InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Communicatie > Harlinges mien taaltsje - dialect van Harlingen

Harlinges mien taaltsje - dialect van Harlingen

Harlinges mien taaltsje - dialect van Harlingen Het Harlinges wordt gesproken in Harlingen. Het is een Stadsfries dialect, dat overeenkomsten vertoont met het Liwwaddes, Bildts en Amelands. In Harlingen is een werkgroep aan het werk gegaan om het Harlinges op papier te krijgen. Het blijkt dat de Elfstedenstad uitblinkt in wat ruwe maar humoristische begrippen. De woorden en uitdrukkingen in het dialect van de Friese havenstad zijn gebundeld in het boek 'Harlinges, mien taaltsje; Van pienehasses tot gatsjepanne’.

Harlinges en ouweseunenpraatjes

Harlingers worden ouwe seunen genoemd en hun taaltje ouweseunenpraatjes. De vereniging Oud Harlingen, een vereniging van ouwe seunen en seuninnen, bracht het boekje 'Harlinges, mien taaltsje; Van pienehasses tot gatsjepanne’ uit tijdens de Visserijdagen van 2014.

Werkgroep Oud Harlingen

Er staat ondermeer een hoofdstuk in over de grammatica van het plaatselijke taaltsje. Verder is het honderd pagina's tellende boekwerk gevuld met Harlinger uitdrukkingen, verhaaltjes en moppen en een lijst van Harlinger woorden. De verhalen en grappen werden bijeengebracht door een werkgroep binnen de vereniging Oud Harlingen. Cor Balt, Theo Kalksma, Gerry Kuijper, Froukje Oswald-de Jager, Gerben Oswald, Greet Roos, Piter van Tuinen, Jan Zeinstra en Richard Zeinstra vormden de commissie, die zich 'Se Wuuden en Se Suuden' noemden. Ze bogen zich over een van de grootste gevoeligheden van de stad: z’n taal.

Dialect in Harlingen

De jeugd spreekt al nauwelijks meer Harlinges, ze willen het liefst zo goed mogelijk beschaafd Nederlands leren, zonder een zweem van noordelijk dialect of Stadsfries. Dat gaat de ouwe seunen aan het hart. De taal werd nog nooit eerder vastgelegd: Harlinges is een echte spreektaal. In de Trebolbuurt spreekt men anders dan in het centrum van de stad. Er zijn eigen woorden en uitdrukkingen voor elke buurt.

Ruw taaltsje

Harlinges is een ruw taaltje, voor wie het voor de eerste keer hoort. De ruwheid wordt overgoten met een saus van zelfspot, humor en een dikke knipoog. De elite sprak Frans en het arme deel van de Harlingers sprak Harlinges. De taal heeft zich niet echt ontwikkeld. Door de ligging van Harlingen aan de Waddenzee en de aanwezigheid van de haven met de bijbehorende mensen van buiten die naar de stad kwamen, heeft het Fries niet echt voet aan de grond gekregen. Harlingers kunnen goed praten met de Duitsers langs de Waddenkust en met bijvoorbeeld de Amelanders. Hun talen hebben grote overeenkomsten. De handelsroutes en beurtdiensten zullen daar debet aan zijn geweest. Het dialect mag dan wat grof in de mond zijn, het heeft ook prachtige beeldende gezegdes. Zo staat de beeldspraak ‘mossel met baard’ voor het vrouwelijke geslachtsorgaan. Het ruwe in de taal is langzaam aan het verdwijnen, maar nog steeds wordt er gevraagd ‘Wat hestou aan dien hasses?’ in plaats van ‘Wat heb jij aan je hoofd?’ Bovenal is het Harlinges vol humor en knipoogjes.

Groate freet

Een Harlinger heeft een grote mond, groate freet. Een Harlinger is groat, ryk en sterk, groot, rijk en sterk. Met zijn mond dan, welteverstaan. De werkgroep heeft een paar blanco pagina’s in het boekje gelaten, zodat iedere ouwe seun zijn eigen woorden en begrippen toe kan voegen. Ze vermoeden dat er wel enig ‘gesjanter’ komt, gezeur, over wat er wel en niet in het boekje staat. Met de blanco pagina’s wordt het een levend document.

Stadsfries

Het Stadsfries, waar ook het Harlinges toe behoort, is een Nederlands dialect met Friese invloeden. Het Fries komt naar voren in de grammatica, woordenschat en in de uitspraak. Kenmerkend voor het Harlinges is dat de dubbele ui-klank wordt uitgesproken als een uu. De letter g wordt op z’n Engels uitgesproken, als in goal.

Harllnger woorden

Nederlands Harlinges
BroekzakBusse
Een in Harlingen geboren persoonOuwe seun(in)
GezeurGasjanter
HebbenHewwe
HoofdpijnPienehases
LijfBêlug
MondVreet
NetjesKrees
OpschietenOpskiete, awesere
PlassenMiegen
SpelenSpeulen
Straks, aanstondsAsen
TreuzelenFlinterknippe
VrouwWief
ZeurSjanter

Afmakertjers

Harlingers gebruiken veel woorden die als smaakmakers van het Harlinges kunnen worden beschouwd. Ze worden ook wel ‘afmakertjes’ genoemd. Het zijn stopwoorden en tussenwerpsels, zoals de woordjes nou, juh, mooi, seun, kien, nee wel en oek. De woorden hebben hun eigenlijke betekenis verloren op de manier waarop ze gebruikt worden en her en der in de zinnen opduiken.

Harlinger gezegdes

Nederlands Harlinges
Als je zitten wilt ga je maar naar Leeuwarden (de gevangenis)Ast sitte wust gaast maar naar Leeuwarden
Ben je bedonderdBist besodemieterd
Ben je gekDou komst zeker út Franeker
Dat gaat langzaamDa gaat as dikke stront deur un nauwe trechter
Ga naar je oude moederGaan naar dien ouwe moer
Je moet je stil houden, zal ik je in de zuiderhaven gooienMust dien vreet houwe, sik die in de sûderhaven dondere
Je moet niet zo zeurenMust niet se sjantere
Jij moet niet zo jokkeDou must niet su liege
Niet van de stoep af gaanNiet vanne gellestientsjes ofkomme
Veel werk in de haven (7 dagen) en nog niets te etenHij snapt alles zeuven boten inne week en nog gien vreten op tafel
Waar ga je heen?Waa gaast heen (jûh/seun)?
Dat is mijn moederDat i mien moeke
Wie ben jij dan?Wie bistou dan juh?
Ik sla je in elkaar!Ik sodemieter die (op'e kop) in de Súderhaven!
Waar zijn al die mensen?Waar binne al die meesen?
Ik heb een oogje op jeIk krij de kriebels van die
We hebben gisteravond gezellig gestaptMooie slaanderie/slaanderei gister
Doe even normaal!Anders doest even achterlijk of su
Er is een steekje bij je losKommst uut Franeker seker?
Wil je vechten of zo?Must een slag voor dien hasses?
Hoe wil je dat hebben?Hoe wust dat voor mekaar sien seun?
Wat ben je nou aan het zeuren?Wat sist te sjanteren?
Je moet opschieten, jongenDe must awweseare, seun
Zou ik er langs mogen?Denk om mien skouders seun!
Kijk daar is de koning!Oh, daar hest de Kòning oek weer
Wat heb ik jou lang niet gezien!Verrek, leefstou oek nog?
Hou toch opÈh, ga fut juh
Weet je welWeest wel!
Rustig johÉnnouu juh!

Harlinges, mien taaltsje; Van pienehasses tot gatsjepanne
Het boekje was alleen te bestellen via de vereniging Oud Harlingen. De vereniging Oud Harlingen verzamelt aanvullingen en verbeteringen. Die kunnen worden gemaild naar info@oud-harlingen.nl.

Lees verder

© 2014 - 2018 Sjaanfanameland, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waarom Fries een taal is en Gronings een dialectWaarom Fries een taal is en Gronings een dialectHeeft u zich dat ook wel eens afgevraagd? Waarom is het Fries nou een taal en bijvoorbeeld het Gronings een dialect? Wat…
Harlingen, stad aan het wadHarlingen, stad aan het wadVeel mensen kennen Harlingen als plaats waar ze de auto parkeren om daarna de overtocht te maken met de veerboot naar Vl…
Vier je vrije taal – Fier dyn frije taalVier je vrije taal – Fier dyn frije taalVier je vrije taal is een taalproject van Frysk en Frij dat is opgezet in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoo…
Friese Twitterdag – Fryske Twitterdei in memmetaalFriese Twitterdag – Fryske Twitterdei in memmetaalPraat mar Frysk organiseert in april de Fryske Twitterdei, de Friese Twitterdag. De dag is in 2012 voor de eerste keer g…
Waddeneiland Vlieland – tussen Texel en TerschellingWaddeneiland Vlieland – tussen Texel en TerschellingVlieland is een lang en smal Waddeneiland, dat tussen Texel en Terschelling in ligt. Het is een rustig eiland, waar nauw…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Prentbriefkaart
  • http://www.mijnwoordenboek.nl/dialect/Harlingers geraadpleegd op 31 augustus 2014
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Harlingers geraadpleegd op 31 augustus 2014
  • http://www.harlingenboeit.nl/nieuws/nieuw-boekje-met-ouweseunepraatjes geraadpleegd op 31 augustus 2014
  • http://www.oud-harlingen.nl geraadpleegd op 31 augustus 2014
  • Leeuwarder Courant 31 augustus 2014

Reageer op het artikel "Harlinges mien taaltsje - dialect van Harlingen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Froukje Oswald-De Jager, 02-09-2014 21:25 #2
Dag Sjaan van Ameland,
Fijn dat je die lelijke woorden hebt verwijderd en waardering hebt voor Harlingen, de taal en de bewoners.
Wij hebben jarenlang een huisje op Ameland gehad, eerst aan het Haverpad bij Nes, later bij Buren op Klein Vaarwater. We kennen dus het Amelander dialect goed, het lijkt inderdaad op Harlingers. Op Ameland hebben ze het over een 'boôtje', in Harlingen is dat 'boôtsje'.
Groet,
Froukje. Reactie infoteur, 03-09-2014
Dag Froukje,
Misschien komen we elkaar nog eens tegen, op de Voorstraat, aan de Badweg of ergens tussenin. Oude Bildtdiek, of zo. Ook mooi!
Groet,
Sjaan

Froukje Oswald-De Jager, 01-09-2014 21:09 #1
Wie zegt dat : ' Harlingers is een ruw, grof en ordinair taaltje? '… dat is een bekrompen oordeel en moet uit de mond van een niet Harlinger zijn gekomen! Een Harlinger houdt van zijn taal en heeft geen boodschap aan dit soort uitlatingen. De journalist die dit stuk schreef heeft wel zijn/haar licht opgestoken door het boekje te bestuderen, maar niets van de Harlinger begrepen! Reactie infoteur, 02-09-2014
Dag Froukje Oswald-Jager,
Het was een citaat uit een ander artikel, dat had ik beter niet rechtstreeks over kunnen nemen.
Ik heb een paar jaar in Harlingen gewoond en genoten van de stad en de mensen. En van de taal. Met mijn Amelands kon ik me er goed verstaanbaar maken.
Het bewuste citaat heb ik gewijzigd, na uw reactie. Ik snap uw verontwaardiging.
Met (taal) groet,
Sjaan fan Ameland

Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 10-04-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Communicatie
Special: Taalbijzonderheden
Bronnen en referenties: 6
Reacties: 2
Schrijf mee!