InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Diversen > Walvisvaarder Hidde Dirks Kat van Ameland

Walvisvaarder Hidde Dirks Kat van Ameland

Walvisvaarder Hidde Dirks Kat van Ameland Amelander Hidde Dirks Kat was walvisvaarder en commandeur op de brik Juffrouw Klara. In de 18e eeuw joeg hij op walvissen en robben in de Noordelijke ijszee. In 1777 raakte zijn schip vast in het ijs en was hij met zijn bemanning gedwongen te overwinteren op het ijs. Ze overleefden het lang niet allemaal, maar Kat kwam heelhuids terug op het eiland. Hij ontmoette onder meer Eskimo's, die de mannen onderdak boden. We weten vrij nauwkeurig wat hij beleefde want hij hield een dagboek bij dat het lezen alleszins waard is.

De H.D. Katstraat met het beeld van Hidde Kat

Bron: Boek Hidde KatBron: Boek Hidde Kat

Hidde Dirks Kat

'Wat zeeman, die de kiel naar 't barre Noorden stuurde,
Bestond er ooit op aard', die zoveel ramps verduurde
Als Kat, de fiere Kat, die 's lijdens beker heeft
Tot aan den boôm geleêgd, en toch, God dank! Nog leeft.'


Dit oude rijmpje gaat over de Amelander commandeur, Hidde Dirks Kat. Hij was kapitein op een walvisvaarder.
In 1777, tijdens een van zijn Groenland reizen, raakt zijn schip vast in het ijs. Kat bereikt met slechts enkele overlevenden na vele omzwervingen de bewoonde wereld. Zijn ervaringen tijdens dit barre avontuur tekent hij op in een dagboek, met de titel: 'Dagboek eener reize ter walvisch- en robbevangst, gedaan door den Kommandeur Hidde Dirks Kat in de jaren 1777 en 1778'.

Straat Davids

Kat jaagt op walvissen in de Straat Davids bij Groenland. Deze walvisvaarders worden ook wel Straat Davidsvaarders genoemd. Al op zijn 24ste is hij commandeur ter walvisvaart. Zes jaar lang vaart hij met de brik 'Juffrouw Klara' voor rekening van een Hamburger reder.

Juffrouw Klara

Op 5 maart 1777 begint Kat aan een reis met de Juffrouw Klara, met een 38 koppige bemanning.
Ze vertrekken vanuit Hamburg richting Groenland om robben en walvissen te vangen. Begin april bereiken ze het Westijs bij Groenland. Daar vangen ze robben.
Kat zet koers richting Spitsbergen en daar vangen ze in juni hun eerste walvis van die reis. Een maand later vriest Juffrouw Klara vast. In de buurt zitten nog vier schepen vast als een huis.
Twee schepen worden gekraakt door het ijs en de bemanning wordt over de overige drie schepen verdeeld, die alsmaar verder drijven.

IJschotsen

In oktober probeert Kat eerst met sloepen en later lopend over ijs redding te zoeken. Er vallen verschillende slachtoffers: mannen glijden uit over het ijs, sommigen verdrinken en anderen vallen tussen de schotsen. Ook de commandeur glijdt tussen de schotsen, maar hij wordt er tot twee maal toe uitgetrokken.

Eskimo's

Met maar zeventien overlevenden bereikt Hidde Kat op 11 oktober Statenhoek. Ze leven van bessen en mosselen. Dan ontmoeten ze op 15 oktober drie Eskimo's. Kat en de mannen kijken hun ogen uit. De schipbreukelingen worden naar de nederzetting gebracht. Hidde Kat schrijft in zijn dagboek: 'De overgrote liefde van deze wilde mensen, welke waarlijk die van vele christenen te boven gaat, maakte onze harten weemoedig en dankbaar tot God. Het schreijen van kinderen te mogen horen, bevredigde ons met ons lot.... We bevonden ons daarna zeer wel.'
Ze rusten uit bij de Eskimo's en krijgen er eten en drinken. Na een week reizen ze verder; er zijn dan nog vijftien mannen over, die in kleine bootjes de Deense kolonie Julianahoop bereiken. Het wordt winter en verder reizen is onmogelijk. Hidde Kat schrijft: 'Wij brachten de winter, na zo veel doorgestane ellende, op Juliaans Hoop, met zoveel opgeruimdheid als mogelijk was, door".

Thuisreis

Een half jaar later, 9 juli 1778, komen Kat en zijn mannen aan in de kolonie Frederikshoop, waar een schip ligt, dat hen naar Duitsland terugbrengt. In september arriveren ze in Denemarken. Daarna reist Kat, na een bezoek aan de reder, door naar Ameland, naar zijn vrouw Jantje Jans en zijn ene kind. Zijn tweede kind is tijdens zijn afwezigheid gestorven.
Kat is desondanks dankbaar en besluit zijn dagboek met: 'God zij hartgrondig gedankt voor alle onverdiende genade, aan mij, Hidde Kat, bewezen."

Hidde Dirks Kat aan de H.D. Katstraat / Bron: Persbureau AmelandHidde Dirks Kat aan de H.D. Katstraat / Bron: Persbureau Ameland
Hidde wijst naar de plek waar hij woonde / Bron: Persbureau AmelandHidde wijst naar de plek waar hij woonde / Bron: Persbureau Ameland
Het speeltoestel in het bos van Hollum / Bron: Persbureau AmelandHet speeltoestel in het bos van Hollum / Bron: Persbureau Ameland

Handelsvaart

Hidde Kat gaat niet meer ter walvisvaart en stapt over op de handelsvaart. Het gezin Kat verhuist naar Hamburg. Hij verdient een dikke boterham met zijn bedrijf. De voormalige commandeur wordt corpulent: men zegt dat hij op 66- jarige leeftijd 303 pond weegt.
Hidde Dirks Kat vergeet Ameland niet. Hij reist regelmatig naar het eiland, waar hij in 1824 overlijdt te Hollum.

Hollum op Ameland

In het bos bij Hollum staat naast een grote houten klim-walvis een houten beeltenis van Kat om op te spelen. In het dorp is een straat naar hem vernoemd en bij zorgcentrum De Stelp aan de H.D. Katstraat staat een bronzen beeld van de commandeur in de tuin.

Lees verder

© 2012 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ype Poortinga en zijn boek over Hidde Dirks KatYpe Poortinga en zijn boek over Hidde Dirks KatDe Friese schrijver Ype Poortinga (1910 1985) schreef een boek over Amelander walvisvaarder Hidde Dirks Kat en zijn lo…
Hollum  Het westelijkste dorp op AmelandHollum Het westelijkste dorp op AmelandAmeland heeft vier dorpen en een buurtschap. De dorpen zijn Hollum, Ballum, Nes en Buren en het buurtschap heet Kooiplaa…
Paardenkracht en Mannenmoed op Ameland - collagetheaterPaardenkracht en Mannenmoed op Ameland - collagetheaterTer ere van het jubileum van het Interkerkelijk Zangkoor Ameland het koor bestaat in 2011 zestig jaar - studeerden de…
NL Street Awards en Leukste winkelstraat van AmelandNL Street Awards en Leukste winkelstraat van AmelandLandelijk is een verkiezing uitgeroepen voor de Leukste Winkelstraat van het land. NLStreets Awards organiseert de verki…
Een en al Boerderij - boek van dokter StraatsmaEen en al Boerderij - boek van dokter StraatsmaOense Straatsma, huisarts in ruste op Ameland, schreef 'Een en al boerderij op Ameland.' Het boek is uitgegeven door cul…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: NN
  • Dagboek van Hidde Dirks Kat
  • Website Gemeente Ameland
  • Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 1: Boek Hidde Kat
  • Afbeelding bron 2: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 3: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 4: Persbureau Ameland

Reageer op het artikel "Walvisvaarder Hidde Dirks Kat van Ameland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 04-12-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Diversen
Special: Walvisvaart
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!