InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Gestaltpsychologie (waarnemen)

Gestaltpsychologie (waarnemen)

Gestaltpsychologie (waarnemen) Mensen registreren niet, maar construeren een werkelijkheid. Waarnemen is een actief proces. Soms treden er waarnemingsfouten op, zoals adaptatie en contrast. De waarnemingsconstanties, zoals grootteconstantie en kleurconstantie, zijn aangeleerd. De gestaltpsychologie gaat uit van een aantal basisprincipes en waarnemingswetten, zoals de wet van nabijheid, de wet van gelijkheid en de wet van het gemeenschappelijk lot.

Waarnemen

Waarnemen is een actief proces, waarbij mensen een werkelijkheid construeren. Waarnemen doen wij met zintuigen. Waarnemingspsychologie heeft veel raakvlakken met fysiologie. Bepaalde stimuli liggen beneden de waarnemingsdrempel. Bij waarnemingen treden fouten en vertekeningen op, de zogenaamde waarnemingseffecten.

Drogwaarneming

Een voorbeeld is drogwaarneming: de waarneming van dingen die er niet zijn. Drogwaarnemingen zijn bijvoorbeeld sensorische deprivatie en illusies. Sensorische deprivatie houdt in dat er te weinig prikkels in de omgeving aanwezig zijn. Dit kan optreden in tijdens een ruimtereis of in een donkere mijn.

Contrast en adaptatie

Bepaalde waarnemingseffecten treden voortdurend op: contrast, adaptatie en waarnemingsconstanties. Contrast wil zeggen dat verschillen tussen prikkels worden verstrekt. Er kan sprake zijn van helderheidcontrast of kleurcontrast.

Adaptatie is aanpassing van het zintuig aan de prikkel. Je raakt bijvoorbeeld gewend aan een warme douche en draait de kraan nog heter.

Waarnemingsconstanties

Contrast en adaptatie zijn "aangboren". Waarnemingsconstanties zijn echter aangeleerd. Waarnemingsconstanties houden in dat wij aan objecten een constante grootte, vorm, kleur, helderheid en snelheid toekennen. Voorbeelden van waarnemingsonstanties zijn de grootteconstantie, de vormconstantie en de kleurconstantie. Iemand die dichterbij komt wordt groter, maar zo nemen wij dat niet waar, omdat wij weten dat de grootte gelijk blijft.

Gestaltpsychologie

De gestaltpsychologie houdt in dat de constructie van een totaalbeeld er eerder is dan de waarneming van de onderdelen. Deze constructie vindt automatisch en onbewust plaats. De gestaltsbenadering kent vijf basisprincipes:
  • Wij nemen gehelen waar
  • Het geheel is meer dan de som der delen
  • Het geheel bepaalt de betekenis van het deel
  • Het deel bepaalt de betekenis van het geheel
  • Wij nemen steeds een figuur tegen de achtergrond waar

Waarnemingswetten gestaltpsychologie

De waarnemingswetten beschrijven hoe gestalten zijn opgebouwd. Het gaat om de wet van nabijheid, de wet van gelijkheid, de wet van de continuïteit, de wet van de geslotenheid en de wet van het gemeenschappelijk lot. Enkele voorbeelden:
  • De wet van gelijkheid: je ziet twee vrouwen die een lange rok dragen. Je denkt "die horen bij elkaar"
  • Wet van het gemeenschappelijke lot: twee gelijkvormige objecten worden samengevoegd

Camouflage

Een ander verschijnsel dat op kan treden bij waarneming, is camouflage. Camouflage houdt in dat een figuur verborgen is in omringende figuren. Gecamoufleerde objecten zijn moeilijk waar te nemen, omdat de elementen onzichtbaar zijn.

Het nut van de gestaltpsychologie

Met de gestaltpsychologie kan beter worden begrepen wat mensen doen als zij nadenken of communiceren. Zij zijn bezig om gestalten te construeren. De gestaltpsychologie: tips voor spreken en schrijven, leidinggeven, adverteren, creatief denken en problemen oplossen.
© 2011 - 2018 Rebeccahoogers, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Stromingen binnen de psychologieStromingen binnen de psychologieDe psychologie heeft in de loop der tijd verschillende stromingen gekend, met verschillende aanhangers en bedenkers. In…
CommunicatietheorieCommunicatietheorieDe communicatietheorie vindt haar basis in andere toeleveringsvakken, vakgebieden en theoriën, zoals sociologische strom…
Het verschil tussen gewaarworden en waarnemenHet verschil tussen gewaarworden en waarnemenGewaarworden en waarnemen zijn 2 verschillende begrippen. Gewaarworden is mogelijk als onze zintuigen correct werken, zo…
Creativiteit: creatief waarnemen en creatief denkenCreativiteit: creatief waarnemen en creatief denkenCreatief denken komt neer op het doorbreken van bestaande patronen. Deze patronen helpen ons doorgaans om de wereld om o…
Belang van kijken, zien en waarnemen in het verkeerBelang van kijken, zien en waarnemen in het verkeerBelang van het zien, kijken en waarnemen in het verkeer. Dat de ogen en het goed zien voor de verkeersveiligheid, bij de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: William Ely Hill, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Psychologie de hoofdzaak - Dhrs. R.P.I.J. Schreuder Peters
  • Dhrs. J.W. Boomkamp

Reageer op het artikel "Gestaltpsychologie (waarnemen)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rebeccahoogers
Gepubliceerd: 28-10-2011
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!