Abnormale ontwikkeling kind: angst

In hun ontwikkeling maken kinderen perioden van angst door. Dit is volkomen normaal en past bij een aantal ontwikkelingsstadia. Bij sommige kinderen komt echter een angst voor die niet passend bij de leeftijd of ontwikkelingsstadium is. Dit wordt abnormale angst bij kinderen genoemd, wat soms zelfs resulteert in een angststoornis.

Wat is angst?

Angst is een op de toekomst gerichte emotie, welke gekarakteriseerd wordt door percepties van gebrek aan controle en onvoorspelbaarheid in mogelijk bedreigende situaties. Angst is een basale menselijke emotie. Het heeft een adaptieve functie doordat het iemand op mogelijk gevaar wijst. Angst en kinderen is een onderdeel van de normale ontwikkeling.

Normale angst

Jonge kinderen hebben diverse angsten:

• Kinderen rond de 6 tot 9 maanden vertonen vaak angst voor vreemden.
• Kinderen rond het 2e levensjaar vertonen angst voor imaginaire monsters
• Kinderen rond de 4 jaar zijn bang voor het donker
• Oudere kinderen en adolescenten zijn bang voor falen en beoordeling

Verandering van de focus van angst reflecteert de cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling van het kind. Meisjes blijken meer angst te vertonen dan jongens. Het aantal angsten en de intensiteit hiervan neemt geleidelijk af met de leeftijd.

Abnormale angst

Abnormale angst is angst die niet strookt met het ontwikkelingsniveau en de leeftijd van het kind. Om gediagnosticeerd te worden met een stoornis gerelateerd aan angst moet men significant hinder ondervinden van de angstgevoelens. Angststoornissen zijn de meest voorkomende stoornissen bij kinderen en adolescenten. Naar schatting heeft zo'n 12 tot 20% van de kinderen in de schoolleeftijd een vorm van angststoornis.

Specifieke fobie

Een specifieke fobie is een aanhoudende angst voor een specifiek object of situatie, welke ongebruikelijk is of excessief. De specifieke fobie komt zowel bij volwassenen als bij kinderen voor. Een groot verschil is dat een kind vaak niet inziet dat de angst niet reëel is. De specifieke fobie bij kinderen kan zich uiten in de vorm van huilen, rillen en/of 'bevriezen' wanneer het kind in contact komt met de gevreesde situatie. Kinderen met een specifieke fobie proberen het voorwerp of de gebeurtenis van angst te vermijden, dit beperkt het kind niet alleen in de activiteiten maar de levensstijl en de activiteiten van de gehele familie.

Sociale angststoornis

De sociale angststoornis is een andere benaming voor de sociale fobie. Kenmerkend aan de sociale angststoornis is de aanhoudende angst voor het zichzelf voor gek zetten of falen in sociale situaties en extreme verlegenheid. Wederom realiseren kinderen zich niet altijd dat de angst onrealistisch en overdreven is. Om de sociale angststoornis van andere ontwikkelingsstoornissen te kunnen onderscheiden is het van groot belang dat het kind wél met bekenden contact maakt zonder angst. Veel kinderen met een sociale fobie bagatelliseren hun klachten om zich zo te gedragen zoals ze denken dat van hen verwacht wordt. De sociale angststoornis komt mogelijk voort uit de normale angsten in de ontwikkeling, zoals scheidingsangst en angst voor onbekenden.

Separatie angst

Separatie angst is een excessieve angst gescheiden te worden van een belangrijke hechtingsfiguur of huis. Jonge kinderen die last van separatie of scheidingsangst hebben gedragen zich erg aanhankelijk en volgen hun ouders overal. Ze klagen over somatische problemen, nachtmerries en angst voor verlies. Oudere kinderen zullen eerder apathische en depressieve symptomen vertonen. Schattingen stellen dat zo’n 3 tot 12% van de jonge mensen separatie angst (heeft gehad). De stoornis is zeer zeldzaam bij adolescenten en volwassenen.
Angst om van de ouders gescheiden te worden is een algemene veelvoorkomende angst bij kinderen tijdens het normale ontwikkelingsproces. De afwezigheid hiervan wijst zelfs op een mogelijke onzekere hechting. De angst is echter problematisch wanneer de angst gescheiden te worden blijft bestaan buiten de verwachte leeftijd, of wanneer de angst zeer ernstig is. Kinderen met de diagnose separatie angst hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van agorafobie (pleinvrees) op latere leeftijd.

Schoolweigering

Sommige kinderen vertonen hevige angst wat het naar school gaan betreft. Schoolweigering is geen officiële DSM-stoornis. Schoolweigering ontstaat dikwijls na een stressvolle levensgebeurtenis, zoals de dood, ziekte, verandering van school of verandering van woonplaats. Kinderen met schoolweigering zijn afwezig van school met medeweten van hun ouders. 70% van de fobieën van kinderen betreft schoolweigering.

Gegeneraliseerde angststoornis

De gegeneraliseerde angststoornis wordt gekenmerkt door excessieve angst en zorgen welke moeilijk te controleren zijn voor het kind. Het angstgedrag focust zich niet slechts op één gebeurtenis of situatie, maar is aanwezig in diverse situaties en vaak zonder aanwijsbare stressvolle levensgebeurtenis. Veel kinderen met een gegeneraliseerde angststoornis maken zich extreem zorgen over hun performance en indruk op anderen. De kinderen zorgen constant bevestiging, vertonen nerveus gedrag (zoals nagelbijten) en slapen slecht.

Paniekstoornis

Kinderen met een paniekstoornis hebben intense ervaringen van extreme angst, welke plotseling en onverwacht op komen zetten. Dit wordt een paniekaanval genoemd. Een dergelijke paniekaanval duurt meestal niet langer dan 10 minuten. Het is lastig te achterhalen of de paniekaanvallen bij het kind inderdaad onverwacht optreden, mogelijk herkennen kinderen de lichamelijke voortekenen voorafgaand aan een paniekaanval niet.

Obsessief compulsieve stoornis

Hoewel velen dit niet weten, draait het bij mensen met een obsessief compulsieve stoornis, ook wel dwangstoornis genoemd, om angst. Obsessies zijn ongewenste, zich herhalende, indringende gedachten. Compulsies zijn herhalende, stereotype gedragingen welke het kind gedwongen voelt uit te voeren om zo angst te reduceren. Kinderen weten deze klachten vaak goed verborgen te houden voor de buitenwereld. Daarom merken ouders deze stoornis vaak pas op wanneer de klachten heel ernstig zijn. De obsessief compulsieve stoornis komt vaak tegelijkertijd met het Gilles de la Tourette syndroom.
Al op jonge leeftijd draait de dag om rituelen voor kinderen, zoals het naar bed gaan en het eten. Wanneer deze routine en rituelen doorbroken worden raken veel kinderen uit hun humeur.

Specials

Bezoek ook mijn special over de ontwikkeling van kinderen: De ontwikkeling van het kind.
Bezoek ook mijn special Zwangerschap en bevalling voor meer informatie. © 2008 Melod, gepubliceerd in Pedagogiek (Mens en Samenleving) op 05-10-2008, laatst gewijzigd op 11-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Melod is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Verlegenheid bij kinderen: Veel kinderen zijn verlegen wanneer ze zich ergens anders dan de normale leefomgeving bevinden. Waar komt dat vandaan en wat kan u er aan doen?
• Embryologie: de gezondheid van het pasgeboren kind: Wanneer er net een kindje geboren is, is het heel belangrijk dat de gezondheid van het kind goed ingeschat kan worden. Er zijn verschillende punten waar je…
• Kindermishandeling en de gevolgen: Elke dag worden kinderen mishandeld. Wat zijn hiervan de gevolgen voor het kind, en wat kunnen we er aan doen?
• Bang in het donker: Bang zijn in het donker is een angst die bij veel kinderen voorkomt. Vooral jonge kinderen hebben hier last van, maar op een latere leeftijd kan het ook voorkomen. Kinderen die bang zijn…
• Bachbloesems - vijf bloesems die helpen bij angst: Angst werkt verlammend of geeft je stress. Van angst kan je niet slapen of niet meer helder denken. Angst slaat op je maag of je darmen... Een heel diepe em…

Bronnen en/of referenties

• Wicks-Nelson R. & Israël A. C. (2009) Abnormal Child and Adolescent Psychology