De Bende van Oss: messentrekkers uit het verleden
Iedereen neemt een zeker verleden met zich mee. In dat verleden zitten zowel leuke als minder leuke herinneringen. Maar soms wordt een verleden opgedrongen terwijl de persoon zelf daar niets mee te maken heeft. Zo is het voor Ossenaren zeker geen koosnaam om messentrekkers te worden genoemd en wordt het door menigeen ook niet als geuzennaam beschouwd. Maar Oss en messentrekkers hadden in het verre verleden weldegelijk met elkaar te maken. In een periode rond de eeuwwisseling van de negentiende naar de twintigste eeuw opereerde in Oss de zogenaamde Bende van Oss die bekend stond om hun gruweldaden waarbij messen centraal stonden.Ossenaren en verguisde verleden
Om nu nog herinnerd te worden aan de benaming messentrekkers is uiteraard niet gewenst en onplezierig. Maar ach, Ossenaren kunnen die benaming ook met een korreltje zout nemen want messentrekkerij hoort toch echt tot het verre verleden. Sowieso bestaat de bevolking van Oss voor een groot gedeelte uit zogenaamde import die niets te maken heeft met het verguisde verleden. Veel Ossenaren voelen zich dan ook totaal niet aangesproken met de naam messentrekker. Maar de geschiedschrijving is niet mis.Messentrekkers en de geschiedenis
De naam messentrekkers heeft te maken met een roerige periode uit de geschiedenis van Oss. Criminelen zorgden voor zware misdaden gedurende de periode 1888 tot 1934. De lijst van criminele activiteiten van die periode bevat 29 moorden, tientallen inbraken en roofovervallen en enkele honderden brandstichtingen die op bestelling werden uitgevoerd. De criminelen stonden bekend onder de naam de Bende van Oss of ook wel als de Bende van Toon Soep wat de bijnaam was van een van de criminelen. De politie was niet opgewassen tegen de bende die tot ware volkshelden uitgroeiden. Uiteindelijk werd door een brigade van de marechaussee een eind gemaakt aan al het geweld.Messen dikwijls in beeld
Dat messen dikwijls in beeld waren is ook verwerkt in het boek van Martin Schouten met de titel “De bende van Oss” en ondertitel “Het ware verhaal”.Mes op zak
In het boek van Martin Schouten wordt onder meer gesproken over “stropers en kippendieven, rauw volk dat gauw driftig werd en altijd met een mes op zak liep”.
Moorden met een mes
Diverse moorden werden ook met een mes gepleegd. Schouten verhaalt onder meer dat een zekere Pietje iemand aanviel met een mes en hem sneed en stak waar hij maar kon. De getroffene probeerde zich daarbij te verweren maar was door bloedverlies al na drie minuten dood.
Steekpartij
De marechaussee hield op een gegeven moment een dader aan vanwege een steekpartij met een mes. Omdat er genoeg getuigen waren en de dader zelf er ook niet om loog dat hij met een mes in zijn zwager had gestoken werd hij meteen ingerekend.
Vinger afgehakt met een mes
Ook kleinere maar toch ernstige vergrijpen vonden plaats met een mes. Zo werd van iemand een vinger afgehakt met een mes om een uitkering van de verzekering te ontvangen. Bij verlies van een vinger werd namelijk twintig gulden uitgekeerd.
Broodmes in hals
Een vrouw kreeg eens met een broodmes een flinke jaap in haar hals. Toen de buren haar hoorden gillen haalden ze de marechaussee erbij maar de dader was al gevlucht. Een dag later werd hij alsnog ingerekend.
Lemmet maximaal vijf centimeter
Door alle moord en doodslag met messen bepaalde de gemeente Oss ooit dat geen enkele Ossenaar nog een mes bij zich mocht hebben met een lemmet dat langer was dan vijf centimeter.
Aantal families als middelpunt
Binnen het totaal van misdadigers was een aantal families het middelpunt. Daartoe behoorden de families Van Berkom, De Bie en Hendriks. Een belangrijke aanstichter van roofovervallen die gepleegd zijn door de bende was verzekeringsinspecteur Abraham Snabel die ook bekend stond als Gerardus Gannef.Moorden gepleegd door de Bende van Oss
Enkele moorden die toegeschreven worden aan de Bende van Oss zijn:| Datum | Vermoorde persoon |
|---|---|
| 26 maart 1893 | Geerard Hoekman |
| 27 december 1917 | Marinus van Hees |
| 2 september 1925 | mevr. van Nijs |
| 5 december 1925 | Jan Hartogs |
| 21 juni 1923 | mevr. Haakmans |
| 10 augustus 1926 | mevr. van Zantvoort |
| 10 augustus 1926 | drie kinderen Van Zantvoort |
| 11 december 1929 | Gerardus van Galen |
| 9 november 1932 | Johannes van der Pas |
| 9 augustus 1933 | Gerrit de Bie |
| 15 of 16 mei 1934 | Antonius Verhoeven |
Bendeleden met naam en toenaam
Heel gebruikelijk was in die tijd het geven van bijnamen aan personen. Zo hadden alle leden van de Bende van Oss een of meer bijnamen waaronder ze beter bekend waren dan onder de eigen naam. Een overzicht (niet compleet) van naam, bijnaam, geboortedatum en strafmaat (voor zover bekend) per delict is:Moord
| Naam | Bijnaam | Geboren | Straf |
|---|---|---|---|
| Martinus van Berkom | De Baron | 16 november 1846 | [/TD] |
| Toon Sossen, Koosje | 14 augustus 1900 | [/TD] | |
| Piet | 11 maart 1815 | 18 jaar | |
| Wilhelmus de Bie | Wimke | 9 april 1918 | 7,5 jaar |
| Johannes Ceelen | De Ceel, Jan | 19 april 1912 | 18 jaar |
| Gijsbertrus van Gelder | Gijp van Gelder | 20 mei 1863 | levenslang |
| Franciscus van Orsouw | Den Olie | 30 september 1910 | 10 jaar |
| Hendrikus van de Putten | De Rut | 18 mei 1912 | [/TD] |
Brandstichting
| Ciske | 10 mei 1900 | 3 jaar | |
| Nicolaas van Geenen | Willem Hooij, Klaasje | 4 november 1888 | [/TD] |
Inbraken en/of roofovervallen
| Koosje | 26 juli 1902 | [/TD] | |
| Peer | 6 oktober 1893 | 17,5 jaar | |
| Hendrikus van Galen | Cornelus van Nispen | 22 september 1910 | 6 jaar |
| Petrus van Galen | Leo van Nispen | 7 september 1902 | 3 jaar |
| Johannes van Geenen | Gerrit Hooij | 3 juni 1898 | [/TD] |
| Den Brus, Linnard | 1892 | 14 jaar | |
| Johannes van Schaijk | Mennepop, De Schaai | 28 september 1905 | [/TD] |
| Vestdik | 20 mei 1916 | [/TD] | |
| Noest, De Seip | 5 maart 1900 | [/TD] | |
| Frans de Brommert | 25 april 1910 | [/TD] | |
| Slappe Toon de Soep | 1913 | [TD][/TD]
