InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Zindelijkheidsstoornissen

Zindelijkheidsstoornissen

Zindelijk worden is een belangrijke stap in de ontwikkeling van een kind. Het eerste 'plasje' of de eerste keer 'op het potje' kan dus wel degelijk als een mijlpaal beschouwd worden. We bekijken hierbij de normale ontwikkeling van de zindelijkheid en staan stil bij enkele stoornissen, die de kop kunnen opsteken.

Normale ontwikkeling van zindelijkheid

Puur neurologisch is een baby nog onvoldoende ontwikkeld om zindelijk te zijn, omdat de sluitspieren van anus en blaas nog niet volledig zijn gerijpt. Als het kind zich bewust wordt van die functies en van het aandranggevoel, kan men starten met het leerproces.

In de beheersing van blaas- en darmfuncties worden drie fasen onderscheiden:
  • De reflexfase tot 18 maanden: de blaas of darmen legen zich automatisch.
  • De bewustwordingsfase: men leert het aandranggevoel kennen en men voelt aan dat men 'na't of 'vies' is.
  • De beheersingsfase tussen 2 en 3 jaar: het kind leert op te houden en zelf te bepalen waar en wanneer.

Vanaf die tweede fase kan men de zindelijkheid dus beginnen trainen. Meisjes blijken hier gemiddeld gezien sneller te zijn dan jongens. Bepaalde signalen maken duidelijk wanneer er aan de training kan worden begonnen. Ten eerste de taalontwikkeling. Als het kind bijvoorbeeld zegt: "Piepie doen", geeft dit duidelijk een besef aan bij het kind. Ook zijn er andere tekenen, zoals het voor een aantal uren droog blijven of signalen afgeven dat men moet plassen. In het normale proces zal men eerder zindelijk zijn voor ontlasting en daarna voor urine.

Kinderen kunnen spelen met ontlasting of urine. Dit is compleet normaal en zal stoppen wanneer ze de emotionele betekenis leren: "bah doen".

Zindelijkheidsstoornissen

Naast het onderscheid tussen zindelijk voor ontlasting of urine, zijn er nog enkele onderscheidende kenmerken:
  • Het tijdstip: overdag of 's nachts.
  • Primair of secundair: bij primair is men nog nooit zindelijk geweest, bij secundair heeft men wel een zindelijke periode gekend. De reden voor een secundaire stoornis kan bijvoorbeeld een stressvolle gebeurtenis zijn.
  • Opzettelijk of per ongeluk: dit doet zich voor bij de secundaire zindelijkheidsstoornis.
  • Zindelijkheidsstoornis als onderdeel van een andere problematiek zoals bijvoorbeeld kindermishandeling.
  • Slechts één zindelijkheidsstoornis of voor zowel ontlasting als urine.

Enuresis: zindelijkheidsstoornis bij urine

Normaal is men op vijf jaar zindelijk voor urine. Vijf jaar is dus de grens die men hanteert voor het vaststellen van enuresis. Het moet wel duidelijk zijn dat het hier niet gaat om een lichamelijke aandoening. Er bestaan drie varianten:
  • Enuresis nocturna: het kind plast alleen 's nachts in bed.
  • Enuresis diurna: alleen overdag.
  • Een combinatie van beiden.
Het eerste komt vaker voor bij jongens, het tweede waarschijnlijker vaker bij meisjes. Broekplassen is meestal ven secundaire aard. Indien een kind beide vormen heeft, spelen er vaak nog andere psychische stoornissen. Bedplassen op jonge leeftijd verdwijnt bij meisjes vaak spontaan.

Encopresis: zindelijkheidsstoornis bij ontlasting

De meeste vierjarigen zijn zindelijk voor ontlasting. De frequentiecriteria om van encopresis te mogen spreken, ligt lager dan bij enuresis. Respectievelijk minimaal eenmaal per maand tegenover minimaal twee keer per week. Ook hier bestaan enkele verschillende vormen:
  • Retentieve encopresis: het ophouden waardoor er verstopping ontstaat.
  • Reageren op angstige situaties met ontlasting.
  • Het doelbewust deponeren van de ontlasting op verkeerde plekken, zoals kast of stoel.
Encopresie komt minder vaak voor dan enuresis en ook hier vaker bij jongens dan bij meisjes.

Zindelijkheidsstoornissen kunnen onderdeel zijn van een complexere problematiek. Hoe ernstiger de stoornis, hoe groter de kans. Bovendien worden de secundaire stoornissen ook ernstiger aanzien dan de primaire.

Risicofactoren

  • Biologische kenmerken van het kind, bijvoorbeeld een te kleine blaas, of ziektes zoals urineweginfecties.
  • Eetproblemen
  • Erfelijkheid van de ouders.
  • Algemene ontwikkelingsachterstand.
  • Vaste of diepe slaap, waardoor er geen prikkel komt van een volle blaas.
  • Traumatische ervaring tijdens de jaren van de zindelijkheidstraining.
  • Psychische stoornissen.
  • Stress in het gezin.
  • Verkeerde zindelijkheidstraining, zoals een te strenge aanpak.
  • Ouders die ontkennen dat ze invloed hebben op de zindelijkheid van hun kind.
  • Armoede of achtergestelde omgeving.
  • Opgroeien in een instelling wat blijkbaar meer stress met zich meebrengt.

Preventie

  • Ontspannen en rustig blijven bij zindelijkheidstrainingen.
  • Prijzen en belonen verdient aanbeveling, straffen is zekern inadequaat.
  • Kinderen stimuleren om hun eigen verantwoordelijkheid te dragen, zoals zelf het vuile beddengoed wassen.
  • Luiers na vier jaar zoveel mogelijk vermijden.
  • Toiletafspraken maken, bijvoorbeeld driemaal per dag op een vast tijdstip.
  • Door het kind te laten drinken voor het slapen gaan, kan de blaas en de aandrang getraind worden.

Behandeling

Enuresis

  • Het gebruiken van een plaswekker. Dit is een wekker die met een snoertje verbonden is aan het broekje. Bij het waarnemen van vocht, gaat dan de wekker af en dient het kind zijn plasje af te maken op het toilet. Normaal leert het kind zo om vanzelf wakker te worden bij een volle blaas.
  • Drogebedtraining, waarbij het kind op bepaalde tijdstippen in de nacht wordt gewekt en een paar keer moet proberen te urineren. Het wektijdstip schuift steeds op, zodat men langer droog leert te blijven. Dit kan in combinatie met de plaswekker. De bedoeling is om het kind te leren om lichter te slapen en beter wakker te worden. Zo krijgt hij een betere blaascontrole.
  • Medicamenteuze therapievorm: dit is echter maar een tijdelijke oplossing.

Encopresis

Ook hier moet men uitgaan van het standpunt dat het kind zijn eigen verantwoordelijkheid oppakt, zoals vieze broeken zelf opruimen. Medicatie is ook hier slechts een tijdelijke oplossing. Een vezelrijk dieet gecombineerd met lichaamsbeweging kan wel helpen bij de retentieve encopresis.

Conclusie

De problematiek van een niet-zindelijk kind is niet te onderschatten. Lage zelfwaardering, pesten op school zijn het gevolg en het is dus duidelijk dat men niet te lang mag wachten met training of hulpverlening.

Een goede diagnose is steeds zeer belangrijk. Sommige zindelijkheidsstoornissen kunnen gecompliceerd zijn en verweven met andere problematieken. De behandelvormen moeten erop gericht zijn om het kind zelf verantwoordelijk te maken en het is aan de ouders om als steunende factor op te treden.
© 2007 - 2018 Kurtad1, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Abnormale ontwikkeling kind: enuresis en encopresisAbnormale ontwikkeling kind: enuresis en encopresisEnuresis en encopresis zijn voorbeelden van een abnormale ontwikkeling van het kind wat betreft de zindelijkheid. Beide…
Kinderpsychiatrie: urine- en faeces incontinentieEen veel voorkomend probleem bij kinderen is urine-incontinentie op een leeftijd waarop kinderen normaal al continent zi…
Zindelijkheid bij peutersZindelijkheid bij peutersNiet alle peuters zijn zindelijk. Om een peuter zindelijk te maken zul je met hem moeten oefenen en hem belonen. Als peu…
De plaswekker: hulp bij zindelijkheidDe plaswekker: hulp bij zindelijkheidZindelijkheid laat bij sommige kinderen langer dan normaal op zich wachten. Eén op de tien zesjarigen plast af en toe no…
Prentenboeken: ZindelijkheidPrentenboeken: ZindelijkheidElke ouder krijgt er mee te maken. Je kunt je kind komt op een leeftijd dat het begint zindelijk te worden. Je kunt je p…
Bronnen en referenties
  • Ontwikkelings-psychopathologie bij kinderen en jeugdigen - Jakop Rigter - 2002

Reageer op het artikel "Zindelijkheidsstoornissen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Inge, 23-09-2015 20:35 #16
@Heidi de Jong,
Het is alweer 5 jaar geleden dat je jouw bericht hebt gepost. Ik zit momenteel met eenzelfde probleem. Hoe is het nu met jouw zoon?

Debby Mendelsohn, 14-06-2012 09:29 #15
De vijf jarige zoon van een vriendin had ook nog moeite met overdag droog te blijven. Zij heeft veel gehad aan de tips uit het boekje 'Zindelijk maken is kinderspel.' Wellicht kan het boekje met de tips ook andere ouders helpen.
Sterkte!

Ramona, 25-02-2012 17:19 #14
Onze kleindochter van 7,5 plast nog steeds in haar broek. En de ene keer gaat het heel lang goed, waarbij ze een langere periode niet in haar broek plast (dus ze is wél zindelijk). Maar een andere keer gaat het bijna dagelijks mis. Daarbij maakt het niet uit of ze thuis is, op straat speelt of op school is. En wij vragen ons af of ze nu gewoon geen zin heeft om naar het toilet te gaan, of dat ze het te druk heeft, stress, of wat voor reden dan ook. 's nachts gaat het ook gewoon goed. Heel af en toe heeft ze een ongelukje. Maar dat heeft onze dochter van 11 ook wel eens. kwestie van diep slapen. En daar maken we ook geen probleem van. Maar bijna dagelijks broekplassen wordt echt een beetje vervelend…

Heidi, 21-12-2011 21:11 #13
Mijn zoontje wordt 5 in maart komend jaar maar plast en poept nog regelmatig in zijn broek. De eerste weken ging hij met een luier naar school maar dat werkte niet omdat hij dan gewoon niet naar de wc gaat. Na overleg met de leerkracht hebben we besloten om de luier uit te laten en extra kleren mee te geven voor ongelukjes. Het ging regelmatig mis.
Sinds afgelopen zomervakantie had hij dan eindelijk de smaak te pakken voor het plassen'; heel fijn natuurlijk maar het grootste probleem, het poepen was nog niet verholpen.
Het ging meerdere keren per week mis. De ene keer verschoonde de juf hem en de andere keren werd ik door haar gebeld dat ik hem kon komen verschonen.
Net voor sinterklaas leek het erop dat hij er door heen was wat poepen en plassen betreft maar helaas; ik had iets te vroeg gejuicht. We zijn weer terug bij af helaas. IK denk zelf dat het door de decemberdrukte komt maar het loopt nu echt aan de spuigaten uit. Ik ben deze en vorige week al minstens 4 keer naar school geroepen om hem te verschonen en ook thuis gaat het vaak 2-3 per dag mis. De wasmachine blijft maar draaien.

Ik wil het even aanzien tot na de kerstvakantie. Zit er dan nog geen verbetering in dan wil ik toch de kinderarts bellen. Daar loopt hij toch al ivm zijn schildklier. Bij ons in het zhs is ook een pipo-poli voor plas- en ontlastingsproblemen.

Ik heb ook al vanalles geprobeerd om hem er vanaf te helpen; zelf laten verschonen, stickers, boos worden maar het heeft geen effect. HIj vindt naar de wc gaan "gewoon niet leuk". En daar kunnen we het mee doen.

Het is knap frustrerend in ieder geval.
Zijn juf gaat er goed mee om, dat is geen probleem maar de overige leerkrachten zien me regelmatig met een emmer met water naar de wc lopen en dat is niet om de wc te poetsen natuurlijk. Ik begin er voor mezelf ook een hekel aan te krijgen dat ik elke keer gezien wordt met een emmer op de wc. Dat zegt toch al genoeg.

Tamara, 21-11-2011 19:48 #12
Mijn zoontje van 8 jaar poept in zijn broek. Mijn man en ik dacht al die tijd dat hij het niet zou voelen dat hij moest poepen. Hij loopt nu 2 jaar bij t AMC bij de poeppoli en sinds afgelopen donderdag merkte ik aan hem dat hij moest poepen. Hij zei: ik ga even naar de wc. En als ie moet plassen dan zegt ie altijd: ik ga plassen. Dus toen dacht ik: hij gaat in zijn broek poepen.En idd.ik betrapte hem op de wc en hij stond tegen de muur in zn broek te poepen. Vandaag zei hij weer: ik ga even naar de wc en mijn man ging naar de wc en betrapt hem weer op het broekpoepen. Dus al die tijd heeft ie t wel gevoeld… nu zijn mn man en ik echt radeloos. Wat moeten we nu doen?

Margaret, 30-06-2011 09:48 #11
MIjn zoontje van 4 jr. heeft een enorme verstopping gehad en daardoor werd hij bang voor het toilet. Durfde zelfs niet meer te plassen. Inmiddels hebben we dit weer kunnen verbeteren en plast hij totaal niet meer in zijn broek. Alleen door de verstopping is zijn darm zo uitgezet, dat hij nu nog steeds niet goed aanvoelt dat er ontlasting aankomt.
Eerst helemaal niet, nu begint het af en toe wel te komen en lukt het soms om hem op het toilet zijn ontlasting te verliezen. Wel regelmatig poepveeg of klein beetje ontlasting in zijn broek. Overal op internet wordt aangegeven dat het lastig is voor kinderen en dat ze gepest worden op school hierdoor. Mijn zoontje krijgt nog niet eens de kans, want door dit probleem wordt hij geweigerd op school. volgens de school moet het volledig opgelost zijn na de schoolvakantie (net begonnen, dus over zes weken) anders wordt hij weer geweigerd. Hij loopt al bij kinderarts, pipo-poli, maar dat is niet voldoende voor de school om hem toch toe te laten.

An, 09-02-2011 13:19 #10
Ook mijn zoontje van vijf doet nog steeds in de broek, hij lijkt het ook niet erg te vinden. Dat laatste vind ik echt wel een probleem! Op medisch vlak hebben wij al het mogelijke gedaan, maar hijzelf wil totaal niet meewerken, dus weten de dokters ook geen raad. Nu ben ik bij een kinderpsychologe op bezoek geweest en gaat zij eens proberen de oorzaak te vinden. Ik ben echt ten einde raad, ik heb nog twee kindjes die mijn aandacht nodig hebben, maar hij slorpt mij helemaal op met zijn vuile broeken. Ik heb hem al beloond, gestraft, boos geworden op hem, als hij wel eens op het WC gaat heb ik hem duidelijk laten merken dat mama daar heel blij mee is. Mijn geduld is op! Ik ben op! Help!

Teresa, 05-04-2010 23:14 #9
Mijn dochtertje word 4j in mei. Zij is van vorig jaar zindelijk voor urine. Maar voor de ontlasting krijg ik het niet klaar met haar. Ik laat overdag haar pamper uit als ze naar school is. Maar zolang ik geen pamper aan doe dan doet ze ook geen ontlasting op haar potje of op de toilet. Als ik nu 4 dagen geen pamper aan doe doet ze ook 4 dagen geen ontlasting. Ik heb haar steeds probereb te aanmoedigen of zelfs al echt cadeautjes gekocht, maar tot de dag van vandaag is het ons nig niet gelukt. Kan iemand mij raad geven wat ik nog kan proberen?

Heidi de Jong, 01-03-2010 11:04 #8
Mijn zoon van 13 heeft last van encopresie ( oftewel broekpoepen ), hij is van zijn 4e tot zijn 7e zindelijk geweest totaal, maar daarna begon het, het probleem is dat hij zich er ook nog eens niet voor schaamt want hij blijft rustig in zijn vuile kleding rondlopen ondanks dat je hem van afstand al ruikt en gaat rustig met mensen staan praten terwijl hij zo ruikt, alles verstopt in huis en alles als wc papier gebruikt, we zijn bij de kinderarts geweest en na onderzoek blijkt dat hij niks lichamelijks mankeert. Er is bij hem PDD_NOS met gedrags problemen geconstateerd.
Medicatie heeft hij gekregen maar heeft ook geen effect, straffen helpt niet, belonen komen we niet eens aan toe, zelf schoonmaken helpt ook niet. Psychologe, psychiater en arts zijn ook al geconsulteerd maar niks helpt, wij worden er redelijk wanhopig van.

Edith, 11-02-2010 14:09 #7
Mijn zoontje van 5 is al lang zindelijk voor urine, maar nog steeds niet voor ontlasting. Hij zegt wel eens dat hij het niet goed voelt aankomen. 's Nachts draagt hij een luierbroekje, vaak poept hij daar 's morgensvroeg in, maar ook wel in zijn broek overdag. Hij wil niet op de wc zitten poepen, want hij zegt dat hij dat nog niet kan. Hoe krijg ik hem nu zover dat hij het toch gaat proberen op de wc? ik wil hem ook niet te veel onder druk zetten.

Irene, 29-05-2009 23:44 #6
@ Eima.Het toverwoord is respect voor je kind hebben.Je moet hem zelf laten beslissen.Het is zo ontzettend fout om zijn luier af te doen als hij dat niet wil.Als je er veel rustiger mee omgaat dan gaat het vanzelf wel goed.Ik begrijp niet hoe je hem een uur kunt laten huilen.Dan is het logisch dat hij niet meer op het potje wil.Als kinderen merken dat ze juist wel respect van hun ouders krijgen dan zijn ze veel eerder bereid om mee te werken, dat geld ook voor bv eten en opruimen.

Christina, 04-05-2009 11:56 #5
Hoi Sussanne, probeer eens een consult bij een klassiek homeopaat (aangesloten bij de NVKH, beroepsvereniging).

Sussanne, 11-02-2009 16:59 #4
Mijn zoon van 8 is overdag nog steeds nat. We hebben via Jeugdzorg psygologische tests laten doen en daar uit bleek dat hij een ASS stoornis heeft en zijn door verwezen naar GGNet. Uit onderzoek blijkt dat hij PDD-NOS heeft en voor de zindelijk hadden ze ook wel een oplossing. Volgens hun krijgt hij te veel prikkels tegelijk en pakt hij bepaalde prikkels niet op en dus de prikkel van plassen voelt hij niet of negeert hij als hij druk is met sport of op school of spelen, dus bij dagelijkse bezigheden. Dit probleem is ontstaan in groep 2, in groep 1 was hij gewoon zindelijk, ook overdag. Volgens onze hulpverlener was het toverwoord medicatie. We hebben al drie soorten geprobeerd en uit eindelijk moet ik toegeven dat hij van de medicatie wel rustiger word, maar het plassen onveranderd is. Van de ene kant schaamt hij zich ervoor en van de andere kant is hij ook heel onverschillig, je ruikt hem altijd als je in zijn buurt bent, en soms moet hij zich wel drie keer per dag wassen en een schone broek aan doen. Ik weet absoluut niet wat we kunnen doen om dit probleem op te lossen, een medisch probleem is het ook niet want in het verleden is er een echo van de buik en de blaas gemaakt en was er niets te vinden. Heeft iemand tips of suggestie, kortom HELP!

Dorien, 28-01-2009 10:51 #3
Mijn dochter van 2½ is zindelijk voor urine, zowel overdag als ´s nachts. Het probleem ligt bij de ontlasting, ze is zindelijk maar vertikt het om het op de WC te doen. We hebben al geprobeerd dat ze als ze moet poepen ook best een luier om mag maar dat wil ze onder geen beding meer. Nu houdt ze haar ontlasting bijna volledig op met als resultaat dat ze ernstige obstipatie heeft, ik ben al blij als ze 1x in de week haar ontlasting doet. Iemand enig idee hoe dit aan te pakken?

Ruud, 04-11-2008 15:37 #2
Mijn zoon van 7 plast nog regelmatig in zijn broek zowel overdag als snachts. We zijn al naar de uroloog geweest, maar die geeft aan dat alles goed is. Waar kunnen we voor hulp terecht? Reactie infoteur, 05-11-2008
Dan is het probleem waarschijnlijk van psychologische aard. Misschien even via een psycholoog proberen?

Eima, 21-05-2008 13:23 #1
Mijn zoontje van 4 weigert om op pot of wc te plassen. Wil perse een pamper aan. Als ik probeer die uit te laten ligt hij minstens eeen uur op tafel te krijsen. Als hij het door heeft dat het niet lukt, plast hij wel op pot of wc, maar wel 5x in het halve uur. Iedereen loopt maar te zeuren dat ik hem harder aan moet pakken e.d. We hebben hem al vanalles belooft en gegeven en weggezet als hij het niet deed, maar niks helpt. Hij is een tijdje zindelijk geweest wat betreft zijn ontlasting maar dat nu ook niet meer. Hij gaat nu naar school 2 dagen in de week met pamper! Help! Reactie infoteur, 21-05-2008
Dit lijkt op een vorm van aandacht vragen. Is hij misschien jaloers op een ander kind, of op een kindje dat op komst is? Het feit dat hij het eigelijk wel kan, maar daarna niet meer, kan hierop duiden. Zelden is dit probleem fysiek, maar mentaal. Toch kan een onderzoek van zijn blaas misschien te overwegen zijn, als het niet opgelost geraakt.

Infoteur: Kurtad1
Gepubliceerd: 22-08-2007
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 16
Schrijf mee!