InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Het bystander effect

Het bystander effect

Het bystander effect Stel: je staat te wachten op de trein en je ziet een kindje op het spoor vallen. De moeder reageert er niet op en de trein komt al over een paar minuten. Wanneer er verder niemand op het spoor is, grijp je dan in? En wanneer het spoor helemaal volgestouwd staat met mensen en je niet zeker weet wie de moeder is? Waarschijnlijk minder snel dan in de eerste situatie. Dit is een voorbeeld van het bystander effect. Eén van de meest bekende slachtoffers van dit effect is Kitty Genovese. In 1964 werd deze vrouw midden op straat vermoord door een man. Kitty schreeuwde om hulp en riep zelf een keer letterlijk dat ze vermoord werd. 38 mensen waren tijdens de aanval binnen gehoorbereik. Er was één man die wat riep vanaf zijn balkon, maar hij kwam niet naar beneden. Er gingen verschillende lichten aan in het appartement waarvoor het incident plaatsvond, maar niemand kwam de vrouw helpen. De moord begon om kwart over drie 's nachts en om kwart voor 4 werd de politie pas gebeld. Kitty was toen al lang aan haar verwondingen overleden.

Bewijs - experimenten

Epilepsie experiment

Naar aanleiding van deze tragische gebeurtenis, ontwikkelden onderzoekers Latané en Darley een experiment in 1968. Mensen stonden tijdens dit onderzoek zogenaamd in contact met andere mensen via microfoontjes. Eén van deze mensen meldde van te voren last te hebben van epilepsie. Na een tijd krijgt deze (neppe) persoon een aanval. Dit is een van te voren opgenomen bandje dat wordt afgespeeld, maar dit weten de deelnemers niet. De resultaten waren als volgt:

  • Van de deelnemers die denken dat er vier andere mensen aanwezig zijn, schiet 31% te hulp.
  • Van de deelnemers die denken dat er twee andere mensen aanwezig zijn, schiet 62% te hulp.
  • Van de deelnemers die denken dat er niemand anders aanwezig is, schiet 85 % te hulp.

Er zijn uiteraard andere factoren die het helpend gedrag van een persoon beïnvloeden, zoals persoonlijkheid of eerdere ervaringen met noodgevallen, maar Latané en Darley zijn er in geslaagd aan te tonen dat het aantal omstanders dat (men denkt dat) aanwezig is, bepalend is voor het helpend vermogen.

Rook in de kamer experiment

Een ander onderzoek van Latané en Darley. Zij plaatsten proefpersonen óf alleen in een kamer óf met twee andere deelnemers. Deze andere deelnemers waren eigenlijk acteurs. Er werd de deelnemers gevraagd een vragenlijst in te vullen. Langzaam werd er rook de kamer in gelaten, een teken van brand in een andere ruimte. Wanneer de proefpersonen alleen in de ruimte zaten, meldde 75% het aan de proefleiders, maar wanneer zij naast twee andere deelnemers geplaatst waren die gewoon doorgingen met de lijst invullen, meldde maar 10% het. Ook hangt de reactietijd van de deelnemers af van het aantal andere mensen in de kamer: hoe meer mensen er aanwezig waren, des te langer het duurde voor de proefpersoon actie ondernam.

De vijf denkstappen voor hulp bieden

Men doorloopt 5 denkstappen voordat zij hulp bieden. Deze denkstappen zijn:
  1. Opmerken van een noodsituatie
  2. Interpreteren van een noodsituatie
  3. Verantwoordelijkheid nemen (dit gebeurt sneller wanneer je alleen bent)
  4. Besluiten hoe je gaat helpen
  5. Hulp bieden

Wat kan er mis gaan tijdens deze denkstappen, waardoor een persoon geen hulp biedt?

  1. Te veel stimuli. Denk aan een drukke stad met veel lawaai. Men kan hierdoor een noodsituatie minder snel opmerken. Ook kan te veel met jezelf bezig zijn het opmerken van een noodsituatie in de weg staan.
  2. Ambigue situaties kunnen het interpreteren van een noodsituatie lastig maken. Is dit stoeien of een serieus gevecht? Ook lastig voor veel mensen is norm of family privacy. Men aarzelt vaak wanneer er ruzie/geweld optreedt tussen familieleden. Een ander fenomeen dat zorgt voor verhindering van stap twee is pluralistic ignorance. Dit zorgt ervoor dat iedereen naar elkaar kijkt en afwacht tot iemand ingrijpt, waardoor de groep verlamd raakt door besluiteloosheid.
  3. Bij het nemen van verantwoordelijkheid speelt één factor een belangrijke rol: diffusion of responsability. Zodra er andere mensen in de buurt zijn, heeft men de neiging de verantwoordelijkheid op hen af te schuiven: "Iemand anders zal vast beter weten wat er moet gebeuren in deze situatie".
  4. Bij het besluiten hoe er hulp geboden moet worden, speelt bevoegdheid een belangrijke rol. Heb je een EHBO-diploma? Dan zul je sneller zelf te hulp schieten (direct intervention), maar je kunt ook 112 bellen, omdat je zelf niet bevoegd bent (detour intervention). Beide zijn goede manieren van helpen.
  5. Wat het daadwerkelijk helpen van het slachtoffer nog in de weg kan staan, is audience inhibition. Dit is de angst om af te gaan voor een groep mensen. "Wat nou als het niet echt een noodsituatie is? Misschien is het een grap en ben ik de enige die erin trapt".

Een filmpje dat dit effect goed weergeeft, is dit filmpje. Dit is een experiment, uitgevoerd in 2009. De psychologe legt uit dat men geconfronteerd wordt met twee regels:
  1. Je moet helpen
  2. Je moet doen wat alle andere mensen doen

Dit conflict is goed te zien bij de vrouw in het filmpje rond 2:20. Zij staat even stil en kijkt naar de man. Ze voelt dat ze moet helpen, maar de rest doet niets. Zij wil vervolgens dus doorlopen, tot ze ziet dat iemand anders de man te hulp schiet. Hierdoor kloppen beide regels weer en mag ze van zichzelf helpen.

Conclusie

Op basis van de genoemde informatie is te concluderen dat men een grotere kans heeft om geholpen te worden tijdens een noodsituatie op het platteland dan in hartje Amsterdam.
© 2015 - 2019 Mrlh, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Met groepen werkenBij het werken met groepen komt een heleboel kijken. In hoeverre verschillen groepen van elkaar? Wat zijn weerstanden te…
Een onbekende helpen: niet zo evidentEen onbekende helpen: niet zo evidentEen onbekende helpen, zullen we vaak niet doen omwille van allerlei situationele factoren zoals het 'bystander effect':…
De macht van de massa, conformiteitMensen worden in grote maten door elkaar beïnvloed. Denk maar aan de mode of trends, alles wordt van elkaar nagedaan en…
Marketing: Sociale beïnvloedingstechniekenMarketeers en reclamemakers maken gebruiken van allerlei beïnvloedingstechnieken waar de doorsnee consument geen weet va…
Schilderen met effectenSchilderen met effectenEen muur schilderen en dan speciale effecten aanbrengen. Dat kan iedereen. Natuurlijk kan een muur gewoon worden voorzie…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: The Blackbird, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
  • http://www.youtube.com/watch?v=OSsPfbup0ac
  • En.wikiversity.org
  • www.psyweb.nl

Reageer op het artikel "Het bystander effect"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Mrlh
Gepubliceerd: 22-01-2015
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!