkgevers.
Socialisme komt voort uit de ideeën van Karl Marx. Tijdens de industriële revolutie, waarin arbeiders bijna geen recht en inkomen hadden, terwijl de werkgevers alles hadden wat zij wilden, publiceerde in 1848 samen met zijn vriend Friedrich Engels het Communistisch Manifest. Zij riepen de arbeiders op tot omverwerping van de maatschappelijke orde. ‘Proletariërs aller landen verenigt u. U hebt slechts uw ketenen te verliezen en een wereld te winnen.’ Om een eind te maken aan de kapitalistische uitbuiting van de arbeiders, moesten alle fabrieken in handen komen van de staat. Dan zou er voor iedereen werk zijn, naar eigen kunnen, en iedereen zou krijgen wat hij nodig had voor zijn dagelijkse levensonderhoud. Op basis van deze ideeën ontstonden twee bewegingen: de communisten: een groep met revolutionaire socialisten, maar ook de sociaaldemocraten: zij geloofden niet in een revolutie maar een geleidelijke opbouw van het socialisme langs de parlementaire weg, dus op een legale, politiek correcte manier. Volgens socialisten moet de overheid een actieve rol spelen. Door in te grijpen op sociaaleconomisch terrein, bijvoorbeeld om inkomensverschillen te verkleinen, kan de positie van zwakke groepen in de samenleving verder worden verbeterd. De socialisten in Nederland zijn er socialistische partijen. Sociaaldemocratische partijen zijn: GroenLinks (samengegaan met de Communistische Partij Nederland, ofwel CPN), de Socialistische Partij (SP) en de veel gematigdere Partij van de Arbeid (PvdA)

Confessionalisme

Confessionalisme baseert haar politieke opvattingen op haar geloofsovertuiging. In Nederland is dat vooral het (Joods-)Christelijke geloof. Het confessionalisme kent een aantal varianten met de afwisseling van christelijke geloofsrichtingen: rooms-katholiek, gereformeerd en hervormd. Gemeenschappelijk zijn christelijke waarden als naastenliefde en de nadruk op harmonieuze samenwerking.

Een uitgangspunt in het christelijk geloof is dat God een bedoeling met de wereld heeft. Mensen moeten proberen zich te richten naar Gods wil. Juist omdat God een bedoeling met de wereld heeft, moeten de mensen samenwerken: verschillen tussen mensen zijn er niet voor niets. In het confessionalisme spreken we van een organische staatsopvatting: zij zien de samenleving als een lichaam, waarvan de afzonderlijke delen alleen maar kunnen functioneren omdat zij onderdeel uitmaken van een groter geheel waarin alles een vaste plaats en taak heeft. God heeft de wereld en de mens geschapen en er zit dan ook een goddelijke ordening en bedoeling in de natuur. De mens heeft daarom de taak om als een goede rentmeester te zorgen dat de aarde leefbaar blijft. Hiermee wil het confessionalisme in de brede zin ook zeggen dat de mens zijn medemens moet helpen. Het confessionalisme pleit voor gespreide verantwoordelijkheid: burgers moeten voor elkaar verantwoordelijkheid en zorg op zich nemen en de overheid moet mensen niet te veel uit handen geven. Als het de burgers niet lukt, dan neemt de overheid de verantwoordelijkheid op zich om iets te bereiken.
De politieke partijen in Nederland waar we het confessionalisme in terugvinden zijn:
het Christen-Democratisch Appèl (CDA), dit is een fusie van drie grote confessionele partijen: de katholieke KVP, de hervormde CHU en de gereformeerde ARP. En daarnaast kent Nederland ook nog twee kleinere confessionele partijen, namelijk de streng orthodoxe Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) Ende sociaal-christelijke ChristenUnie (CU)

Overige ideologieën

Het fascisme staat voor een zo machtig mogelijke staat creëren met een sterke, mannelijke leider. Er is in fascisme géén plaats voor democratie. Een parlement zou de kracht van de staat verzwakken. Fascistische landen voeren daarom vaak een corporatief stelsel in, waarin er een mogelijkheid komt een totalitaire staat(dictatuur) te cr eëren. Fascisten zijn zeer nationalistisch. Het eigen land, bloed en volk is voor hen het beste en het belangrijkste. Een fascistische dictatuur was Nazi-Duitsland. Nederland kende van 1931 tot 1945 de fascistische Nationaal-Socialistische Beweging (NSB). Vandaag de dag kennen we nog steeds soortgelijke politieke partijen in Nederland, namelijk de Nederlandse Volksunie (NVU) en de Nationalistische Volks Beweging (NVB).

Het ecologisme staat voor meer zorg en aandacht voor de natuur en milieu. Economische waarden moeten ondergeschikt worden gemaakt aan ecologische waarden. Volgens de ecologen moet de overheid een grote rol spelen omdat alleen zij de belangen van het milieu kan waarborgen. De marktgerichte economie moet vervangen worden door een kleinschalige, milieuvriendelijke en duurzame productiewijze. Egologische partijen zijn: GroenLinks en Partij van de Dieren (PvdD).

Het feminisme streeft naar totale gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. Ondanks het gelijkheidsbeginsel in onze wetten zien wij in de samenleving nog steeds veel ongerechtvaardigde sekseverschillen. Met name op economisch gebied valt de structureel ondergeschikte positie van vrouwen op. Feministen pleiten dat de verschillende sociale rollen die mannen en vrouwen krijgen opgedrongen in de opvoeding verkeerd is. Als we een meer ‘genderneutrale’ opvoeding krijgen, kunnen we volgens het feminisme het sekseverschil verkleinen. In 1989 is de feministische partij ‘de Vrouwenpartij’ opgericht, deze heeft echter nog nooit zetels in een vertegenwoordigend lichaam behaald.

Overige stromingen

Pragmatisme en populisme
De meeste partijen in Nederland zijn voortgekomen uit een ideologische traditie. Uit de traditionele ideologische stromingen kwamen voort: Liberalisme, socialisme, confessionalisme. Maar ook ideologische stromingen als: fascisme, communisme, ecologisme, feminisme enz.

Door ‘ontideologisering’ zijn er nieuwe partijen ontstaan, die niet passen in de traditionele stromingen, maar ook niet in overige ideologische stromingen, zoals fascisme, communisme, enz. Dit zijn vooral pragmatische en/of populistische partijen.

Pragmatische partijen hebben geen vaste uitgangspunten of principes, deze partijen sporen problemen in de samenleving op en proberen deze op te lossen. Deze partijen zijn dus niet bij uitspraak per se rechts of links. Een pragmatische partij is D’66.

Populistische partijen zijn van mening dat ideologische beginselen en traditionele ‘Haags-parlementaire’ omgangsregels een krachtdadig beleid in de weg staan. Een populistische partij benadrukt dat zij ‘de stem van het volk’ uitoefenen. Een stem die in hun ogen jarenlang is genegeerd door de grote, ideologische partijen. Bekende voorbeelden zijn: Lijst Pim Fortuyn (LPF), en de PVV.

Lees verder

© 2011 - 2017 Martijnw, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Rechtse politieke partijenRechtse politieke partijenWat willen rechtse politieke partijen? Welke "rechtse" partijen kent Nederland en wat is het verschil tussen links en re…
Linkse politieke partijenLinkse politieke partijenLinkse politieke partijen in Nederland zijn onder andere GroenLinks en de SP. Linkse partijen zijn voorstander van de ve…
Weefsteken en weefknopenWeven is een techniek die je eenvoudig thuis kunt doen, want hoewel een mooi en duur weefgetouw heel leuk kan zijn, kan…
Visies op de Nederlandse verzorgingsstaatVisies op de Nederlandse verzorgingsstaatIn de discussie over de verzorgingsstaat kun je drie visies onderscheiden: links, midden en rechts. Alle visies hebben v…
Democratie in NederlandDemocratie in NederlandWat is een democratie, in een land zoals Nederland. Wat voor rechten hebben wij, als inwoners op deze democratie. Je heb…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Dirk Hol / Wikimedia Commons
  • Maatschappijleer stencils
  • Maatschappijwetenschappen: Politieke besluitvorming - Uitgeverij Essener

Reageer op het artikel "Politiek voor dummies: Politieke stromingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Martijnw
Gepubliceerd: 09-12-2011
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!