InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Regelingen > SyRI: fraude tegengaan door middel van profilering

SyRI: fraude tegengaan door middel van profilering

SyRI: fraude tegengaan door middel van profilering SyRI staat voor Systeem Risico Indicatie. Het werd in 2014 ingevoerd. Het is een systeem dat de overheid gebruikt om persoonsgegevens van Nederlandse burgers te analyseren om zo risico-profielen te kunnen vormen en mensen die mogelijk frauderen met sociale voorzieningen op te sporen. Op 29 oktober 2019 was er een zitting in een rechtszaak tegen SyRI, omdat er de mening is dat SyRI een bedreiging vormt voor vrijheden van de burger in de Nederlandse rechtstaat.

Wat is SyRI?

Onofficieel bestaat SyRI al sinds 2008 om de functies ervan te testen, maar officieel is het pas in 2014 toegevoegd aan de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (Wet SUWI). Het wordt een samenwerkingsverband genoemd ter 'voorkoming en bestrijding van onrechtmatig gebruik van overheidsgelden en overheidsvoorzieningen op het terrein van de sociale zekerheid en de inkomensafhankelijke regelingen, de voorkoming en bestrijding van belasting- en premiefraude, en niet naleven van de arbeidswetten (SUWI Art.64.1).' De bedoeling is dat er bij verdenking van fraude bepaalde persoonsgegevens worden geanalyseerd om een risico-profiel te maken. Als er op basis van dat profiel de conclusie getrokken wordt dat er bij een bepaald persoon een hoger risico is op misbruik van overheidsgelden of -voorzieningen wordt de naam van die persoon doorgegeven om verder onderzoek te kunnen doen. Er is op dit moment in het proces dus nog geen enkel bewijs dat er iets mis is, er wordt hier alleen een voorspelling gedaan.

Stappen van de risico-analyse

Stap 1

Twee of meer partijen starten een 'samenwerkingsverband' waarbij aan het ministerie van SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) wordt gevraagd om een risico-analyse op te starten. Deze partijen leveren hiervoor alle persoonsgegevens die het ministerie opvraagt aan bij de Stichting Inlichtingenbureau.

De partijen die zo'n samenwerkingsverband kunnen opstarten zijn:
  • Colleges van burgemeester en wethouders
  • Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
  • Sociale verzekeringsbank
  • Toezichthouders op de naleving en uitvoering van het ministerie van SZW
  • Belastingdienst
  • Personen en bestuursorganen die door de ministers van SZW en Financiën zijn aangewezen

Stap 2

Stichting Inlichtingenbureau verwerkt deze gegevens tot een risico-analyse. Hierbij worden de gegevens gepseudonimiseerd. Dit betekent dat de de naam van de persoon die wordt onderzocht wordt omgezet in bijvoorbeeld een getal. De gegevens die onderzocht worden, worden aan dat getal gekoppeld in plaats van een naam. Op deze manier zorgt men ervoor dat de persoon die de analyse uitvoert geen namen ziet.

Stap 3

Als uit de risico-analyse blijkt dat een bepaald persoon een hoger risico geeft op misbruik van overheidsgelden wordt er weer een naam aan de gegevens gekoppeld, en wordt die naam teruggestuurd naar de minister van SZW. Als de Stichting Inlichtingenbureau de analyse niet doorstuurt naar aanleiding van de analyse vernietigen zij de resultaten per direct.

Stap 4

De minister van SZW laat het verdere onderzoek over aan de Inspectie SZW. De Inspectie SZW gaat verder met de analyse en bepaalt of er daadwerkelijk een melding gemaakt moet worden. In het geval van een melding wordt dit doorgegeven aan de minister van SZW. De minister geeft de risico-melding weer door aan de partijen van het samenwerkingsverband, en eventueel aan de politie of het Openbaar Ministerie. Het ministerie SZW bewaart risico-meldingen maximaal 2 jaar waarna ze vernietigd moeten worden.

Stap 5

Indien er een melding door de Inspectie SZW is gedaan wordt verder onderzoek gedaan om bewijslast te kunnen vinden van de vermeende fraude. Als de fraude bewezen kan worden kan er overgegaan worden op het opleggen van sancties aan de fraudeur. Als het samenwerkingsverband tot zulke acties overgaat moeten ze dit terugkoppelen naar de minister. De risico-melding wordt opgenomen in een register. Hiervan wordt de betrokken burger niet van op de hoogte gesteld, maar het is wel inzichtelijk voor hem/haar.

Welke persoonsgegevens gebruiken ze?

Voor het doen van een risico-analyse zijn persoonsgegevens nodig. Deze gegevens worden op verzoek van de minister tijdens het onderzoek aangeleverd door de volgende partijen:
  • Het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
  • Colleges van burgemeester en wethouders
  • Sociale verzekeringsbank

Het is onduidelijk welke gegevens hierbij precies gevraagd worden en op basis van welke indicatoren er wordt besloten dat er bij een bepaald persoon een hogere kans op fraude bestaat. De overheid wil dit niet vrijgeven omdat ze bang is dat fraudeurs dan gedrag gaan aanpassen zodat ze op basis van de bekende factoren niet meer via SyRI naar voren komen als mogelijke fraudeurs. Wel zijn er 17 categorieën van gegevens bekend waaruit persoonsgegevens gehaald en geanalyseerd worden:

  • arbeidsgegevens
  • gegevens inzake bestuursrechtelijke maatregelen en sancties
  • detentiegegevens
  • fiscale gegevens
  • gegevens over roerende en onroerende goederen
  • handelsgegevens
  • huisvestingsgegevens
  • identificerende gegevens
  • inburgeringsgegevens
  • nalevingsgegevens
  • pensioengegevens
  • re-integratiegegevens
  • schuldenlastgegevens
  • uitkering- toeslagen- en subsidiegegevens
  • vergunningen en ontheffingen
  • zorgverzekeringsgegevens

Rechtszaak

In maart 2018 is het Ministerie van Sociale Zaken gedaagd door een groep eisers die van mening zijn dat SyRI buiten gebruik moet worden genomen. Twee redenen hiervoor zijn al genoemd: de hoeveelheid gegevens die geanalyseerd kunnen worden en de onduidelijkheid over welke gegevens dat precies zijn, en de onduidelijkheid over de precieze indicatoren die leiden tot een verhoogd risico. Daarnaast worden personen niet individueel geanalyseerd na meldingen, maar wordt het als een zogenaamde 'sleepnetmethode' ingezet, waarbij inwoners van hele wijken in een keer door de analyse heen gehaald worden. Een kritiekpunt dat daarop voortbouwt is dat anno 2019 bij de 5 massa-analyses die zijn uitgevoerd sinds 2014 geen enkele fraudeur naar voren is gekomen dankzij SyRI. Het systeem is dus onduidelijk in zijn werking, en lijkt te falen in zijn doel. Daarnaast is het de vraag of SyRI niet in strijd is met artikel 10 van de Grondwet: het recht op privacy en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De overtuiging heerst dat regelmatig gebruik van systemen als SyRI kan leiden tot normalisering van inbraak op de privacy door de overheid, en de denkwijze dat burgers verdachten zijn zonder dat er enkel bewijs van misdraging is. Dit zou eventueel kunnen leiden tot een politiestaat.

In oktober 2019 was de zitting van deze zaak. De verwachting is dat er in februari 2020 uitspraak zal worden gedaan door de rechtbank.
© 2019 Lianne5823, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Interne analyse makenInterne analyse makenDe interne analyse maakt onderdeel uit van de SWOT-analyse. Door het maken van een interne analyse kan men de sterke en…
Wat kost een civiele rechtszaak?Om wat voor reden dan ook kan het gebeuren dat je in een rechtszaak terechtkomt. Een rechtszaak tussen burgers onderling…
Marketingplan: Interne analyseMarketingplan: Interne analyseDe interne analyse is de eerste stap die u zet als u een marketingplan gaat schrijven. In dit artikel staat uitgelegd wa…
De interne en externe kant van de SWOT-analyseDe interne en externe kant van de SWOT-analyseHet uitvoeren van een SWOT-analyse is tegenwoordig een veelgebruikt middel voor bedrijven om de eigen capaciteiten en de…
Conflictmanagement: De conflict analyseOm een conflict op een goede manier te managen en te hanteren is een grondige analyse van het conflict nodig. Zowel een…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Mohamed Hassan, Pixabay
  • Artikel 64 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen, https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0013060&hoofdstuk=9&artikel=64&z=2019-07-08&g=2019-07-08 Geraadpleegd op 02-12-2019
  • Artikel 65 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen, https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0013060&hoofdstuk=9&artikel=65&z=2019-07-08&g=2019-07-08, bezocht op 02-12-2019
  • Bij Voorbaat Verdacht, https://bijvoorbaatverdacht.nl/wat-is-syri/, bezocht op 02-12-2019
  • Privacy First, https://www.privacyfirst.nl/rechtszaken-1/itemlist/tag/SyRI.html, bezocht op 03-12-2019
  • Raad van State, https://www.raadvanstate.nl/@63143/w12-14-0102-iii/, bezocht op 03-12-19
  • Trouw, https://www.trouw.nl/binnenland/de-rechter-buigt-zich-over-digitale-fraudecontrole-mag-de-overheid-zomaar-privegegevens-koppelen~b1b27339/, bezocht op 03-12-19
  • Volkskrant, https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/syri-het-fraudesysteem-van-de-overheid-faalt-nog-niet-een-fraudegeval-opgespoord~b789bc3a/, bezocht op 03-12-2019

Reageer op het artikel "SyRI: fraude tegengaan door middel van profilering"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Lianne5823
Gepubliceerd: 04-12-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Regelingen
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!