Spreken in het openbaar: drie hermeneutische rollen

Spreken in het openbaar: drie hermeneutische rollen Wie onderwijst of in het openbaar spreekt, is vaak aan het woord. Is er daarom sprake van eenrichtingsverkeer? Niet per definitie, als het aan de theoloog Hans Snoek ligt. Het is allemaal een kwestie van hermeneutiek. En hermeneutiek, dat gaat over het slaan van een brug tussen spreker en ontvanger. Zodat de boodschap op de gewenste wijze kan worden verstaan. Grofweg onderscheidt Snoek drie hermeneutische rollen die de professional kan innemen in zijn of haar interactie met anderen. Dit zijn dienaar des Woords, vertolker en moderator.

Dienaar des Woords

De individuele spreker ziet zichzelf als redenaar, die tot taak heeft op een overtuigende wijze zijn of haar boodschap te verkondigen. Hierbij staat de boodschap zelf centraal. De toehoorders nemen als vanzelfsprekend aan dat er tussen hen en de spreker een kloof bestaat in kennis, ervaring en autoriteit. Zij verwachten van de professional dat hij of zij positie zal innemen door deze kennis met hen te delen. Hoewel dit model in postmoderne ogen soms wat eenzijdig en autoritair kan overkomen, is enige nuancering toch op zijn plaats. De filosoof Paul Ricoeur stelt dat een tekst in staat is om zelf nieuwe betekenisgeving aan te gaan met het hart van de lezer of toehoorder.
Kwamen we deze rol vroeger in de meeste scholen en kerken nog tegen, tegenwoordig vinden we haar in voornamelijk conservatief gerichte instituties en denominaties.

Vertolker

In tegenstelling tot de hiervoor genoemde rol staat hierbij niet de boodschap, maar het toehoorders- of lezerspubliek centraal. Doel is om samen met de lezers te ontdekken welke betekenis zij aan de boodschap kunnen ontlenen. Hierbij gaat men voornamelijk uit van de relatie met de ontvanger en het leven zelf. In dit licht moet de boodschap voor de luisteraars relevant zijn en in staat zich met hun leven te verbinden. Dit is bij uitstek een laagdrempelige methode die zich leent voor een pluriforme doelgroep, voor wie de boodschap niet direct evident is. Ook kan deze methode worden ingezet om leerlingen op een laagdrempelige manier te prikkelen tot een open en actieve leerhouding.

Moderator

De professional neemt de rol van gespreksleider op zich, en streeft er daarbij naar om de boodschap actief in gesprek te brengen met de ontvanger. Hierbij staan zowel de boodschap als de ontvanger centraal. Dit maakt de rol van de moderator tot die van een kunstig koorddanser. Voortdurend balanceert zij tussen twee beoogde doelen, teneinde beiden recht te doen en met elkaar te verbinden.

Hermeneutiek: het overbruggen van de kloof

Alle genoemde posities kennen zowel hun voordelen als hun valkuilen. Stelt men de boodschap centraal dan bestaat het risico dat men het diepere contact met de doelgroep mist, maar stelt men de ontvanger centraal dan bestaat de kans dat de professional met al zijn expertise nauwelijks nog iets te betekenen heeft. Probeert men echter te laveren tussenbeide, dan kan het een hele opgave zijn om daarin een goed evenwicht te bewaren.
Van welke hermeneutische rol de professional zich echter ook bedient, hij/zij is slechts een instrument om de juiste verbinding tot stand te laten komen. Hermeneutiek gaat altijd uit van de basisaanname dat er een kloof bestaat. Tussen tekst en lezer, maar ook tussen de zender en ontvanger. Wil het gesprek dus vruchtbaar verlopen, dan is het zaak om deze kloof met wijsheid te overbruggen.
© 2014 - 2021 Vanekeren, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Snoek: De kieuwgreepSnoek: De kieuwgreepVaak wordt er voor het landen van vissen gebruik gemaakt van het landingsnet, ook voor een snoek is dit een veel toegepa…
10 tips voor spreken in het openbaarSpreken in het openbaar jaagt sommigen de stuipen op het lijf. Anderen vinden het prachtig. Of je nou een presentatie ho…
Spreken voor publiek en zijn positieve invloed op het levenSpreken voor publiek en zijn positieve invloed op het levenHeb je ooit nagedacht over het belang van spreken voor een publiek en hoe dit een invloed kan hebben op dag dagelijkse a…
Vissoorten: De snoekVissoorten: De snoekDe snoek kan in veel verschillende watertypen aangetroffen worden. In de meeste Nederlandse wateren wordt de vissoort da…
Presentatieangst: oorzaken en tips om er mee om te gaanPresentatieangst: oorzaken en tips om er mee om te gaanWanneer we een spreekbeurt of presentatie moeten geven voor een grote groep gaat dit vaak gepaard met zenuwen en angst.…
Bronnen en referenties
  • André Mulder en Hans Snoek, Werken met diepgang, De theologische professional als herdershond, Meinema 2012.
Vanekeren (31 artikelen)
Gepubliceerd: 19-09-2014
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Communicatie
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Schrijf mee!