De Amish: Oude regels en gebruiken

De Amish leven nog steeds volgens oude regels, zelfs in hun taalgebruik. Ze wijzen alles af wat modern is en zeker elke vorm van luxe. Hun godvrezendheid betekent gehoorzaamheid aan de traditionele regels en die van de bijbel. Alles wat er in hun leven gebeurt is Gods wil en gericht op een eeuwig leven. In dit artikel gaan we nader in op wat die Amish-traditie betekent in het dagelijks leven: de gewoonten, gebruiken en de onderlinge sociale verbondenheid.

De oude regels

De Amish beschouwen zichzelf als Gods ware kerk op aarde. Er heerst strikte gehoorzaamheid aan de oude regels, zowel die uit de bijbel als die uit de overlevering, de Amish-traditie. 'Das alt Gebrauch', of de 'Ordnung', zoals de Amish in hun antieke Duitse dialect zeggen. Regels die meestal niet zijn opgeschreven, maar die ze gewoon kénnen. Er zijn veel regels. Regels waarvan je soms het effect aan de buitenkant ziet, maar soms ook niet.

Zichtbare regels

Wat aan de buitenkant het eerste opvalt zijn de kleding en hun buggies, de hoge zwarte koetsjes die door paarden worden getrokken. Bij het merendeel van de Amish zijn auto's en tractoren immers verboden: geen gemotoriseerde voertuigen! Op het land rond de boerderijen waarin de meeste Amish wonen, worden landbouwwerktuigen ook door paarden getrokken. Wel zijn er wat modernere stromingen onder hen, waar b.v. de tandarts in zijn kelder een dieselmotor heeft staan, die zijn tandartsboor aandrijft. Electriciteit mag ook niet, evenmin als aansluiting op het gasnet of de waterleiding. Telefoon hebben ze niet, althans niet in hun huizen. Wel kun je in de meeste nederzettingen een publieke telefooncel vinden, waarvan wel degelijk gebruik wordt gemaakt. Ook zie je ze wel in auto's of bussen meerijden. Zolang ze maar niet zelf achter het stuur hoeven zitten.

Mannen
De kleding is grotendeels volgens de oude traditie. Voor mannen en jongens zijn de kleren in het algemeen donker. Hun broeken worden opgehouden door bretels en ze hebben vaak vesten, overhemden en eenvoudige zwarte jasjes aan. Het merendeel van de Amish gebruikt tegenwoordig gewoon knopen en knoopsgaten, maar de strengsten onder hen, de zgn. Old Order Amish, sluiten hun kleding nog net als de 'Häftler' van vroeger: met haken en ogen. 's Winters dragen ze breedgerande, zwarte hoeden, 's zomers strohoeden. Als de mannen eenmaal getrouwd zijn moeten ze hun baarden laten staan, om de kin, maar ze mogen geen snorren dragen. Een snor is immers een versiering die door militairen wordt gedragen en alles wat maar enigszins aan het militaire bedrijf doet denken, is natuurlijk absoluut taboe voor de pacifistische Amish.

Vrouwen
De vrouwen en meisjes gaan wat minder somber gekleed, tenminste binnen, tijdens het werk en voordat ze getrouwd zijn. Ze dragen altijd een kapje, lange, donkere kousen en lange rokken. De kapjes zijn vaak wit, evenals de schorten, zeker zolang ze ongetrouwd zijn; later wordt de kleding donker. Als ze buiten de deur komen dragen ze allemaal donkere kleding en luifelhoedjes met een grote, vooruitstekende rand die hun gezichten gedeeltelijk verbergt. De kapjes dragen ze omdat in de bijbel staat dat "iedere vrouw die blootshoofd bidt haar hoofd schande aandoet"; met de kapjes op zijn ze dus klaar om te bidden. Hun haren mogen ze, ook volgens een bijbeltekst, niet laten knippen. Ze zijn allemaal hetzelfde gekapt: de scheiding in het midden, het haar bij het voorhoofd lichtjes links en rechts van het gezicht weggerold en achter in een knotje opgestoken, dat onder het kapje valt.

Het dagelijks leven

Het belangrijkste waarin de Amish zich van andere mensen onderscheiden is natuurlijk hun geloof. Volgens hen bestaan er geen andere ware gelovigen dan zijzelf. Daarom bemoeien ze zich ook niet met de buitenwereld. In elk geval zo weinig mogelijk, want het wordt steeds moeilijker om je niets van de wereld om je heen aan te trekken en je eraan te onttrekken.
Eigenlijk is hun geloof heel simpel. De bijbel is hun richtsnoer en daarnaast dus de 'Ordnung', een heleboel ongeschreven regels, die nog dateren uit de tijd dat Jacob Ammann de sekte stichtte en die van vader op zoon en van moeder op dochter zijn doorgegeven. Elk moment van de dag en de nacht is de bijbel hun handboek voor het leven van alle dag. Zo weten de Amish altijd wat vroom is, wat God volgens hen wil en wat niet. Of het nou voorspoedig gaat in hun leven of er is tegenslag (b.v. rouw), het is altijd Gods wil en daar leggen ze zich bij neer.

De Amish gebruiken dus geen electra, radio, tv en auto's. Soms wel koelkasten, maar dan alleen als ze op flessegas werken, omdat aansluiting op het landelijke gasnet verboden is. Wel zie je veel windmolens en ook hier en daar nog wel een waterrad, dat gebruikt wordt om energie op te wekken. Dat zijn ingenieuze bouwsels, die door stromend water worden aangedreven en b.v. een pomp kunnen aandrijven.

De vrouwen gebruiken geen cosmetica of sieraden, behang en gordijnen zijn ook vaak taboe. Ze zijn tegen kerkgebouwen, want de bijbel zegt dat "de Heer niet in tempels verblijft die met de hand zijn gebouwd". De voorzieningen die de buitenwereld biedt zijn in het algemeen verboden, dus ook sociale verzieningen en verzekeringen wijzen ze af. Maar de onderlinge banden in een Amish-gemeenschap zijn heel sterk. Iedereen is verplicht de ander te helpen als die in de problemen zit of dreigt te komen. Op die manier zijn er dus geen verzekeringen of sociale voorzieningen nodig. Een werkloosheidsuitkering hoeft ook niet, want bij de Amish is niemand werkloos. Veel van hen oefenen hetzelfde vak uit als hun voorvaderen toen die eeuwen geleden naar de Nieuwe Wereld emigreerden: boer. Ze bewerken het land en verzorgen het vee net als hun voorouders deden, met eenvoudige werktuigen, wielen zonder rubberbanden en met paarden of muilezels als trekdieren. Het zijn in het algemeen voortreffelijke boeren. Dat waren ze al toen ze nog in Europa woonden, waar ze alleen de slechtste grond te bewerken kregen en dus enorm veel kennis van het boerenvak opdeden. De zorg voor de grond, de dieren en het gewas is erg belangrijk, want Amish vinden dat zíj niet de eigenaar daarvan zijn, maar God. Ze hebben het maar in bruikleen van Hem gekregen en moeten er dus goed voor zorgen.

De opbrengst van de grond is niet zo belangrijk; ze willen alleen maar van hun arbeid kunnen leven en dat leven mag dan beslist niet overvloedig zijn. Rijk worden, het steeds beter krijgen, speelt niet voor hen. Het gaat om hun reis naar de eeuwigheid, in strikte gehoorzaamheid en harmonie met hun leefgemeenschappen. De zucht naar rijkdom, macht en kennis is hoogmoedig en dus streng verboden.

Dit artikel is deel 4/9 van de special De Amish: godvrezend en wereldvreemd.