InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Kraken en de Kraakwet

Kraken en de Kraakwet

Op 1 oktober 2010 trad de Wet Kraken en Leegstand in werking, ook wel de Kraakwet genoemd. Met de wet is kraken strafbaar geworden. Hiermee lijkt de politiek een einde te hebben gemaakt aan een maatschappelijk fenomeen dat in de jaren 1970-1990 een enorme indruk op de Nederlandse samenleving heeft gemaakt.

Provo's kraken

Pas in 1965 werd het woord ‘kraken’ voor het eerst gebruikt voor de bewoning van leegstaande panden. In 1964 namen studenten panden in gebruik die, ondanks de woningnood, al jaren op de wachtlijst stonden voor sloop of renovatie. Vervolgens richtte Provo (de alternatieve jongerenbeweging met ludieke acties, ook wel ‘aksies’ genoemd) het zogenaamde ‘Koöperatief Woningburo de Kraker (doet het steeds vaker)’ op, waar de naamgeving aan is ontleend. Terwijl kraken aanvankelijk een middel was om aan een woning te komen, werd het vanaf de jaren zeventig een actiemiddel. In 1974/1975 werd door de gemeente Amsterdam een metrolijn aangelegd in de Nieuwmarktbuurt, waarvoor woningen moesten wijken. De bewoners – grotendeels krakers – verzetten zich fel tijdens de Nieuwmarktrellen en er vonden gevechten plaats met de politie. Toch konden de krakers, die woningspeculatie aan de kaak stelden, overwegend op sympathie rekenen van de bevolking, politie en het juridische apparaat.

Grote kraakpanden

Tegen het einde van de zeventiger jaren werden overal in het land de kraakpanden groter: in ’s-Gravenhage ‘De Blauwe Aanslag’ in 1980; in Nijmegen ‘De Grote Broek’ in 1984; in Groningen het Wolters-Noordhoff Complex/WNC in 1985. In Amsterdam was het de ‘Groote Keijser’ (gekraakt in 1978) aan de Keizersgracht, waarmee grote problemen ontstonden. Bij de dreigende ontruiming werd het pand door de krakers volledig gebarricadeerd en voorzien van molotovcocktails en rookbommen. Tot een ontruiming kwam het niet omdat de gemeente onderhandelingen begon. Een aantal andere grote kraakacties volgden, onder andere de Vondelstraat in 1980 - tijdens de inhuldiging van Beatrix - waarbij onder het motto ‘geen woning, geen kroning’ grote rellen en politieoptredens plaatsvonden, en de ‘Lucky Luijk’ (ontruimd in 1982). Zowel bij de krakers onderling als bij de bevolking ontstonden in de loop der tijd vraagtekens over de verharding van de beweging. Een keerpunt voor velen was de dood van kraker Hans Kok in een politiecel na de ontruiming van de Ockeghemstraat in 1985.

Strafbaar

Tot de Kraakwet was kraken alleen strafbaar wanneer krakers op heterdaad werden betrapt bij het binnendringen van de woning (art. 138 Sr.) of wanneer de ruimte minder dan een jaar leegstond (art. 429sexies Sr). Ontruimingen vonden daarom meestal plaats op basis van een civiele procedure, waarbij de eigenaar reële plannen voor het pand moest overleggen. Zowel de juridische als de gemeentelijke autoriteiten (die de ontruimingen moesten uitvoeren) waren uiterst kritisch ten opzichte van de eigenaren. Nadat een poging om het kraken van bedrijfspanden strafbaar te stellen in 2003 was mislukt, dienden CDA, VVD en ChristenUnie in 2006 een nieuw voorstel in, nu om kraken geheel strafbaar te stellen: krakers krijgen daarmee een strafblad en hoge straffen kunnen worden opgelegd. De belangrijkste reden om het kraken te willen verbieden was eigenrichting en de vermeende criminaliteit van de krakers. Diverse politieke partijen zoals de PvdA, SP en D66, en de grote gemeenten waren tegen de wet omdat zij vonden dat de toenmalige wetgeving voldeed en de relatie tussen criminaliteit en kraken niet kon worden gelegd. Desalniettemin was een meerderheid van het parlement voor een verbod en werd de wet per 1 oktober 2010 van kracht.

Zeven dagen

De effectuering van de wet bleek niet eenvoudig: een aantal gemeenten weigerde vooralsnog de wet uit te voeren en de rechters (Gerechtshof ’s-Gravenhage op 8 november 2010 en Gerechtshof Amsterdam op 1 maart 2011) bepaalden dat het woonrecht in het geding was waardoor – ondanks de Kraakwet - de panden niet ontruimd mochten worden. Als reactie kondigde het Openbaar Ministerie aan dat een ontruiming op grond van de Kraakwet zeven dagen van tevoren aan de krakers zal worden meegedeeld. In die periode hebben zij de mogelijkheid de ontruiming juridisch aan te vechten.

Melden

Behalve voor het strafbaar stellen van kraken, wordt de Kraakwet ook aangewend voor een meer rigide aanpak van leegstand van kantoren: Amsterdam heeft op basis van de wet een leegstandsverordening uitgewerkt waarin eigenaren worden verplicht leegstand snel te melden en voorstellen te doen voor gebruik, met name voor (tijdelijke) verhuur aan woningzoekenden. Maar de sanctie is maximaal 7.500 euro, wat voor veel eigenaren een te verwaarlozen bedrag is. Om die reden is wel gesteld dat kraken als (idealistisch) pressiemiddel te verdedigen is. Daarnaast is de wet betwist omdat ook bewezen werd dat de veronderstelling van toegenomen criminaliteit van krakers onjuist is.
© 2015 - 2019 Jella, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wat waren de provo'sWat waren de provo'sProvo is een beweging die in de jaren ’60 in ontstaan. De provo werd in 1965 opgericht door onder meer Roel van Duijn (f…
Krakende gewrichten: oorzaak en behandelingKrakende gewrichten: oorzaak en behandelingKrakende gewrichten door reuma, vitaminetekort, sport, ontsteking of andere oorzaken. Iedereen heeft er wel eens last va…
Hoe kies je een veilig wachtwoord?Identiteitsfraude en/of diefstal van persoonlijke gegevens zijn een steeds groter probleem aan het worden. Veel ellende…
Hoe vind ik een kamer in Amsterdam?Hoe vind ik een kamer in Amsterdam?Hoe vind je een kamer in Amsterdam? In dit artikel worden verschillende tips gegeven hoe je een kamer kan vinden in Amst…
Pijn in vingerkootjes of knokkels; oorzaak en behandelingPijn in vingerkootjes of knokkels; oorzaak en behandelingPijnlijke vingerkoortjes of pijn in de vinger gewrichten/knokkels komt veel voor. Pijnlijke knokkels of vingerkootjes ku…
Bronnen en referenties
  • Wet kraken en leegstand, zie: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-320.html
  • Een voet tussen de deur. Geschiedenis van de kraakbeweging 1964 - 1999. Eric Duivenvoorden (2000)
  • De stad was van ons. http://www.iisg.nl/staatsarchief/publicaties/destad/index.php
  • Kraken in Amsterdam anno 2009. F.H.M. van Gemert, D. Siegel, R. Visser, D. Dadusc, C. Brouwers, C (2009) (Extern rapport, Reeks Criminologie, no 5). Amsterdam: VU Criminologie.
  • Krakende bureaucraten, Pieter Hilhorst (p. 89), in: Witboek Kraken. Femke Kaulingfreks (2009), http://www.witboekkraken.nl/witboek.pdf
  • Kraken pakt ook vaak positief uit. http://www.parool.nl/parool/nl/6/WONEN/article/detail/242895/2009/05/15/-Kraken-pakt-ook-vaak-positief-uit-.dhtml

Reageer op het artikel "Kraken en de Kraakwet"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Jella
Laatste update: 27-11-2015
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!