InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Verdeling van de zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen

Verdeling van de zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen

Verdeling van de zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen Het parlement van de Tweede Kamer telt 150 zetels. Na verkiezingen van de Tweede Kamer worden in eerste instantie Kamerzetels aan politieke partijen toegekend op basis van volle zetels. Vervolgens worden aan de hand van het systeem van de grootste gemiddelden restzetels toegekend, in het algemeen maken grotere politieke partijen meer kans op een restzetel. Partijen die een lijstverbinding zijn aangegaan maken eveneens een grotere kans op een restzetel en zullen onderling op basis van het systeem van de grootste overschotten gaan uitmaken welke partij de restzetel toegewezen krijgt.

Het verdelen van volle zetels op basis van de kiesdeler

De verdeling van de 150 Kamerzetels na het vaststellen van de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen wordt bepaald door het totaal aantal geldige uitgebrachte stemmen op kandidaten te delen door de 150 Kamerzetels, dit heet de kiesdeler. De blanco en ongeldige stemmen worden niet meegerekend. In eerste instantie worden de zogenoemde volle zetels toegekend. Stel er zijn 9 miljoen stemmen uitgebracht, dan is de kiesdeler 60.000. Elke partij die dan minstens 60.000 stemmen heeft behaald krijgt een volle zetel, bij minstens 120.000 stemmen krijgt een partij twee volle zetels, en bij minstens 180.000 stemmen drie volle zetels, enzovoort. Behaalt een partij een kleiner aantal stemmen dan de kiesdeler, dan krijgt deze partij geen volle zetel en dus geen zetel in de Tweede Kamer. In Nederland geldt dan ook een kiesdrempel van 0,67%. Als alle volle zetels toegekend zijn blijft er nog een aantal restzetels over.

Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 waren er 10.516.041 geldige uitgebrachte stemmen op kandidaten. Daarnaast waren er 15.876 blanco stemmen, dit zijn wel geldige stemmen maar tellen niet mee voor de kiesdeler, net als de toen 31.539 uitgebrachte ongeldige stemmen. In totaal kwamen er 10.563.456 kiezers naar de stembus, dit was een opkomstpercentage van 81,93% van alle toen 12.893.466 stemgerechtigden. Over 150 zetels verdeeld leverde het aantal op kandidaten uitgebrachte geldige stemmen een kiesdeler op van 70.106, 94. De partijen die tijdens deze verkiezingen een zetel in de Kamer behaalden waren van groot naar klein:
  • VVD: 33
  • PVV: 20
  • CDA: 19
  • D66: 19
  • Groen Links: 14
  • SP: 14
  • Partij van de Arbeid: 9
  • ChristenUnie: 5
  • Partij voor de Dieren: 5
  • 50PLUS: 4
  • SGP: 3
  • Denk: 3
  • Forum voor Democratie: 2

Het toekennen van restzetels

Na het toekennen van de volle zetels blijft er een aantal restzetels over. Partijen die de kiesdrempel niet behaald hebben komen niet in aanmerking voor een restzetel (bron: Wikipedia). Allereerst wordt nu het aantal stemmen die een partij heeft behaald gedeeld door het aantal behaalde volle zetels plus 1. Heeft een partij A bijvoorbeeld 25 volle zetels behaald en een behaald aantal stemmen van 1.530.000 dan wordt de volgende formule toegepast:

Gemiddelde partij A = 1530.000 / (25 volle zetels plus 1) = 58846,15
Gemiddelde partij B = 640.000 / (10 volle zetels plus 1) = 58181,81
Gemiddelde partij C = 520.000 / (8 volle zetels plus 1) = 57777,78

Zo ontstaat een lijst van de grootste gemiddelden van alle politieke partijen en deze lijst wordt van groot naar klein gerangschikt. Het mag duidelijk zijn dat de grotere partijen hierbij vaak (maar niet altijd) in het voordeel zijn, immers 30 volle zetels plus 1 levert vaker een hoger gemiddelde op dan 5 volle zetels plus 1. De eerste beschikbare overgebleven restzetel wordt nu aan de partij met het hoogste gemiddelde toegekend en er wordt bij deze partij meteen weer een nieuw gemiddelde berekend op basis van het aantal behaalde volle zetels, de toegekende restzetel en weer 1 zetel extra, met dit nieuwe gemiddelde mag deze partij zich weer opnieuw rangschikken in de lijst met de gemiddelden om voor een volgende restzetel in aanmerking te komen. Het kan dus heel goed zijn dat een partij die al een restzetel heeft gekregen weer in de prijzen valt, maar dit kan dus ook een andere partij zijn. Deze cyclus wordt net zolang herhaald totdat alle restzetels vergeven zijn. Deze methode wordt het systeem van de grootste gemiddelden genoemd en wordt altijd toegepast bij volksvertegenwoordigingen van 19 zetels of meer. Dit systeem is in het algemeen in het voordeel van grotere partijen. We kennen ook het systeem van de grootste overschotten, deze wordt toegepast bij verkiezingen van kleine volksvertegenwoordigingen van 18 zetels of minder, denk aan kleine gemeenteraden.

Het toekennen van restzetels aan partijen met een lijstverbinding

Het idee achter een lijstverbinding is dat de afzonderlijke kandidatenlijsten van de partijen samen als één lijst worden gezien, de lijsten gelden voor de zetelverdeling dan als één lijst. Alle stemmen worden bij elkaar opgeteld en beide partijen die een lijstverbinding met elkaar zijn aangegaan worden in het systeem van de grootste gemiddelden als één grotere partij gezien. Hierdoor komen deze gezamenlijke partijen hoger in de rangschikking van de grootste gemiddelden te staan en hebben zo dus meer kans op het behalen van een restzetel. Voor het toekennen van volle zetels heeft het dus geen enkele invloed. Uiteindelijk gaat de restzetel naar een van de onderlinge partijen op basis van het systeem van de grootste overschotten. Bij het systeem van de grootste overschotten geldt het aantal overgebleven stemmen, de partij van de lijstcombinatie met het grootst aantal overgebleven stemmen krijgt dan als eerste de restzetel. Het toekennen van restzetels aan lijstverbindingen geldt echter alleen als beide afzonderlijke partijen van de lijstcombinatie volle zetels hebben behaald, als geen of slechts één partij volle zetels heeft behaald dan wordt de lijstverbinding als niet van toepassing beschouwd.

Voorbeeld toekennen restzetel aan partijen met een lijstverbinding
Er is een lijstverbinding aangegaan tussen partij D met 430.000 behaalde stemmen en partij E met 320.000 behaalde stemmen. Partij D heeft al 7 volle zetels behaald en partij E 5 volle zetels. Er is gebleken dat, omdat deze twee partijen een lijstverbinding zijn aangegaan, ze een restzetel krijgen op basis van het systeem van de grootste gemiddelden. De restzetel gaat dan naar de partij met het grootste overschot, en dat is in dit geval partij E met een overschot van 20.000 stemmen. Mocht er nu nog een restzetel naar deze lijstcombinatie gaan (die kans is klein met slechts 12 totale volle zetels) dan komt de andere partij in aanmerking omdat in het systeem van de grootste overschotten een partij slechts één keer een restzetel kan krijgen. Had alleen partij D volle zetels behaald en partij E geen, dan was deze lijstverbinding niet meer van toepassing.

Afschaffen lijstverbindingen

Er gaan steeds meer stemmen op om de lijstverbinding af te schaffen en in december 2015 diende de regering dan ook een strekkend wetsvoorstel in bij de Tweede Kamer om het aangaan van lijstverbindingen af te schaffen. Voor de Eerste Kamerverkiezingen is het aangaan van lijstverbindingen al in 2011 afgeschaft.
© 2017 Blauwevinvis, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tweede Kamerverkiezingen in NederlandSinds 1922 mogen alle volwassen Nederlandse staatsburgers stemmen voor de Tweede Kamer. In de Tweede Kamer worden volksv…
Verkiezingen 2010Verkiezingen 2010De uitslagen en winnaar van de Tweede Kamer-verkiezingen van 9 juni zijn bekend. De VVD wint nipt de Tweede Kamerverkiez…
Staatsinrichting: Kiesstelsels (deel 1)Hoe wordt nu uit de stemmen van de kiesgerechtigde burgers de volksvertegenwoordiging (dus de Tweede Kamer) samengesteld…
Het Griekse kiesstelsel en de evenredige vertegenwoordigingHet Griekse kiesstelsel en de evenredige vertegenwoordigingBij de Griekse parlementsverkiezingen van 2015 werd Syriza de grootste partij met 36,3 procent van de stemmen. In het pa…
De Eerste KamerDe Eerste Kamer vormt, samen met de Tweede Kamer, de Staten Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden, ofwel de volksv…
Bronnen en referenties
  • https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/inhoud/tweede-kamer/uitslagen/zetelverdeling-over-partijen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Kamerverkiezingen#Kiessysteem
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijstverbinding
  • http://www.volkskrant.nl/politiek/lijstverbinding-en-restzetels-hoe-werkt-dat~a3267876/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Restzetel
  • http://www.parlement.com/id/vh8lnhrqszxw/kiesdrempel
  • https://www.kiesraad.nl/actueel/nieuws/2017/03/20/officiele-uitslag-tweede-kamerverkiezing-15-maart-2017

Reageer op het artikel "Verdeling van de zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Blauwevinvis
Laatste update: 22-03-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!