Ontwikkelingshulp; problemen met fraude en corruptie

Bij de besteding van ontwikkelingsgelden en ontwikkelingshulp speelt fraude en corruptie vaak een grote rol; grote bedragen blijven aan de strijkstok hangen. Hoe loopt dit proces precies en waarom kan men zo vaak met corruptie wegkomen in ontwikkelingslanden? Op deze vragen probeert dit artikel een antwoord te geven; uiteindelijk blijkt dat corruptie en fraude zeer lastig aan te pakken zijn bij de besteding van ontwikkelingshulp en ontwikkelingsgelden.

Fraude en corruptie

Fraude omvat het verkeerd voorstellen van de gegevens of omstandigheden in een bepaalde situatie; het hoeft dus niet direct met geld te maken te hebben, maar heeft meer met manipulatie van gegevens te maken. Het doel en gevolg hiervan is dat andere personen beïnvloed worden in hun beslissing, of dat automatische beslissingssystemen beïnvloed worden.

Naast fraude kent iedereen in dezelfde context het begrip omkoping wel; het op aanbieden van geld, goederen of diensten om een bepaalde illegale handeling of voorrangspositie te verkrijgen. Steekpenningen bestaan in twee vormen; een kickback is een steekpenning die wordt gevraagd door iemand voor een bepaalde dienst (voor die bouwvergunning wil ik een steekpenning hebben), omkoping zoals is een steekpenning zelf aangeboden wordt (als ik jou een steekpenning geef, geef je mij dan die bouwvergunning?)

Ontwikkelingslanden en de wereldbank

Fraude en steekpenningen zijn in ontwikkelingslanden de grootste barrière voor een goede besteding van ontwikkelingsgelden en ontwikkelingshulp. Ontwikkelingsgeld wordt door regeringen aan de wereldbank ter beschikking gesteld om projecten uit te voeren in ontwikkelingslanden. Deze wereldbank is eigendom van, en wordt gerund door, ontwikkelingslanden zelf. Men ziet hier al een klein probleem ontstaan, waar later op terug gekomen zal worden.

De wereldbank besteed het geld via allerlei instanties aan de daadwerkelijke projecten. Onder deze instanties moet men bijvoorbeeld een PIU (project implementation unit) zien, of een loan broker. Beiden kunnen natuurlijk zorgen voor problemen bij de besteding van geld. Zo kan het dat het biedingsproces voor een bepaald project niet eerlijk verloopt, dat een PIU familie of vrienden bevooroordeeld (conflict of interest), dat bedrijven onderling prijsafspraken maken (collusion), of dat er simpelweg slechte kwaliteit geleverd wordt.

Corruptie en ontwikkelingshulp

Kickback komt vaak voor bij bijvoorbeeld het donorland, de contractors of subcontractors; maar in feite kan men in de gehele keten verschillende vormen van fraude en corruptie tegenkomen. Het is niet zeldzaam dat de wereldbank zelf deze onregelmatigheden onderkent en zelfs enkele verdachten kan onderscheiden in de corruptie. Het probleem is echter dat de wereldbank deze corruptie niet zelf kan aanpakken; de personen die aangepakt moeten worden zitten vaak in de regering en de wereldbank heeft geen mandaat om hier actie op te ondernemen. De wereldbank krijgt ook nooit toestemming om maatregelen te nemen tegen corrupte government officials, omdat deze regeringen namelijk dezelfden zijn die de bank bezitten. Overigens kan de wereldbank ook niet stoppen met het geven van hulp aan ontwikkelingslanden waar corruptie optreed; het geven van hulp is immers het bestaansrecht van de wereldbank. Geen hulp meer geven zou het einde van de wereldbank zijn, de landen die de hulp het hardste nodig hebben zijn immers vaak ook de landen die de meeste corruptie kennen.

Corruptie en ontwikkelingslanden

Wat mist er dan in corrupte landen, waardoor deze corruptie zo welig kan tieren? Allereerst is dit een vrij pers; als corruptie niet blootgelegd kan worden kan het ook niet aangepakt worden. Daarnaast spelen andere morele waarden ook een rol; men kan corruptie immers ook zien als een goede manier om de noden van de familie te kunnen vervullen. Een goede overheid is daarnaast ook belangrijk; veel landen missen een goed overheidssysteem of de juiste personen op de juiste plekken. Als laatste is een goed justitieel apparaat essentieel; juist dit gemis zorgt er in veel landen voor dat corruptie ongestraft kan geschieden.