InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > De film Agora en de hedendaagse godsdienst discussie
mijn kijk op

De film Agora en de hedendaagse godsdienst discussie

De film Agora en de hedendaagse godsdienst discussie De film Agora (2009) zal niet bij velen bekend zijn. Toch speelt deze film in op een zeer actuele discussie in onze hedendaagse maatschappij, waar ook diverse politici in verschillende landen een rol in spelen. In dit artikel zal ik deze film gebruiken om mijn visie op de problematiek rondom godsdiensten in deze huidige samenleving weer te geven.

Inhoud van de film

Agora vindt plaats in het antieke Alexandrië in Egypte. Hierbij volgen we de filosofe Hypatia, die een aantal leerlingen les geeft over diverse wetenschappen en filosofische visies. Daarnaast is zij zelf voortdurend bezig met filosofie en de bewegingen van de planeten met betrekking tot de zon. Hieromheen zien we langzaam de ontwikkeling van het christendom, die met veel geweld gepaard gaat. Allereerst zijn diverse provocaties tussen christenen en "heidenen" de oorzaak van een bloedbad, waar de christenen als overwinnaars uit naar voren komen. Bij deze overwinning wordt echter de gehele bibliotheek vol met antieke wetenschap vernietigd, iets wat we in de daadwerkelijke geschiedenis op meerdere plekken zien gebeuren. Het geschreven geheugen van de mensheid gaat hierbij verloren, er mag immers niet meer getwijfeld worden aan het woord van God, alle antieke wetenschap en filosofie gaat daar tegenin en moet vernietigd worden.

Vervolgens wordt het christendom een macht van formaat en zijn de joden de volgende groep die bloederig overwonnen wordt. Diverse provocaties monden uit in een slachting van christenen door joden, gevolgd door een vernietiging van de joden door deze vroege christenen. Het gelijk van de christenen wordt hierbij benadrukt, door het feit dat zij nog leven en god hen toegestaan heeft om de joden te doden. Althans, zo spreken de christenen. Iedere twijfel bij een individuele christen wordt weggenomen door argumenten ontleent aan God. Iemand vergeven, zoals Jezus deed, wordt hierbij gezien als jezelf vergelijken met Jezus of God: alleen god mag vergeven, de mens niet.

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen, zien we een band tussen de filosofe Hypatia en de prefect van Alexandrië, die een oud-leerling van haar is. Deze prefect is ondertussen christen geworden en laat zich sterk beïnvloeden door Hypatia, die echter niks heeft met het geloof, maar meer met de antieke filosofie.

Hoewel de prefect een poging wil doen om de vrede tussen de verschillende geloven in de stad te doen terugkeren, is de bisschop van Alexandrië hier natuurlijk fel tegen gekeerd. Een ware machtsstrijd leidt er toe dat Hypatia gedood wordt in naam van het geloof, haar visie en gedrag gaan namelijk recht tegen het geloof in: ze is een heks.

De film in relatie tot de huidige rol van godsdienst

De regisseur heeft er alles aan gedaan om de boodschap van de film zo duidelijk mogelijk te maken: Het geloof is slecht, zelf denken (filosofie) is goed.Toch blijven de grote lijnen in de film geloofwaardig, ondanks dat de boodschap er zo dik opligt. Dit is ook juist de sterkte in de film, de hedendaagse discussie over godsdienst wordt immers ook niet op een diepgaand niveau gevoerd. Juist het zien van een film als deze zal hopelijk een aantal mensen aan het denken zetten. Daarmee bedoel ik zowel dat iedere godsdienst gevaarlijk kan zijn, als dat wij mensen niet kunnen veroordelen aan de hand van welke godsdienst zij aanhangen. De persoon zelf verschilt immers altijd. Dat laat onverlet dat een godsdienst op zichzelf genomen per definitie slecht is.

Het feit dat het vermogen tot denken bij iedere godsdienst gedeeltelijk ontnomen wordt aan het individu door een stel vooropgestelde, niet bewezen "feiten" zet de gelovige persoon immers in een gevaarlijk spel van menselijk machtsmisbruik.

Het is jammer dat er tegenwoordig nog steeds een geloof nodig is om de eeuwenoude vraag naar de zin van het leven te beantwoorden. Op de meeste andere vragen waar het geloof een antwoord op heeft, bestaan tegenwoordig immers alternatieven die veel plausibeler zijn. Naar mijn mening dient daarom ook de levensbeschouwing, zoals deze nu op scholen onderwezen wordt, meer gericht te worden op het beantwoorden van deze vraag. Daar zullen nog steeds godsdiensten bij onderwezen moeten worden, maar daar moet tevens meer nadruk gelegd worden op de antwoorden die diverse filosofen op deze vraag hebben, zoals Camus, de Sade, Sartre, Voltaire en noem ze maar op. Juist het ontbreken van kennis over de filosofie, voed de honger naar een simpele beantwoording van de vraag van de zin van het leven: de meest voor de hand liggende optie is de godsdienst, die echter ongewenste bijeffecten heeft.

Daarnaast moeten wij als Nederlandse samenleving ook de hand in eigen boezem steken. Nog steeds strijken wij over ons hart tegenover het christelijke geloof. De paus, die met zijn uitspraken persoonlijk medeverantwoordelijk is voor het verspreiden van ziekten als AIDS, wordt zelfs door de meerderheid van de ongelovige autochtone Nederlanders met een zeker respect bejegend. De "seculiere" staat die wij pretenderen te hebben wordt nog steeds beheerst door partijen die uit een godsdienst ontstaan zijn (CDA, Christen-Unie). De zondag is vanwege de winkeltijdenwet nog steeds een verplichte rustdag, hoewel velen van ons geen christenen zijn. Zo zijn er nog veel meer onderwerpen die in onze politiek en wetgeving door godsdiensten bepaald worden, in plaats van het rationele denken.

Mijn boodschap is dat wij niemand op basis van godsdienst kunnen veroordelen zonder onszelf eerst te veroordelen. Wel kunnen wij de godsdienst op zichzelf als verschijnsel in deze tijd veroordelen. Daarbij moeten wij ons niet richten tot de islam als "godsdienst van buiten", maar op godsdiensten als geheel. Aangezien de staat feitelijk geen enkel geloof kan aanhangen, dient deze ook geen voorkeur voor een godsdienst te hebben: die zie ik nu wel in de positie van het christendom. Het feit dat vele ongelovigen, uit een soort van gewenning, deze religie deel hebben gemaakt van de samenleving zorgt er wederom voor dat de christelijke 'moraal' de aanval opent op een ander geloof. Ditmaal de islam. Hoe is het mogelijk dat een politieke discussie in deze tijd, waarin we qua wetenschap zo ver gevorderd zijn, nog steeds beheerst wordt door invloeden vanuit godsdiensten? Laat iedereen zijn eigen godsdienst aanhangen, zolang er niemand er lastig mee wordt gevallen of de interpretatie van de godsdienst ingaat tegen de rechten van de mens. De staat dient zich terug te trekken uit iedere vorm van godsdienstig denken en moet functioneren op basis van rationaliteit. Wat voor geloof iemand aanhangt moet ieders eigen zaak zijn, maar een geloof mag nooit verstrengeld zijn met de macht.

Uit bovenstaande volgt dat als een regering niet één godsdienst mag voortrekken boven een andere, dat een regering ook nooit één godsdienst mag veroordelen ten gunste van een andere. Dan komen we terecht in de valkuil die Agora ons probeert te onthullen. De huidige strijd tussen godsdiensten woedt gelukkig nog niet eens half zo erg als in Agora, maar men dient zich er wel bewust van te zijn dat er een wrijving is tussen diverse groeperingen in de samenleving. Juist door het kiezen van een kant, wordt de wrijving groter in plaats van minder.
© 2010 - 2019 Polkozic, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Camus: Grondlegger van het AbsurdismeCamus: Grondlegger van het AbsurdismeAlbert Camus wordt als een van de belangrijkste filosofen van de twintigste eeuw. Hoewel zijn naam vaak verbonden wordt…
Sartre en de foto uit Nida in LitouwenJean-Paul Sartre loopt stoïcijns tegen de wind in, een bries laat zijn donkere jas bewegen. Zijn handen houdt hij strak…
Simone de BeauvoirSimone de Beauvoir was haar tijd ver vooruit. Ze was filosofe en richtte zich op het existentialisme, daarnaast was ze f…
ExistentialismeExistentialismeDe mens is niets anders dan wat hij van zichzelf maakt. Dit is het belangrijkste principe van het existentialisme. Het e…
Gelijkwaardigheid binnen verschillende godsdienstenGelijkwaardigheid binnen verschillende godsdienstenGelijkwaardigheid is voor iedere godsdienst anders. Iedereen heeft er een andere kijk op en iedereen kent bepaalde grenz…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: GDJ, Pixabay

Reageer op het artikel "De film Agora en de hedendaagse godsdienst discussie"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Polkozic (infoteur), 29-01-2011 13:32 #4
Natuurlijk is er een verschil tussen protestanten en katholieken, maar stellen dat de organisatie waar de paus het hoofd van is niks met geloof te maken heeft vind ik een enigszins vreemde reactie. Ik geloof ook dat de paus zijn macht toch legitimeert met de bijbel in de hand. Overigens dezelfde bijbel die de protestanten ook gebruiken. Natuurlijk zegt de ene kant dat de andere kant niet op de juiste manier gelooft, en dat die de bijbel verkeerd interpreteren. Laat ik dan beginnen met het stellen dat de gehele bijbel een interpretatie is, aangezien er behoorlijk wat is weggelaten. De apocriefe evangeliën bijvoorbeeld laten een heel ander beeld van Jezus zien, maar is niet opgenomen in de bijbel. Dat is misschien maar goed ook, want een jonge Jezus Christus die zijn vriendjes veranderd in varkens omdat ze niet met hem willen spelen is natuurlijk niet ideaal voor het geloof. Jezus gunde dus naar mijn inzicht niet een ander wat hij zelf graag zou willen hebben, althans niet in zijn jongere jaren.

Overigens is het stukje over het achterhaald zijn van de wetenschap wel interessant. Het plat zijn van de aarde was vooral een overtuiging die door de kerk langer is vastgehouden als officiële benadering van de wereld dan de wetenschappers. Sterker nog, een van de eerste wetenschappers is door het geloof gebruikt als waar wereldbeeld (in combinatie met de bijbel); namelijk Aristoteles. Overigens ben ik het met je eens dat wetenschap steeds veranderd, maar wel in het algemeen steeds nauwkeuriger wordt. De huidige theorie over de vorm van de aarde, namelijk dat deze rondachtig van aard is, beschrijft de aarde inderdaad waarschijnlijk stukken beter dan de theorie dat deze plat zou zijn.

Heel vreemd vindt ik de stelling dat menselijk intellect en de daaruit vloeiende ontwikkeling iets van god zou zijn; dan geeft hij ons namelijk de instrumenten om zijn bestaan te ontkrachten.

Als afsluiting wil ik, net als in het stuk, wederom stellen dat iedereen inderdaad evenveel waard is. Dat vond ik eerder in mijn stuk over Agora ook al. Ik zou echter wel graag willen dat christelijke denkbeelden mijn leven wat minder zouden beperken, zoals bijvoorbeeld het verbod om op zondag winkels open te houden. Ik verplicht anderen niet om kerken dicht te gooien omdat dat mijn visie is, waarom moet een andere visie (bijbel) dan wel de winkels dichtgooien op zondag.

Martin, 28-01-2011 17:20 #3
Onderstaande reactie is er een in de zin van: Ik zeg wat mij goed uitkomt en de context vergeet ik gemakshalve. Als je het niet wilt snappen… tja!
Overigens ooit gehoord van katholieken en protestanten. En de verschillen daartussen? De organisatie waar de paus hoofd van is, heeft NIETS te maken met geloof. Ook niet het selectief gooien met Bijbelteksten. Geloof LEEF je.

Wellicht iets om over na te denken dat er niets zo achterhaald is als de wetenschap. 100 jaar geleden dachten de wetenschappers nog dat de aarde plat was! Overigens ben ik van mening dat menselijk intellect en de daaruit voortvloeiende ontwikkeling ook iets van God gegeven is.

We komen er niet uit. Dat is ook niet de bedoeling. Laten we allemaal leven met de gedachte dat een ander net zoveel waard is als jezelf. leef door de liefde, ook voor een ander. Gun een ander hetzelfde als wat je zelf graag zou willen hebben. Dat deed Jezus overigens ook!

Polkozic (infoteur), 03-10-2010 11:19 #2
Het is niet zo dat ik iedere christen over een kam scheer, of een individuele christen veroordeel. Ik veroordeel slechts "geloof" op zich, dat een rookgordijn neerlegt over de werkelijkheid en mensen beperkt in hun mogelijkheden zelf ergens een mening over te mogen vormen. Zowel het christendom als andere geloven zijn namelijk doordrenkt met "regels" en "wetten" die verplicht zijn voor iedere gelovige. Waar gaat het nu nog over dat zondag een rustdag is? Wat voor rare organisatie is dat die opgehangen is aan het christendom: Een dictator voor het leven (de paus) die bijna alles mag roepen en bijna nergens op kan worden afgerekend? Wat heeft die organisatievorm überhaupt te maken met god?

U vraagt mij wat de plausibelere alternatieven zijn op het geloof. Als we simpelweg de alternatieven die het geloof biedt analyseren aan de hand van Occam's Razor, blijken er weinig houdbare theorieën binnen het geloof te zitten. De hemel? de hel? het scheppingsverhaal? Ik begrijp dat gelovigen dit graag als houvast willen hebben, maar persoonlijk denk ik dat bij al deze zaken wetenschap en bewijs voorrang moet krijgen boven theorieën met als enige bron een boek van 2000 jaar oud.

Tevens heeft u het over de 10 geboden. Deze zouden nog nooit geëvenaard zijn door de menselijke ratio, in eenvoud noch in diepgang. Eenvoud bieden de 10 geboden nauwelijks: er zijn namelijk een aantal versies van in omloop. De joden gebruiken andere 10 geboden als de rooms-katholieken. Daarnaast ben ik blij dat deze 10 geboden niet in de Nederlandse wet staan: dat zou namelijk betekenen dat ik onmiddellijk veroordeeld zou worden, ik vereer god namelijk niet.

De film klopt geschiedkundig niet volledig: dat klopt, maar de achtergrond waartegen de film zich afspeelt klopt wel.

Er blijft bij mij nog een vraag staan, iets is mij niet volledig helder. Wat heeft leven als een christen te maken met honger? Lost het geloof alle honger op? Maakt het geloof dorre akkers vruchtbaar?

De menselijke drang naar macht staat trouwens niet in de 10 geboden. Er staat slechts dat iemand niet onrechtmatig zal begeren wat een naaste toebehoord. Of er moet een andere versie van de 10 geboden bedoelt worden in de zin dat deze ongeëvenaard is in compleetheid of eenvoud.

Martin, 18-09-2010 23:38 #1
L.S.,
Met verbazing heb ik bovenstaand artikel gelezen. De schrijver probeert de lezer te overtuigen van zijn gelijk. Het gelijk van de rationaliteit. Zijn rationaliteit. Hij pleegt een ieder tolerantie te leren, maar scheert vervolgens elke christen over een kam, zijnde mensen die eigenlijk niet echt rationeel nadenken. Is die gedachte niet verstoken van enige rationaliteit. Daar mag de schrijver antwoord op geven. Ik ben benieuwd via welke kronkelweg hij zich daar uit manoeuvreert. Een reactie zie ik graag tegemoet. Dit keer dan wel de ratio laten overheersen en niet de onderbuikgevoelens. En een zeer ongenuanceerde kreet als: "Het is jammer dat er tegenwoordig nog steeds een geloof nodig is om de eeuwenoude vraag naar de zin van het leven te beantwoorden. Op de meeste andere vragen waar het geloof een antwoord op heeft, bestaan tegenwoordig immers alternatieven die veel plausibeler zijn." Vertel mij wat die plausibelere alternatieven dan zijn. De menselijke ratio? Ik denk het niet.

Wellicht is het een aanrader voor de schrijver om zich eens te realiseren dat er een heel groot verschil is tussen de christelijke kerk en het christelijk geloof. Denk daar maar eens over na. Een wet als de 10 geboden is nog nooit geevenaard door de menselijke ratio. In haar eenvoud noch in haar diepgang noch in haar compleetheid. Dat er mensen zijn die daar niet naar handelen, kun je een geloof niet kwalijk nemen. En ja, de paus moet ook goed na gaan denken, helemaal gelijk in.

Overigens wordt de regisseur geprezen om zijn realistische weergave. Ik moet de schrijver teleurstellen. Als de film iets niet doet, dan is het wel een realistische weergave geven van de geschiedenis. Een klein rationeel geschiedkundig onderzoekje zou wellicht verhelderend kunnen werken.

Ratio en geloof kunnen prima samen gaan. Sterker nog. Als elk mens zou leven als een echte christen zou er geen oorlog, honger of andere ellende zijn. Het is alleen de menselijke drang naar macht waar eens over nagedacht moet worden. Ieder persoonlijk.

Graag een reactie

Infoteur: Polkozic
Gepubliceerd: 07-09-2010
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 4
Mijn kijk op…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook een mening en/of ervaring beschrijven.
Schrijf mee!