InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Rouwverwerking: de fasen van het rouwproces

Rouwverwerking: de fasen van het rouwproces

Rouwverwerking: de fasen van het rouwproces De beleving van een sterfgeval zal voor iedereen een op zichzelf staande unieke ervaring zijn, toch zijn er aan de buitenkant wel overeenkomsten te zien. Bij het verliezen van een dierbaar iemand door de dood, zijn er een aantal rouw fasen te onderkennen. Deze fasen zijn overigens ook zichtbaar bij bijvoorbeeld een scheiding, emigratie, of als een goede vriend of vriendin een geheel andere levensweg inslaat.

De fasen van het rouwproces

De verschillende fasen in het rouwproces zijn de volgende:
  • Leven in een roes van gebeurtenissen en van zaken regelen.
  • In een gat vallen.
  • De ontkenning van het gebeuren.
  • Loskomen van het verdriet.
  • De sterke emoties waarbij ook oude pijn los kan komen.
  • Geleidelijke rouwverwerking.
  • Voorzichtige acceptatie.
  • Nieuwe stappen nemen.

Leven in een roes

Als iemand overlijdt, is dat een enorme schok en brengt meestal groot verdriet met zich mee. De grootte en diepgang van het verdriet, zijn voor wie dit overkomt, niet direct te verwerken. In de eerste plaats is dit uit zelfbescherming, een overlevingsmechanisme treedt dan in werking. Als een mens direct het hele verdriet om het verlies van een partner zou toelaten in zichzelf, zou dat gewoonweg te veel zijn. Op de tweede plaats is het zo dat je in een roes komt te verkeren. Er is zo veel te regelen rondom het overlijden van iemand. Je krijgt zo veel aandacht en vragen waaraan je in het normale dagelijkse leven niet gewend bent. Deze periode loopt vanaf het sterven van een dierbare, tot het tijdstip dat de uitvaart is geweest en de nalatenschap helemaal is afgewikkeld. Op het moment dat iemand in deze roes verkeert, komt hij in feite niet echt aan het eigen verdriet toe. Hij wordt geleefd door de situatie en kan niets anders doen dan daarin mee te gaan.

In een gat vallen

Als de periode van deze roes voorbij is, blijft iemand alleen achter. Het besef dat de ander er echt niet meer is en dat men alleen verder moet, komt keihard aan. Men ervaart zaken als:
  • Een klemmend gevoel op de borst en pijn in de hartstreek.
  • Een grote zwarte muur voor de ogen, geen uitweg meer zien.
  • Krachteloosheid in de benen, een enorme zwakte voelen.

Als algemene karakteristiek wordt genoemd dat mensen zich in een gat voelen vallen. Het ervaren van de leegte is natuurlijk begrijpelijk. Er blijkt zo veel te zijn geraakt in het wezen van deze mensen, dat men ervaart zichzelf behoorlijk kwijt te zijn en geen handvatten te hebben om verder te gaan.

De ontkenning van het verdriet

De leegte en de pijn die men na het overlijden van een dierbare, en na de roes van de gebeurtenissen ervaart, zijn bijna ondraaglijk. Onze psyche zorgt er op dit soort momenten voor dat er een overlevingsmechanisme in werking treedt, waardoor we niet weggevaagd worden door het verdriet. Het is een tijdelijke situatie en zodra we meer ruimte ervaren en emoties weer geleidelijk aan in ons leven kunnen toelaten, zal het verdriet beetje bij beetje verwerkt kunnen worden. Iets anders wordt het als iemand in het overlevingsmechanisme blijft hangen en dit als een blijvend patroon gaat hanteren. Ontkenning vormt een zogenaamd afweermechanisme. Men ontkent eenvoudig voor zichzelf dat de bewuste dierbare uit zijn leven verdwenen is. Het gebeurt op een onbewust niveau en wordt daardoor wel ongrijpbaar.

Loskomen van de gevoelens

Emoties zijn energie en als men die blijvend tegenhoudt, maakt men zichzelf ziek, want emoties zullen ondanks de tegenkrachten toch een uitweg willen vinden. Men kan te maken krijgen met problemen op de zogenaamde stressplekken die mensen van zichzelf maar al te goed kennen, de zwakke plekken in het lichaam. Ook kunnen er verschijnselen als depressie optreden als iemand doorgaat met het tegenhouden van zijn gevoelens. Deze eerste flitsen van emoties zijn kenmerkend voor het voorzichtig op gang komen van het rouwproces.

Sterke emoties, waarbij ook oude pijn kan loskomen

Na enige tijd gaat men zich meer en meer overgeven aan zijn verdriet. En als deze emoties eenmaal loskomen, kunnen er ook hele sterke reacties optreden. Bij tijd en wijle voelt men zich overspoeld door droefheid en ook door andere heftige emoties. Dit kan gebeuren als men alleen is, maar ook in gezelschap. Het is goed om hieraan toe te geven. De periode van het uiten van het verdriet zou op een natuurlijke wijze moeten kunnen verlopen. Door te huilen vindt verwerking plaats. En na de verwerking kan men het verlies, emotioneel gezien, meer en meer achter zich laten. Men vergeet de gestorven persoon niet, maar er komt ruimte voor een leven na de droevige gebeurtenis. Er heeft een beweging plaatsgevonden door de emoties toe te laten.

Geleidelijke rouwverwerking

Tot nu toe waren de emoties vooral gericht op het sterven van de geliefde persoon. Maar nu geleidelijk de rouwverwerking
op gang komt, is men meer met zichzelf bezig. Het besef van de werkelijke situatie waarin men is komen te verkeren, zal steeds verder doordringen. Het gemis van de geliefde overledene wordt steeds meer in zijn volle omvang ervaren. Keihard wordt men geconfronteerd met de beleving van het alleen zijn.

Voorzichtige acceptatie

Acceptatie van een verlies verloopt met vallen en opstaan, maar na verloop van tijd worden deze periodes langer en sterker. Mensen kunnen na het instorten van hun leven een doorbraak naar een nieuwe manier van leven bereiken. Veel diepe emoties die bij iemand tot een inzinking leiden, kunnen ook het geestelijke bewustzijn op gang brengen. Het vormt een kans om dingen in het leven te herzien en naar onbekende mogelijkheden te groeien. Niemand zal dit in het begin als zodanig ervaren, maar het is wel iets wat je gaandeweg kunt ontdekken en achteraf kunt waarnemen.

Nieuwe stappen nemen

Er moeten nieuwe stappen gezet worden en die zullen in het begin wankel zijn. Men denkt dat het eenvoudigweg niet mogelijk is om weer plezier in de dingen te krijgen. Degene met wie men die dingen deelde, is er immers niet meer. Na verloop van tijd blijkt echter over hoeveel veerkracht mensen in feite beschikken. De wankele stappen veranderen in stevige en langzaam maar zeker ontstaat er een nieuwe invulling. Er is een nieuwe fase ingetreden waarin men stap voor stap leert het leven verder te leven.

Tot besluit

Het is raadzaam, bij het verliezen van een dierbaar persoon, u te laten begeleiden door een ervaringsdeskundige op het gebied van rouwverwerking. Dit kan een regressietherapeut zijn, maar er zijn ook therapeuten die begeleiding van rouwprocessen als specialisatie hebben.
© 2009 - 2018 Nautisc1, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Rouwverwerking: hoe omgaan met rouwRouwverwerking: hoe omgaan met rouwVoor iedereen komt het moment dat men sterft en bij de één gebeurt dit helaas op een jonge leeftijd en bij de ander op e…
Rouwverwerking bij het verlies van een kindRouwverwerking bij het verlies van een kindEr zijn meerdere manieren om rouw te omschrijven. Rouw is verdriet om het verlies van iemand vanwege de dood. Ook word r…
Rouw bij kinderenRouw bij kinderenEen kind dat een dierbare verliest, moet net als ieder ander een rouwproces door. Een rouwproces verloopt bij iedereen a…
Rouwverwerking voor kinderenRouwverwerking voor kinderenNet zoals volwassenen, hebben kinderen ook een rouwproces dat ze moeten ondergaan wanneer zij een dierbare verliezen. Vo…
Depressie vs. rouw: wat is 'normaal'?Depressie vs. rouw: wat is 'normaal'?Rouwen om het verlies van een dierbare is van alle tijden. Hoe de symptomen van rouw vanuit maatschappelijk perspectief…
Bronnen en referenties
  • Sorag Akademie : minicursus rouwverwerking

Reageer op het artikel "Rouwverwerking: de fasen van het rouwproces"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Ilona, 11-03-2018 16:18 #20
Ik ben op 7 feb 2017 mijn vader plotseling verloren. Ik heb hier heel veel moeite mee.ben doodmoe, voel mijn lichaam niet meer en ben zenuwachtig, gespannen enz. Ik weet het even niet meer.

Hanny, 24-11-2017 12:45 #19
2 maanden geleden mijn man verloren onverwachts waren 46 jaar getrouwd. Jeetje wat is dit moeilijk te verwerken. Weet gewoon niet hoe alles draait in mijn hoofd een grote chaos.

Mjlm, 24-10-2016 21:16 #18
Goedeavond, Ladyo.
Ik heb je brief gelezen nu pas net dat ik voor mijn computor zit rouwverwerkingstips af te drukken die ik kan lezen.Het is heftig en ontzettend intens verdrietig te moeten lezen dat je zoveel verdriet ervaart na vijf jaar dat je lieve man is gestorven.Dat zegt hoeveel jij van hem hield.Heel bijzonder en waardevol.De intensiteit van het hechten aan jouw liefhebbende partner veroorzaakt ook bij verlies een grote diepe en langdurige pijn en verdriet en gemis.Maar de intense liefde van jullie samen en de waarde die het bezat geeft jou ook kracht dit naar waarde te kunnen dragen.Hij zal immers altijd bij je zijn en in jouw hart de hoogste plaats bekleden.Dat blijft voor altijd.Loslaten wordt wel vaak gezegd.Maar je hoeft hem niet los te laten, maar een plek te geven in je hart zodat jij ernaast ook verder kan met je leven.En die dingen gaan waardevol samen.Daar hoef je geen schuldgevoel over te hebben.Emotie en verdriet is goed, maar het moet jouw functioneren van alle dag niet belemmeren.Hij weet dat jij hem mist en dat jij zielsveel van hem houdt.Dat zal ook blijven.Maar jij bent gebleven in dit aardse leven met alle verplichtingen en regels en gewoontes etc.En dat weet hij en dat begrijpt hij.Als het andersom was dan zou jij dat ook begrijpen.Ik heb pas 3 maanden geleden op 25 juni mijn allerliefste Marina verloren door darmperforatie en herseninfarcten.Zij was zij is en zij blijft alles voor mij. Zij was het mooiste en dierbaarste in mijn leven. Nu ben ik verschrikkelijk eenzaam en ongelukkig. Ik probeer te overleven en heb geen plannen voor morgen. Ik leef van dag naar dag. Het is ongelofelijk verschrikkelijk alleen verder te moeten zonder je geliefde. Ik bid elke dag voor haar. Doe jij dat ook voor je geliefde man? Het schept rust. Je moet verder. De wereld helpt je niet. Je moet het alleen doen.

Ik merk dat aan mijn omgeving ook.Sta helemaal alleen.Jij moet het leven gaan oppakken.Het is jou nog gegeven er iets mee te doen.Doe dat, met een blijvende herinnering aan hem.Heel veel liefde wens ik jou op je levensweg nog te gaan en alle kracht dit grote verlies te kunnen dragen.Vraag het Universum om hulp en dat ga je zeker krijgen.Martien Mols

Debby, 19-06-2016 12:38 #17
Lieve mensen, wat is het inderdaad allemaal super herkenbaar dit artikel en deze reacties! ik heb al een enorm donker weekend achter de rug met huilen en paniekaanvallen. Ik ben 41 jaar, enig kind, en heb 10 maanden geleden mijn vader verloren. Mijn moeder was ik kwijt op mijn 29. Vorige week was ik 'ziek', waarschijnlijk gewoon een virus, maar was en ben nog steeds abnormaal moe, heb een zwaar hoofd, ben misselijk etc. Was nu het virus eerst en ben ik mij daarom mentaal zo rot gaan voelen of is het andersom? Ik ga sinds een tweetal maanden naar een psychologe en al het verdriet lijkt nu naar boven te komen (daarvoor heb ik dit grotendeels onder de mat kunnen vegen met onder andere een zware koopverslaving). Omdat ik nu zo diep zit heb ik even wat 'lotgenotenverhalen' opgezocht, onder anderen op deze site. Het helpt me inderdaad te lezen dat anderen net dezelfde dingen ervaren als ik, zo voel ik me minder alleen. Ik wens aan allen ook veel moed bij de verdere verwerking van jullie verdriet!

Janny, 29-02-2016 09:58 #16
Bedankt voor het goede artikel. Mijn man is vier maanden geleden overleden, ik ben heel verdrietig, heb mijn man beloofd dat ik er " voor zou gaan", heb twee schatten van kinderen en twee kleinkinderen. Ben 75 jaar maar krijg nog steeds mijn leven niet op de rit. Het is dat ik op moet staan om de hond uit te laten, anders denk ik niet dat ik om half negen beneden zou zijn. Vanmorgen werd ik nogal misselijk wakker daarom zocht ik wat info. Mijn kinderen en ook kleinkinderen zijn er voor me, kleinzoon van 14 jaar komt hier enkele middagen van de week huiswerk maken (omdat hij dat fijn vindt). En ik ook.
Maar na 46 jaar huwelijk en dus ook zolang liefde aandacht en niet te vergeten een gesprekspartner is dit alleen zijn heel moeilijk. Ik vind mezelf een beetje ondankbaar want ik krijg veel steun ook van vrienden, waarvan een ook psycholoog is. Maar na plusm. twee jaar intensieve zorg, overlijden, en alles (zakelijk) op orde brengen voel ik me nu in de put zitten. Wil mijn leven nog zinnig invullen, ik overdenk dit wel, maar kom er niet toe. Nou dit schrijven doet me ook al goed, dus kom op, moedig voorwaarts.

Ladyo, 25-10-2015 23:35 #15
Wow, wat zijn de reactie's herkenbaar. Februari 2016 is het 5 jaar dat mijn vriend is overleden aan kanker. Ik googlede "misselijk van verdriet" omdat ik me soms zomaar van uit het niets me misselijk voel. En verrek, je kan misselijk worden van verdriet. En ja, ook ik heb een beklemmend gevoel en pijn in de hartstreek. Ik ben vandaag ook zo intens verdrietig…
* Ik mis hem
* zussen kiezen bewust om niet te steunen (verdriet om verraad)
* voel me oververmoeid
* nieuwe plannen tot uitvoer brengen
* financiële ongemakken
* sinds 1 week geen baan, zeer lage uitkering (heb na zijn overlijden geen normale baan kunnen aannemen… ivm burn out)

In ieder geval te veel aan me hoofd maar totaal geen energie hebben! Ik kan momenteel nog niet eens uit liefde voor mezelf handelen. Alsof ik wens dat alles instort. Het enige wat ik wens is mijn bed in duiken, foetushouding, en morgen wakker worden en hopen dat ik mij weer beter voel om stappen te ondernemen, Ik zal wel moeten, maar ook ik weet niet hoe ik mij ertoe kan zetten om voor uitgang te boeken in mijn rouwproces. Het verdriet maakt mij idd slap. Ik verstop me in internet… films kijken (andere wereld), jointje roken, als het gevoel te heftig is en ik het zelf niet meer mee kan omgaan. Ik wil uiteindelijk niet uit het raam springen.

Poeh, even van me afschrijven, en het gevoel dat ik via dit bericht weet dat iemand vandaag of morgen dit leest en dus op e.e.a. manier naar me heeft geluisterd. Ik voel me al een stuk prettiger. Klemmend gevoel rond hartstreek wordt minder. Gelukkig :)

Hartelijk dank voor het artikel, al had ik deze al een keer eerder gelezen toch was ik veel weer vergeten. Opslaan van informatie is moeilijk geweest en soms nog! Normaliter zeg je "het ene oor in, het andere oor uit" dat was niet eens van toepassing na zijn overlijden… info kwam er gewoon niet in. Het voelde alsof ik een helm op had waar alle info op afketste… niks kwam er in. Ik was me daar ook heel bewust van. Bij meetings probeerde ik te luisteren en aantekening te maken. Ik had nergens lust voor. Ik besef dat als je passie voor het leven verdwijnt je lichaam maar slecht kan gaan functioneren. Vitamine D tekort, bloedwaarde 12, nu in de overgang… moet je ook maar weten. Vitamine D tekort, werd depressief (verwarde dit met rouwverdriet). En nu in de overgang… en weer huilen volop. Ook dit verwarde ik met het rouwverdriet. Ik slik nu rode klaver zodat ik hopelijk beter met mijn emoties kan omgaan tijdens de overgang. En over 2 dagen is het volle maan… merk altijd dat als ik héél emotioneel ben dat het meestal rond de volle maan periode is.

Zo, ik heb mijn hart even gelucht en ga weer verder, werken aan mijn nieuwe toekomst dromen te bereiken. Bedankt voor het artikel!

Liefs, Lady O.

Nora, 02-08-2015 21:54 #14
Mijn schoonvader is al 10 jaar overleden en mist ik hem heel veel want hij was een lieve man nu hebben mijn man en ik veel problemen want mijn schoonmoeder hou niet van mijn man en help en steun alleen de andere zoon van haar, zij doet ons leven moeilijk dat vind ik niet leuk om naar haar te gaan op bezoeken want zij behandelt ons niet zoals het hoort ik ben echt triest want het gaat over de moeder van mijn man en de situatie is heel moeilijk.

Anneke 28-12-2014, 28-12-2014 21:30 #13
In augustus 2009 overleed mijn broer.In dec 2009 mijn vader mijn man had toen al last van zijn rug en een been.In begin 2010 ontdekte ik dat er veel medicijnen van me verdwenen waren.Toen ik dat tegen mijn man zei, zei hij: ja die heb ik genomen voor mijn rug.Ik heb de huisdokter gebeld en er kwam een vervangster die medicijnen voor hem voor schreef.Dat was in de middag.In de avond kon hij ineens niet meer lopen maar had ook al 4 x zo veel medicijnen genomen als het voorschrift was.Ik de huisartsenpost gebeld die vroegen hem aan de telefoon en vroegen of hij kon komen en hij zei ja wat nee had moeten zijn. Mijn zoon gebeld en al hangende op zijn rug en al gillend van de pijn naar de huisartsenpost, Die zeiden een Hernia en hij kreeg er nog wat medicijnen bij.Hij wilde niet naar een specialist dus de huisdokter had een MRI aan gevraagd maar daar dat niet de gewoonte is duurde het langer en op twee juni zou hij die eindelijk krijgen. Ik was zelf nog geen twee dagen uit het ziekenhuis ik had een donor hoornvlies gehad en ik zou koffie voor ons gaan zetten toen hij vreselijk begon te gillen en zijn maag vast hield ik gaf hem een zakje spul voor zijn maag en belde 112,Ze hoorden hem gillen en de ambulance was er zo en op naar de eerste hulp.Daar bleek dat hij een Diclovinac gaatje in zijn maag had en geopereerd moest worden maar tevens kregen we meteen te horen dat hij Kanker had door zijn hele lichaam tot in zijn schedel aan toe en dat daar niets meer aan te doen was zijn heup was al half door gevreten door de uitzaaiingen.Toen hij dat hoorde zei hij : nou dan ga ik dood en begon meteen tegen mij let op je rug en ogen en maak je geen zorgen. Hij werd geopereerd en de arts belde toen hij op de IC lag zodat we nog even bij hem konden zijn mijn zoon, dochter en ik zelf.We zijn geweest.De volgende dag werd ik gebeld dat hij heel onrustig was of we konden komen.Dus er weer heen met zijn drietjes.Ik zei tegen de verpleging dat hij op zijn kamertje wel rustig zou worden dus hij werd daar naar toe gebracht en inderdaad werd hij wat rustiger.Net toen hij zijn eerste slokje drinken na de operatie zou nemen kwam de arts binnen bleek de wond open gegaan te zijn en moest hij weer geopereerd worden. Weer op IC was hij helemaal de kluts kwijt en hebben ze hem vast moeten binden hij wilde naar zijn kamertje en zijn klus afmaken.Wij er al weer vroeg naartoe en hij weer naar het kamertje.Maar hij is even rustig geweest en begon toen weer alles eruit te trekken want hij wilde zijn klus maar afmaken.Zijn been kon hij inmiddels niet meer op trekken zijn heup was helemaal door. Dus hij kreeg meer pijnstilling waardoor hij dingen zag die er niet waren.En rukte constant
het laken en deken helemaal omhoog.We zaten alle drie aan een kant om in de gaten te houden dat hij er niets uittrok en om het laken en deken weer naar beneden te trekken. Ik werd na vier dagen den ik gebeld s, avonds om half tien of ik wist dat mijn man de volgende morgen geopereerd werd.Ik wist van niets en vroeg of ze dat van mijn man had, nee van een
collega arts onbekend.Ik heb gezegd dat er niet geopereerd werd voordat wij die arts gesproken hadden. Dus wij weer vroeg naar het ziekenhuis het plan was hem een nieuwe heup te geven.Daar hebben we geen toestemming voor gegeven.Mijn man had nog meer medicatie gekregen en rustig geworden af en toe kon hij nog wat zeggen met gebaren.De twaalfde dag gaf ik hem een kus toen ik wakker werd en toen voelde hij bloedheet aan.Toen de arts kwam zei ik dat hij koorts had.Maar de arts legde me uit dat het hart zo moest pompen en hij niet s meer had om te zweten.Inmiddels was de hele fam er op een kleinzoon na die werd gehaald er werd hem onderweg verteld dat opa heel erg ziek was en hem gevraagd of hij opa nog wilde zien, ja dat wilde hij.Hij schrok hoe mager Opa was geworden en begon te huilen toen mijn kleindochter ook en zijn we even
de gang op gegaan inmiddels huilden we allemaal. Nog geen tien min daarna ging mijn dochter het kamertje in en was mijn man overleden. Twaalf vreselijke dagen na de eerste operatie. Ik ben zo van de wereld geweest dat ik nadat ik eerst bij mijn zoon en schoondochter had gegeten en naar huis wilde niet meer kon koken hele stomme rare dingen heb gedaan.En nog steeds mijn man mis en er nog steeds veel verdriet van heb. Ik heb het idee dat ik niet rouw om mijn broer en vader.Maar ik huil heel veel om dingen die ik herken omdat mijn in sommige dingen zie maar ook om hele lieve dingen die ik op tv zie en ook gewoon dat ik onrustig word dat ik nergens geen geduld voor heb en mijn man zo mis. Vaak hoor je nou het moet nu toch wel over zijn het is al vier en half jaar geleden.Ik heb geen zin meer in feestjes en wat me ook heel erg is tegen gevallen het eerste half jaar zie je nog veel mensen daarna zijn ze op 1 hand te tellen dat zijn mijn goede vriendinnen en vrienden. En een neef
van me die mijn man als zijn vader zag.Maar toch heb ik ook nog wel plezier als ik bvb tv kijk of met mijn kinderen, fam en mijn vriendinnen en niet te vergeten mijn hulp in de huishouding. Als ik dan hoor dat mensen al binnen het jaar een andere vrouw of man hebben begrijp ik er niets van.Ik blijf alleen (denk ik nu nog tenminste ) Ook ik zou niet weten hoe ik het een plekje
moet geven.

Elly, 09-08-2014 06:53 #12
Het is 23 jaar geleden dat ik heel onverwachts mijn vriend verloor. Ik was toen 18 hij 20. Ik weet alles nog. Het was een woensdag avond, hij belde altijd op deze dag zelfde tijd maar dit keer was hij wat later, hij moest overwerken en belde vanaf zijn werk op schiphol waar ze bezig waren. We namen de week door en wat hij op zijn vrije vrijdag zou doen. De volgende morgen maakte mijn moeder me wakker ik geirriteerd omdat ik het eerste uur vrij was, toen vertelde ze dat hij een ongeluk had gehad waarop ik dacht hij heeft zijn been gebroken, in welk ziekenhuis ligt hij vroeg ik. Mijn moeder zei nee hij is dood, ongeloof enorm verdriet en machteloosheid voel je dan, ik wou naar hem toe bij hem zijn. Eerst naar zijn ouders toen naar het mortuarium in het ziekenhuis, daar aangekomen liepen we naar hem toe maar het was hem niet, dan weer hoop en denk je zie je wel hij leeft nog tot dan toch de confrontatie komt en je wereld in stort. De pijn van het verlies van hem voel ik nog, als ik het erover heb beleef ik alles weer. Laatste tijd droom ik steeds vaker over hem en de wens hem nog een keer te zien. Ondanks dat mijn leven verder is gegaan ik getrouwd ben en kinderen heb mis ik hem en lijkt het wel of ik al die jaren in een overlevingsmode heb gezeten en ik nu alles een plekje moet geven, maar eerlijk gezegd heb ik geen idee hoe

Ryoma, 08-10-2013 14:47 #11
Beste reageerders,

allereerst wens ik jullie enorm veel sterkte tijdens jullie rouwverwerking. Jullie hebben vast en zeker veel dingen te horen gekregen van vrienden en familie zoals "het leven gaat verder e.d." Helaas is het voor de mensen die in de rouw zitten niet zo makkelijk praten.

Ik wil jullie wel iets moois meegeven. Dat jullie zo enorm veel verdriet ervaren zegt juist hoeveel geluk en blijdschap jullie hebben ervaren met degene die er niet meer is. Al het positieve brengt helaas ook het negatieve. Als jullie niet van diegene hielden dan zou je nu veel minder pijn ervaren. Dit is een groot onderdeel van het leven. Het is een soort weegschaal naar mijn mening. Tegenover het goede staat ook een gelijke hoeveelheid kwaad. Licht zou geen definitie hebben als er geen donker was. Etc. Laat het verdriet zijn natuurlijke loop nemen. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Er is geen goede of slechte manier van rouwen. Ieders situatie is anders verlopen.

De bovengenoemde stappen zijn zeker niet slecht maar zal voor ieder individu aangepast moeten worden.

Hartelijke groeten en nogmaals sterkte voor ieder die een dierbare heeft verloren,

Ryoma

Marion, 20-05-2013 16:41 #10
Mijn man is 8 weken geleden overleden en ik huil al 8 weken van smorgens tot savonds is dat normaal? Kan alleen maar de hele dag huilen.en geen steun van mijn 3 kinderen want die laten zich niet meer zien en hebben mijn man ook vrezelijk in de steek gelaten toen hij ziek was. (Longfibrose) dus heb alles alleen moeten doen crematie regelen, de as verstrooien echt alles alleen moeten doen.en als je dan bijna 53 jaar getrouwd bent en zolang samen dan gaat dat dubbel op en is haast niet te verwerken.
Gr. Marion

Sylvia, 09-05-2012 00:25 #9
Mijn vader is overleden 29-09-2011. Hij had kanker. Ik heb mijn vader zien doodgaan. Ben er erg van geschrokken. Ik heb alles tot aan het begraven toe afgehandeld. Mijn 3 broers namen de benen, dus daar stond ik dan. Mijn pa gewassen in de kist gelegd.en geholpen met het opbaren van me pa. En nu voel me doodop. Soms denk ik, ik word nooit meer die persoon die ik was. Voel me zo alleen. Terwijl ik niet alleen ben. Voel veel verdriet en kan huilen. Kan het ook niet tegen houden. Zo erg dat me ogen er van ontstoken raken en veel hoofdpijn. Nu wil mijn huisarts me naar een psycholoog sturen om te praten en ik weet eerlijk gezegd niet wat ik moet doen, omdat ik zo moe ben dat kan zo ineens op komen zetten dat ik er bang van word. Durf niet meer naar de winkel toe alles benauwd me. Ook in de auto zitten bij een vriendin gaat niet. Word misselijk en ga erg zweten. Lijkt wel een paniekaanval. En nu mijn vraag, ben ik nu alleen of zijn er misschien mensen die dit herkennen? Ben erg bang en onzeker.

Marcel, 18-01-2012 23:32 #8
Het is vandaag precies 3 weken geleden dat mijn lieve moeder (69 jaar) besloot om midden in de nacht er tussenuit te knijpen. Ze heeft twee weken in het ziekenhuis gelegen met een dubbele longonsteking en extreme uitdrogingsverschijnselen. Ze heeft keihard gevochten, want ze wilde haar kleinkinderen nog zien opgroeien. Na de eerste paar dagen ziekenhuisopname knapte ze redelijk goed op. Na de kerstdagen ging het echter bergafwaarts, maar niemand had verwacht dat ze moederziel alleen zou heen gaan. Het bericht van de arts om 4.30 uur in de ochtend dat m'n moeder 10 minuten geleden gestorven was, komt aan als een dolksteek in je hart. De woede waarom we niet eerder erbij geroepen zijn, waarom we niet haar hand konden vasthouden of haar hoofd hebben kunnen deppen in de laatste uren van haar bestaan, knagen nog steeds aan me. Als ik eerlijk ben geloof ik gewoon ook niet dat ze er niet meer is. Voor m'n gevoel zou ik haar gewoon kunnen bellen: haar nummer staat immers nog gewoon in mijn mobieltje. Ik belde haar elke dag op voor een kletspraatje als ik in de auto op weg naar huis toe was. Het gesprek ging helemaal nergens over (wat heb je gedaan vandaag, wat heb je gegeten, etc), maar het vast contact mis ik wel. Als alternatief bel ik mijn zus nu maar voor een kletspraatje. Ik kan van nature moeilijk huilen. De eerste week was het net of er een kraantje steeds open stond. Een hele openbaring voor mijn kinderen die hun vader nog nooit hebben zien huilen. Na de eerste week stopte het huilen terwijl de emoties nog flink door mijn lijf gierden. Ik kreeg pijn in mijn maagstreek en de beruchte brok in de keel, maar geen tranen. Ik "dwong" mezelf om te huilen, maar dat gebeurde natuurlijk niet. Vanavond had ik telefonisch contact met mijn oudste broer en al pratend begonnen we beiden ontzettend te huilen. Dat gaf mij zo'n opluchting en voelde goed. Ik heb geen idee hoe lang het duurt voordat ik ga realiseren dat ze er daadwerkelijk niet meer is. Misschien wacht mij een behoorlijke klap op een bepaald moment, maar dat zie ik dan wel. Ik kan haar ook niet vergeten, want elke dag ben ik nog bezig met het regelen van allerlei zaken(zoals het terugboeken van de maandpremie januari van de uitvaartverzekering nadat ze door dezelfde personen in december is begraven!) Ik heb ook een klachtenprocedure opgestart tegen het personeel van het ziekenhuis die mijnsinziens nalatig zijn geweest. Ik kan het dus gewoon nog niet loslaten in mijn hoofd.
Ik mis de kletspraatjes zo erg… Ik mis haar heel erg…
och lief moedertje toch…

Michel Zar, 03-12-2011 02:08 #7
Dank voor het artikel. Als arts heb ik tijdens mijn geneeskunde studie ben ik wel eens deze fases tegen gekomen. Maar nu ikzelf op 35jr leeftijd de dood van mijn vader onlangs heb moeten ervaren is het goed om te lezen en te kunnen begrijpen wat er aan het gebeuren is met me.

Bij mijn vader was ruim een jaar gelede de diagnose van acute leukemie gesteld, hij zou nog geen 6 maanden meer te leven te hebben. Dit nieuws alleen al was verpletterend. Ik heb als arts (orthopedisch chirurg in opleiding) zoveel mogelijk probereren te doen om heh te laten behandelen in Nederand maar ook in Belgie waar ik momenteel werkzaam ben. In Nederland kreeg ik steeds de indruk dat ze zo min mogelijk wilden doen, terwil in Belgie er meer ruimte was voor behandeling.

Het tragische is dat hij op de dag van ons huwelijk is komen te overlijden. Hij zij nog dat ongeacht wat er ook gebeurt het huwelijk door zou gaan. Op zondag 30 oktober was het huwelijk die donderdag ervoor moest hij onverwacht een operatie ondergaan, nadien is hij op intensieve zorgen beland en ging het steeds verder achteruit. Vrijdag en zaterdag in het ziekenhuis aan zijn bed gebleven. Ik hoorde het nieuws van zijn overlijden zondag nacht. Enkel uren voor het huwelijk. We besloten om het belangrijkste deel van het Joodse huwelijk toch door te laten gaan, maar niet aanwezig te zullen zijn bij het feest erna. Als ik er nu op terug kijk vraag ik me af waar ik de kracht vandaan haalde om dit te kunnen doen. De maandag avond, de dag na het huwelijk zaten we al op het vliegtuig met onze vader op dezelfde vlucht naar Israel voor de begrafenis op dinsdag ochtend.

Ik was absoluut in die fase van de roes. Op de begraafplaats hoorde ik pas voor het eerst dat ik als pasgetrouwde volgens de Joode leer niet bij de begrafenis aanwezig mocht zijn.

Zo werd gezegd dat de vreugde van het huwelijk over het verdriet gaat. Ik zag mijn vader voorbij komen op een brancard met van die grote wielen zijn lichaam gedekt in doeken. Er wordt geen kist gebruikt. Ik mocht allen een gebed zeggen op afstand.

Ik heb me tot nu toe steeds afgevraagd in hoeverre deze gebeurtenissen invloed kunnen hebben op het verwerkingsproces.

We hebben niet alleen triest huwelijk gehad, ik heb niet eens afscheid kunnen nemen. Naaste familie leden om heen vertellen dat ik afscheid reeds had genomen tijdens opname in het ziekenhuis, dat er geen meer waarde zou zijn om hem begraven te zien worden. Deze pijn om dit te zien zou mij juist gespaard zijn. Ik heb hem altijd levend gezien. Nu kan ik mij hierin vinden dat inderdaad het niet zou hebben verdragen om dat te zien.

Nu na 1 maand na overlijden keren wij opnieuw terug naar Israel om het grafmonument te onthullen, het is een soort ceremonie.

Mijn gevoelens komen nu pas los na 1 maand, laatste 2 weken lusteloos, niet willen sporten. Wel vind ik afleiding tijdens mijn werk in het ziekenhuis, maar op momenten dat ik alleen ben komt alles naar boven. Ik momenteel ook geen foto van mijn vader zien. Is dat normaal, bij het zien van een foto voeld ik direct de hevige pijn wanneer ik realiseer dat hij er niet meer is.

Dank voor het artikel nogmaals. Reactie infoteur, 16-12-2011
Beste Michel,

Dank voor je uitgebreide reactie. Dit is volgens mij ook goed om te doen: je gevoelens tot uiting brengen door het van je af te schrijven. Aan het eind van je reactie kom je met een vraag: Of het normaal is dat je bij het zien van een foto van je vader pijn ervaart. Mijn antwoord isvolmondig ja. Ja, het is normaal als je in de verwerkingsfase zit dat op een gemiddelde dag je overlevingsmechanisme van ontkenning gedurende de dag actief is. Wanneer je dan in onbewust ontkennende fase een foto van je vader ziet, wordt je keihard geconfronteerd met het verlies. Laat het verdriet toe, wanneer je dat voelt, dan ontstaat er meer ruimte. Trek je hierbij niets aan van wat andere mensen hierover zouden denken.

Veel sterkte de komende tijd,

Hartelijke groet,
Greg Breukel

Nautisc1 (infoteur), 04-10-2011 22:30 #6
Beste lezer, s
Het doet me goed te vernemen dat mijn artikel een hulp is geworden voor rouwverwerking, of het nu gaat om een overleden dierbare dan wel het afscheid moeten nemen van een geemigreerde vriendin.
Dank voor jullie reacties.

Moox, 07-09-2011 23:03 #5
Het is voor mij nu 18 jaar geleden dat mijn moeder is heengegaan. ik was 3 toen het gebeurde, dus dan maak je het nog niet zo heel bewust mee, is er altijd tegen mij gezegd. nu na 18 jaar kan ik eindelijk pas de pijn en de leegte voelen, en dit artikel heeft mij geholpen, om het toch nog een soort van plaats te kunnen geven. Dank je.

Roos, 06-09-2011 18:05 #4
Wow, wat helpend om de dingen even zo helder op een rij te zien. Bijna 2 weken geleden is een erg goede vriendin van mij geemigreerd Lima. Ik wist al een redelijke tijd dat dit ging gebeuren. maar steeds schoof ik de gedachte voor me uit en wilde ik niet bedenken dat het echt zo gaan gebeuren en wat dit voor mij zou gaan betekenen. De week voor dat het echt ging gebeuren, waarin er steeds 'laatste keren' van samen dit doen of samen zus doen, ervaarde ik er totaal niets van. al mijn gevoel leek geblokkeerd, zelfs als ik wel even goed stil stond bij wat er ging gebeuren. Ik heb haar weg gebracht naar Schiphol. Bij de afscheidsknuffel kwamen de tranen pas en voelde ik me echt alleen gelaten. Nu, bijna 2 weken later lijk ik echt ontroostbaar. zelf had ik niet gedacht dat haar vertrek zóóveel met mij zou gaan doen. maar nu ik deze site lees, denk ik dat ik toch toe moet geven dat het vertrek van mijn lieve vriendin me echt goed van slag heeft gebracht en ik middenin een rouwproces zit.

Yvonne, 03-08-2011 02:59 #3
Met dank aan mijn zoon die dit artikel doorstuurde. Het is zo herkenbaar, wilde alleen dat de diverse fasen voor mij op een rijtje stonden. Volgens mij doorloop ik het proces in chaos. Wel is het mij opgevallen dat de emoties lang na het overlijden van mijn man, een alcoholist, pas loskomen. Het varieert van ontzettend boos tot intens verdriet. Vooral het niet meer kunnen delen valt me zwaar. Het alleen verder moeten is logisch, maar veel plezier beleef ik er niet aan.

Manja, 04-12-2010 21:03 #2
Deze maand is het een jaar geleden dat mijn vader plotseling overleed. Ik had een hele speciale band met hem, heel vertrouwelijk en gevoelsmatig. we voelden elkaar goed aan. de omstandigheden om daarvan te kunnen genieten was onmogelijk geworden door zijn laatste vrouw. ze wilde mij niet zien op de begrafenis, maar ik ben wel gegaan.
De rest van de familie zaten rondom haar en ik zat apart met mijn vrienden. Ik was er wel.
Maanden ben ik "afwezig " geweest en slapen was er ook niet meer bij.
Bodemloos zo voel ik mij. Nog steeds kan ik niet huilen, maar heb wel veel behoefte ernaar. De boosheid staat het niet toe, denk ik. Mijn broer en nog andere familie leden hebben me volledig laten vallen. Er lag nml. ook nog een zeer onaangename erf kwestie uit te vechten. Daarbij ben ik achter zoveel dingen gekomen, die ik niet kon geloven.
Laat ik het zo zeggen, zelfs de laatste wilsbeschikking zijn ze niet nagekomen van mijn vader. Dat doet me ook pijn.
Want ik begrijp zo iets niet. Maar dankzij geweldige vrienden is mijn persoonlijk deel terug gekomen, dat was nml, bleek achteraf al verkocht een maand na de dood van mijn vader.
Ik voel vrede met mijn vader en ik weet dat hij nu ook echt kan rusten, nu er tenminste een deel van zijn testament goed gekomen is.
Maar mijn verdriet overmand me enorm. Ik heb nergens meer echt zin in en geloof nog minder in iets goeds op deze wereld. Ik leef gewoon iedere dag, zonder uitzicht of toekomst.
Als ik wel kan slapen is het goed, maar als ik niet slaap is het ook goed. Het maakt me allemaal eigenlijk niets meer uit.
Ik mis mijn vader enorm, want alleen hij weet hoe ik me voel en hij alleen kon mij begrijpen, zoals ik hem.
Hoe moet ik verder? Reactie infoteur, 07-12-2010
Beste Manja,

Allereerst bedankt voor je reactie op mijn artikel over rouwverwerking. Aan moed erover te praten ontbreekt het je niet; met
deze eigenschap zou je ook de emotie woede kunnen aanpakken.
Je vertelt dat je een bijzondere band met je vader had/hebt en tussen de regels door lees ik dat de woede over een aantal
gebeurtenissen je ervan heeft weerhouden je verdriet volledig te uiten.
Om op je vraag terug te komen: Hoe moet ik verder?
Klopt het dat je nog steeds woedend bent over de kwestie wilsbeschikking en de wijze waarop het allemaal gegaan is met de laatste
vrouw van je vader? Als je antwoord volmondig ja is, zit hier de opening:
Ik denk dat je emotie verdriet verpakt zit in woede. Hierdoor kan je verdriet niet vrij stromen. Er zijn verschillende manieren om af te
rekenen met je woede. Uiteindelijk gaat het erom dat je dit deel leert los te laten. Loslaten gaat niet vanzelf.
Je kunt er mentaal mee klaar zijn, maar je gevoel zegt iets anders. De mentale benadering zorgt er niet voor dat de windingen
rondom je woede hierover losraken, daar is een andere energie voor nodig.

Ik kan je aanraden Angerwork te gaan doen, als je er wat voor over hebt zou je dit samen met een therapeut kunnen doen die gespecialiseerd
is in Emotioneel Lichaamswerk. Heb je deze middelen niet, zou ik me verder verdiepen in Emotioneel Lichaamswerk door er over te gaan
lezen. Angerwork is een lichaamsoefening, waarbij je als het ware je woede uit je lichaam mept.

Succes en sterkte verder,

Met vriendelijke groet,

Greg

Betty, 24-09-2010 17:42 #1
Hallo, ik dacht dat ik een burn out had of zo, afgelopen week wel het idee dat ik moeier was dan anders, ook een keer een virus in het bloed gehad, dus mixxchien was het dat dacht ik. maar vanmorgen werd alles me te veel, en de hele dag ben ik bekaf, misselijk van moeheid en huilbuien. toen ik op zoek ging naar symptomen van een burn out, las ik dat rouwverwerking ook een grote rol kan spelen. ik ben 5 jaar geleden gescheiden, een nieuwe relatie snel daarna. 4 jaar geleden me schoonouders overleden, in precies een maand tijd. beide en sterfbed gehad, en ik met mijn man persoonlijk verzorgd. toen dacht ik dat is het… gewoon rouwverwerking… en nu me dat doorgedrongen is, komt het huilen ook weer. 2 jaar geleden heb ik ook zo'n huilbui gehad.

Infoteur: Nautisc1
Gepubliceerd: 02-11-2009
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 20
Schrijf mee!