Kierkegaard en Regine Olsen: een ongewoon liefdesverhaal

Kierkegaard en Regine Olsen: een ongewoon liefdesverhaal In het voorjaar van 1837 ontmoet de later beroemde filosoof en theoloog Søren Kierkegaard voor het eerst de toen 14-jarige Regine Olsen (1822-1904). Ondanks het leeftijdsverschil van tien jaar voelen beiden zich sterk tot elkaar aangetrokken. In de daaropvolgende jaren is Kierkegaard een frequente gast in het huis van de familie Olsen. In september 1840 verlooft Kierkegaard zich met Regine. Amper enkele dagen na de verloving begint Kierkegaard echter te twijfelen aan zijn vermogen om Regine gelukkig te maken. In de loop van de tijd maakt wanhoop en innerlijke onrust zich van hem meester. Jaren later zou Kierkegaard schrijven dat hij op dat moment "onbeschrijfelijk had geleden". In augustus 1841 beëindigt Kierkegaard de verloving met een brief aan Regine, waarin hij de verlovingsring heeft gestoken. Deze breuk heeft een grote impact gehad op hun beide levens en op de ontwikkeling van de filosofie van Kierkegaard. Tijd dus om deze mysterieuze relatie te belichten. Kierkegaard zelf noemt in zijn nagelaten notities zijn melancholie en zijn vorige leven (vita ante acta) als redenen voor het verbreken van de verloving. Uit de brieven en fragmenten die hij later schreef, blijkt dat zijn diepe introspectieve religiositeit en gevoel voor zondigheid eveneens een rol hebben gespeeld. Bovendien lijkt Kierkegaard een huwelijk in strijd te vinden met zijn religieuze doel in het leven.

Het verhaal van hun liefde

Dat Kierkegaard ondanks zijn enorme intelligentie worstelde met zichzelf, met zijn verleden en met zijn sociaal-emotionele onbeholpenheid blijkt uit commentaren van tijdgenoten, maar vooral uit zijn eigen brieven en notities. Ook in zijn onder pseudoniem uitgegeven filsofisch werk zoals Of/Of zitten autobiografische fragmenten die meer licht werpen op het vreemde gevoelsleven van de filosoof.

De verloving in 1839

Negen jaar na hun eerste ontmoeting beschrijft Kierkegaard hoe hij zich had gevoeld toen hij in het huis van haar ouders een verloving voorstelde.

"Op 8 september vertrok ik van huis met de vaste intentie om de hele zaak te regelen. We ontmoetten elkaar op straat net buiten hun huis. Ze zei dat er niemand thuis was. Ik was overhaast genoeg om dit aan te nemen als de uitnodiging die ik nodig had. Ik ging met haar naar binnen. Daar stonden we, wij tweeën alleen in de woonkamer. Ze was een beetje zenuwachtig. Ik vroeg haar om iets voor me te spelen zoals ze meestal deed. Dat deed ze, maar het lukte me niet om iets te zeggen. Toen pakte ik plotseling de partituur, klapte hem niet zonder een zekere heftigheid toe, gooide hem op de piano en zei: Ach! Wat geef ik om muziek, jij bent het, ik wil je al twee jaar. Ze zweeg. Ik had namelijk geen stappen ondernomen om haar te charmeren, ik had haar zelfs tegen mij gewaarschuwd, tegen mijn melancholie. En toen ze een relatie met Schlegel noemde, zei ik: laat die relatie slechts een interludium zijn, want ik heb prioriteit... Ze bleef vooral zwijgen."

Eén jaar later: verbreken van de verloving

Ondanks zijn geklungel stemt Regine ermee in om met Kierkegaard te trouwen. Ze zijn bijna een jaar verloofd wanneer Kierkegaard op 11 augustus 1841 zijn verlovingsring en afscheidsbrief verstuurt. Geen fraaie manier om een verloving te verbreken dus. In de brief staat onder meer te lezen: "Bovenal, vergeet degene die dit schreef: vergeef iemand die, wat hij voor de rest ook allemaal kon, niet in staat was om een meisje gelukkig te maken."

In zijn brieven wijt Kierkegaard de breuk aan zijn eigen zwaarmoedigheid en droefheid. Kortom: hij vond zichzelf geen goed materiaal om getrouwd te zijn, en een meisje dat hem wel zou willen, moest niet goed bij haar hoofd zijn. Die melancholische instelling, zo wist hij, had hij aan zijn strenge, diepgelovige vader te danken. Toen Sörens moeder en vijf van de zeven kinderen waren gestorven, was zijn vader ervan overtuigd dat dit een straf van God was. Als kind had hij namelijk God boven op een heuvel luid roepend vervloekt. Sören bleef er zelf lang van overtuigd dat hij net als de andere kinderen niet ouder dan 33 zou worden, de leeftijd dat Christus aan het kruis was gestorven. De relatie met zijn vader en het idee dat niet mocht afdwalen van het juiste pad, verhinderden hem om een gewoon gelukkig getrouwd leven te leiden.

"In mijn binnenste wist ik dat ik een fout had gemaakt. Ik zou haar moeten inwijden in de meest verschrikkelijke dingen, mijn relatie met Vader; zijn melancholie, de eeuwige duisternis die in mijn binnenste broedt, mijn excursies naar lust en losbandigheid. De stem van het Oordeel zei: 'Geef haar op."
Met die "excursies naar lust en losbandigheid" doelt Kierkegaard op een periode uit zijn studentenleven toen hij met zijn vrienden uitging.

Regine Olsen hertrouwt

Na de breuk met Regine heeft Kierkegaard blijkbaar nooit meer geprobeerd een vrouw te benaderen. Regine trouwt echter twee jaar later, in 1843, met Johan Frederik Schlegel, een advocaat, hoge ambtenaar en latere gouverneur van Deens West-Indië. Het is een zware klap voor Kierkegaard, die er blijkbaar van was uitgegaan dat ze geen van beiden nog een andere relatie zouden beginnen.

Kierkegaard in 1840 / Bron: Neils Christian Kierkegaard, Wikimedia Commons (Publiek domein)Kierkegaard in 1840 / Bron: Neils Christian Kierkegaard, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Regine Olsen ca.1840 / Bron: Kb.dk, Wikimedia Commons (Publiek domein)Regine Olsen ca.1840 / Bron: Kb.dk, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Invloed van Regine Olsen op Kierkegaards werk

Het belang van Regine Olsen voor het werk van Kierkegaard kan nauwelijks worden overschat. Het is mogelijk dat veel van zijn geschriften niet in hun uiteindelijke vorm zouden zijn ontstaan zonder deze ingrijpende episode. Regine Olsen, die pas in 1904 stierf, was zich terdege bewust van haar eigen belang voor het werk van Kierkegaard. Ze volgde met grote belangstelling de groeiende faam van Kierkegaard in Denemarken, Duitsland en andere landen en werkte later ook samen met biografen.

Terug herenigd in de dood

Kierkegaard herstelde nooit volledig van zijn mislukte relatie met Olsen. In een brief aan haar beschreef hij een soort samensmelting van beide zielen wanneer hij aan haar dacht:

"Overal, in het gezicht van elk meisje, denk ik trekken van jouw schoonheid te ontwaren, maar ik denk dat ik de schoonheid van alle meisjes ter wereld zou moeten bezitten om jouw schoonheid eruit te halen, dat ik de wereld rond zou moeten zeilen naar dat deel van de wereld waar je zo dicht bij me bent, zo aanwezig, mijn geest en diepste zelf zo overweldigend vervullend dat ik mezelf transfigureer en voel dat het goed is om daar te zijn."

Het verhaal van Kierkegaards verloving en onbegrijpelijke breuk met zijn grote liefde Regine Olsen blijft een van de grootste en vooral meest ontstellende en mysterieuze liefdesgeschiedenissen van de 19e eeuw. Na de breuk bleef Kierkegaard haar heel zijn leven emotioneel trouw en maakte haar na zijn dood zelfs zijn enige erfgename. Kierkegaard ligt op een heuvel begraven op de begraafplaats in de wijk Nørrebro in Kopenhagen, op nog geen vijftig meter afstand van het graf van Regine. Op zijn grafsteen staat de tekst 'Det er en liden tid': "Slechts een korte tijd."
© 2020 JGrandgagnage, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Søren Kierkegaard, DagboekenSøren Kierkegaard, DagboekenSøren Kierkegaard is een Deense filosoof die leefde van 1813 tot 1855. Kierkegaard schreef dagboeknotities om zijn filos…
Hoe je relatie weer goedmaken? Tips om je ex terug te winnenHoe je relatie weer goedmaken? Tips om je ex terug te winnenEen relatie weer goedmaken is zelden een makkelijke opdracht. Als gevoelens gekwetst zijn en harten gebroken, dan is het…
Het maken van keuzes: ethische stromingenHet maken van keuzes: ethische stromingenDit is tevens een samenvatting van hoofstuk 4 uit Over Normaal Gesproken van Van Horen Zeggen. Elk mens maakt in zijn le…
Emoties en vreemdgaanEmoties en vreemdgaanEen buitenechtelijke affaire binnen het huwelijk roept de nodige emoties op bij de partners. Zowel de ontrouwe partner d…

De presocraten als pioniers van de westerse filosofieDe presocraten als pioniers van de westerse filosofieMet de presocraten begint de westerse filosofie. Deze filosofen leefden in de periode van ongeveer 600-350 v. Chr. en wo…
De persoonlijke waarde en betekenis van geldDe persoonlijke waarde en betekenis van geldWe kunnen in onze maatschappij niet meer zonder geld. Geld is van ouds een ruilmiddel. Met geld kan je spullen en dienst…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Emil Bærentzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Morten Høi Jensen: A Keeper of Love’s Flame: Regine Olsen and Søren Kierkegaard https://lareviewofbooks.org/article/keeper-loves-flame-regine-olsen-soren-kierkegaard/
  • Anatomy of a Breakup: Søren Kierkegaard & Regine Olsen https://lifetakeslemons.wordpress.com/category/historical-figures/writers-historical-figures/
  • Peter Vogelsang https://www.trouw.nl/cultuur-media/de-godsvervloeking-op-de-heide~b1be944d/
  • Engelse Wikipedia: Regine Olsen
  • Afbeelding bron 1: Neils Christian Kierkegaard, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Kb.dk, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Kierkegaard en Regine Olsen: een ongewoon liefdesverhaal"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: JGrandgagnage
Gepubliceerd: 27-07-2020
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Filosofie
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!