InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Steeds aan huid pulken, dwangmatig krabben: huidpulkstoornis

Steeds aan huid pulken, dwangmatig krabben: huidpulkstoornis

Steeds aan huid pulken, dwangmatig krabben: huidpulkstoornis Heb je de sterke drang om steeds oneffenheden op de huid te verwijderen door eraan te pulken en voel je de onweerstaanbare drang om aan korstjes en pukkeltjes te krabben, zodat er krabeffecten als wondjes en soms zelfs ontstekingen en littekens ontstaan? En heb je herhaaldelijke pogingen ondernomen om met het huidpulken te stoppen? Mogelijk heb je in dat geval last van huidpulkstoornis, ook wel excoriatiestoornis (ES), titillomanie, dermatillomanie, skin picking disorder, compulsieve huidmanipulatie of pathologisch huidkrabben genoemd. Huidpulkstoornis is een impulscontrolestoornis, behorend tot het obsessieve-compulsieve spectrum.

Huidpulkstoornis


Gistpuistjes / Bron: Ran Yuping et al., Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Gistpuistjes / Bron: Ran Yuping et al., Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Huidpulkstoornis: steeds aan huid pulken, dwangmatig krabben

Huidpulkstoornis duidt op de onweerstaanbare drang om te plukken, krabben, of wrijven over plekken van het lichaam, waarbij dwangmatig de eigen huid wordt beschadigd en zelfs tot littekenvorming kan leiden. Mensen met deze stoornis kunnen pulken aan gezonde huid of aan kleine onregelmatigheden op de huid, zoals gistpuistjes, acne (jeugdpuistjes), eeltknobbeltjes en korstjes die eerder zijn ontstaan door het pulken en krabben. Er kunnen door het pulkgedrag namelijk wondjes en ontstekingen ontstaan, die daarna ook dwangmatig worden gemanipuleerd. Voor mensen die aan deze stoornis lijden, is het vaak geen sinecure om het krabben en pulken te stoppen.

Wanneer ontstaat huidpulkstoornis?
De stoornis ontstaat vaak in de puberteit of vlak erna. Vaak begint het met een huidaandoening zoals jeugdpuistjes.

Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) / Bron: DSM-5

Classificatiecriteria DSM-5 (symptomen)

De classificatiecriteria van deze stoornis volgens het internationaal gehanteerde classificatiesysteem voor psychiatrische aandoeningen en ziektebeelden, uitgegeven en opgesteld door de American Psychiatric Association (APA), het zogeheten Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM), zijn als volgt:
  • Recidiverend huidpulken met huidleasies tot gevolg.
  • Herhaaldelijke pogingen om met het huidpulken te stoppen.
  • Het huidpulken veroorzaakt klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
  • Het huidpulken kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel (zoals cocaïne of speed) of aan een somatische aandoening (zoals scabiës).
  • Het huidpulken kan niet beter worden verklaard door de symptomen van een andere psychische aandoening (zoals wanen of haptische hallucinaties bij een psychotische stoornis, pogingen om de ervaren afwijkingen of onvolkomenheden van het uiterlijk te verbeteren bij de morfodysfore stoornis, stereotypieën bij de stereotiepe-bewegingsstoornis of de intentie zichzelf schade toe te brengen bij een niet-suïcidale zelfbeschadiging).

Diagnostische kenmerken huidpulkstoornis

Het belangrijkste kenmerk is het herhaald pulken aan de eigen huid. Voorkeurslocaties zijn het gelaat en armen en benen. Vaak wordt er op meerdere plaatsen gepulkt. Er kan zowel gepulkt worden an gezonde huid als aan kleine onregelmatigheden op de huid, zoals moedervlekken, puistjes en wratjes. Maar er kan ook worden gekrabd aan korstjes die zijn ontstaan door het pulken. Er kan gepulkt worden met de vingernagels, maar sommige mensen met deze stoornis gebruiken pincetten, schaartjes of tangetjes om de huid mee te bewerken. Er zijn ook mensen die bijten met de tanden op onregelmatigheden. Mensen met deze stoornis zijn dagelijks heel wat tijd kwijt aan dit gedrag, soms wel uren. Het leidt tot huidbeschadigingen, maar soms wordt dit verborgen of gecamoufleerd met bijvoorbeeld make-up of kleding. Mensen met deze stoornis hebben vaak meerdere malen geprobeerd om te stoppen met het pulkgedrag of om het pulken te verminderen.

Lijdensdruk
Er moet sprake zijn van behoorlijke lijdensdruk of beperkingen in het functioneren op werk, school of andere belangrijke levensgebieden. Lijdensdruk verwijst ook naar gevoelens van verlegenheid en schaamte die gepaard gaan met het pulkgedrag of negatieve gevoelens omtrent het verlies aan zelfbeheersing. De beperkingen op de diverse leefgebieden kunnen voortkomen uit het feit dat mensen met deze stoornis sociale situaties uit de weg gaan.

Bijkomende kenmerken

Op het moment of na afloop zelf kan de persoon ontspanning of opluchting ervaren en vaak gaat er dan spanningsopbouw aan vooraf. Soms is het pulkgedrag een automatisme en gaat er geen spanning aan vooraf. De betrokkene lijkt zich dan niet helemaal bewust te zijn van zijn gedrag. Meestal gebeurt het huidpulken niet als er andere mensen bij aanwezig zijn. Het huidpulken kan op den duur leiden tot grote lelijke wonden die kunnen gaan ontsteken, waardoor er een arts bij moet komen en er littekens achterblijven.

Angio oedeem gezicht: zwelling van de oogleden / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Angio oedeem gezicht: zwelling van de oogleden / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Huidpulkstoornis behandeling

Cognitieve gedragstherapie

Hoe kun je dwangmatig wondjes en korstjes krabben afleren? Huidpulkstoornis blijkt goed behandelbaar met zelfcontroleprocedures uit de cognitieve gedragstherapie (CGT). Het gaat vaak om korte behandelingen van twee tot vier gesprekken met huiswerkopdrachten. Door de behandeling krijgen mensen met behulp van geleidelijke stappen controle op hun klachten. Diverse varianten van CGT blijken allemaal succesvol. Een goed behandelresultaat is vaak snel bereikt.

Medicatie

CGT kan eventueel aangevuld worden met medicamenteuze behandeling. Behandeling met N-acetylcysteïne leidt tot een aanzienlijke afname van de ernst van de klachten. Eventuele bijwerkingen van dit medicijn zijn overgevoeligheidsreacties zoals bronchospasmen/kortademigheid, dyspneu/benauwdheid, jeuk, huiduitslag en angio-oedeem, alsook misselijkheid, braken, diarree en buikpijn.

Lees verder

© 2016 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Dermatillomanie: de drang om plekjes open te krabbenDermatillomanie: de drang om plekjes open te krabbenVoor veel mensen is het herkenbaar: je hebt een plekje op je huid, waar zich een korstje op gevormd heeft. Doordat de hu…
Waarom we jeuk hebbenWaarom we jeuk hebbenJeuk kan soms je hele leven gaan beheersen, en soms weet je gewoon niet waar jeuk vandaan komt. Maar jeuk kan ook een ec…
Overmatig krabben, bijten en likken bij hondenOvermatig krabben, bijten en likken bij hondenHonden krabben van nature veel. Overmatig krabben, likken of bijten van de huid wijst echter op een onderliggende oorzaa…
Jeuk soms erger dan pijn, maar krabben is geen oplossingHet krabben op de huid is een natuurlijke reactie op jeuk, met als resultaat dat de jeuk (even) wordt overheerst door he…
Waarom krabben helpt bij jeukWaarom krabben helpt bij jeukJeuk die volslagen gek maakt. Wie kent het niet? Alleen krabben helpt. Maar krabben helpt maar kort. Hoe vaak hoor je ni…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Unsplash, Pixabay
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  • De Jonge Psychiater. N-acetylcysteïne effectief in behandeling van skin picking disorder. http://www.dejongepsychiater.nl/onderzoek/klinisch/926-nacetylcysteine-skinpickingdisorder (ingezien op 15-7-2016)
  • Huidinfo. Dermatillomanie. http://www.huidinfo.nl/dermatillomanie.html (ingezien op 15-7-2016)
  • Hulpgids. Excoriatiestoornis (huidpulkstoornis). http://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/obsessieve-compulsieve-en-verwante-stoornissen/excoriatiestoornis-(huidpulkstoornis).html (ingezien op 15-7-2016)
  • Schumer MC e.a. Systematic Review of Pharmacological and Behavioral Treatments for Skin Picking Disorder. J Clin Psychopharmacol. 2016 Apr;36(2):147-52.
  • Virenze. Informatiebrochure: Behandeling van excoriatiestoornis / Virenze-RIAGG Maastricht.
  • Afbeelding bron 1: Ran Yuping et al., Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: DSM-5
  • Afbeelding bron 3: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Steeds aan huid pulken, dwangmatig krabben: huidpulkstoornis"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Ruth, 16-09-2018 12:23 #3
Waar kun je voor behandeling terecht in Amsterdam? Betreft ouder persoon. Reactie infoteur, 17-09-2018
Bijvoorbeeld bij GGZ inGeest, T 088 7885015.

Janny, 14-06-2017 11:45 #2
Een vriendin van mij krabt constant haar gezicht open. Ze is zwaar depressief en het belemmert haar hele leven, ze schaamt zich enorm voor haar gezicht. Het is zo'n mooie en lieve meidů Ze woont in Almere en heeft al heel veel hulp geprobeerd. Ze gelooft nergens meer in, maar er moet toch een behandeling zijn om haar te helpen? Reactie infoteur, 10-07-2017
Uw vriendin kan onder meer terecht bij GGz Centraal de Meregaard in Almere. Deze instelling heeft een breed behandelaanbod voor volwassenen.

Irina, 19-09-2016 15:43 #1
Hallo. Waar kunnen wij terecht voor een huidpulkstoornisbehandeling? Wij wonnen in Zaandam. Bedankt. Reactie infoteur, 22-10-2016
Als u op zoek bent naar een Geestelijke Gezondheidszorginstelling (GGZ) in Zaandam, dan kunt u hier terecht:

GGZ PsyQ, locatie Zaandam
Onderdeel van: PsyQ
Ankersmidplein 2
1506CK Zaandam

GGZ Triversum De Goorn, locatie Zaandam (Polikliniek Zaans Medisch Centrum)
Onderdeel van: Triversum De Goorn
Koningin Julianaplein 58
1502DV Zaandam

GGZ Virenze, locatie Zaandam (Kind en Jeugd)
Onderdeel van: Virenze
Westzijde 33-37
1506EB Zaandam

Lucertis, locatie Ambulant Noord-Holland Zaandam
Onderdeel van: Lucertis
Westzijde 120
1506EJ Zaandam

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 10-03-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: Huidziekten
Bronnen en referenties: 10
Reacties: 3
Schrijf mee!