Besluitvorming in Groepen

Besluitvorming in groepen. Een groep, of het nu om een buurt-comité, ondernemersraad, bewonersoverleg of studenten-vereniging gaat, is altijd bezig met voorbereiden en nemen van besluiten. Zowel over belangrijke als minder belangrijke zaken zullen hoe dan ook beslissingen genomen moeten worden. Het proces van besluitvorming kan soepel of moeizaam verlopen en ook vastlopen. Factoren die hierop van invloed zijn en verschillende manieren van besluitvorming worden nader besproken in dit artikel.

Groepen en Besluitvorming

Groep en besluitvorming. Een groep die haar doelstelling wil bereiken is continue bezig met anticiperen op en het nemen van besluiten. Over kleine en grote zaken, wezenlijke en triviale dingen, maar hoe dan ook moeten er telkens beslissingen genomen worden.
Er zijn verschillende manieren om tot een besluit te komen. Dit hangt mede af van de onderlinge verhouding tussen groepsleden, de machtsverhoudingen, eenstemmigheid of juist uiteenlopende visies en dergelijke. In de ene groepssamenstelling zal dit proces makkelijker verlopen dan in de andere. Soms loopt het besluitvormingsproces zelfs helemaal vast.

Besluitvorming in Groepen - Plops en Topic Jumping

Vastlopende besluitvorming. Het komt soms voor dat een groep vastloopt in het proces van besluitvorming en dan moeilijk of helemaal niet tot een besluit kan komen. Er zijn algemeen gesteld twee mechanismen aan te wijzen die hier van invloed zijn:

Plops - natte sneeuw
Vastlopen van de besluitvorming door plops houdt in, dat wanneer een groepslid of groepsleden een voorstel doen, hier niemand op in gaat. In de groep dwarrelen de voorstellen dan als natte sneeuw, maar smelten onmiddellijk weer weg, omdat niemand er op ingaat. In recent samengestelde of nieuwe groepen doet deze situatie zich veelal voor, daar men in de beginfase geconfronteerd wordt met een scala aan problemen en dingen die nog uitgekristalliseerd moeten worden. Ook komt dit verschijnsel vaker voor in groepen waarin veel groepsleden eenzelfde of vergelijkbare machtspositie hebben, in een groep waarin een groepslid zich sterk agressief gedraagt of een groep waarin een of meerdere groepsleden er niet in slaagt om een voorstel duidelijk en helder te formuleren.

Topic Jumping - hak op de tak
De besluitvorming in een groep kan ook bemoeilijkt worden, doordat er steeds overgesprongen wordt (van de hak op de tak) van het ene naar het andere issue. Doordat er steeds nieuwe gespreksonderwerpen aangedragen worden of omdat er niet terzake doende informatie wordt aangedragen. Hierdoor raakt het eigenlijke probleem verduisterd en komt de groep in de verleiding om tot een oplossing te komen die niet veel te maken heeft met het oorspronkelijke onderwerp.

Besluitvorming - Diverse manieren

Hoe worden besluiten in groepen dan wel genomen? Hieronder wordt nader ingegaan op de diverse manieren en aspecten die kunnen spelen bij het bereiken van overeenstemming en problemen die hierbij kunnen optreden.
Besluitvorming kan totstandkomen door:

Zichzelf het recht toeschrijven (self-authorized decision)
Hierbij meet een groepslid zich het recht toe om besluiten te nemen namens de gehele groep. Wanneer een beslissing op deze manier voorgesteld wordt, is her voor de groep als geheel vaak makkelijker om er mee in te stemmen dan om het af te wijzen. Zelfs als bepaalde groepsleden een andere mening hebben. Het komt er op neer dat het besluit tot stand komt omdat een aantal groepsleden afziet van hun rechten.

Vorming van een tweemansblok (the handclaps)
Doordat twee groepsleden zich aaneensluiten en elkaar wederzijds steunen, komt het besluit tot stand. Veelal ontstaan dit soort besluiten zo plots dat het de rest van de groep verrast en overvalt. Hierdoor merken ze te laat dat ze er een nieuw probleem bij hebben gekregen, namelijk hoe ze nu moeten dealen met een machtsblok van twee

Kliekvorming(the clique)
Hiervan is sprake wanneer meerdere groepslede zich van tevoren al vastleggen op een bepaalde oplossing. Hoewel een vooraf opgestelde en vastgelegde oplossing niet perse negatief hoeft te zijn, brengt het vaak wel schade toe het onderlinge vertrouwen en de groepscohesie.

Meerderheidsbesluit (majority rule)
De beste weg lijkt die van de traditionele methode stemmen te zijn, waarbij de meerderheid wint. Toch blijft dan wel overeind dat -ondanks de stemmingsuitslag- de minderheid tegen het besluit blijft en mogelijk niet loyaal zal meewerken aan de uitvoering.

Onder druk zetten tegenstanders (we all agree, don't we?)
Wanneer een voorstel tot een besluit gepresenteerd wordt met: 'is er iemand tegen?', zullen er altijd een aantal groepsleden zijn die hun (tegengestelde) mening niet naar voren durven te brengen uit angst om weinig steun te zullen vinden. Zo kan een beslissing doorgedrukt worden, terwijl er maar enkele groepsleden echt mee instemmen en anderen niet de gelegenheid hebben gekregen om hun mening of visie naar voren te brengen. Ook de zin 'we zijn het er toch allemaal mee eens, nietwaar?' heeft dezelfde pressie effect.

Schijnbare eenstemmigheid (unanimity)
Een overeenstemming kan ook bereikt worden doordat de druk om zich te conformeren en mee te doen erg groot is. Er is dan sprake van schijnbare overeenstemming, wanneer de meeste groepsleden eigenlijk ontevreden zijn met het besluit, maar dit niet naar voren durven te brengen. Soms pakt dit mechanisme zo uit dat het besluit in de praktijk dan toch niet uitgevoerd wordt, b.v. als of omdat de groepspressie verdwenen is.

Werkelijke overeenstemming (consensus)
Werkelijke overeenstemming vindt plaats als het besluit pas wordt genomen, nadat alle groepsleden de mogelijkheid hebben gekregen om het probleem uitvoerig van alle kanten te kunnen bekijken. Op deze wijze zijn dan tenslotte alle groepsleden het erover eens dat het gekozen besluit het beste is binnen de gegeven opties. Ook zullen degenen die het er misschien niet echt helemaal mee eens zijn, het besluit steunen en uitvoeren (in ieder geval op voorlopige basis), omdat ze tijdens het proces van besluitvorming voldoende gelegenheid hebben gekregen om hun mening en visie naar voren te brengen.

Informatie over de basisstappen in besluitvorming is te vinden in Basisstappen Besluitvorminsproces © 2007 - 2010 Sila, gepubliceerd in Sociaal (Mens en Samenleving) op 23-08-2007, laatst gewijzigd op 30-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Sila is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is methodisch handelen?: Methodisch handelen wordt ook in de verpleegkunde gebruikt. Dit wordt volgens een vaste manier zodat je zo goed en snel mogelijk een doel kunt bereiken
• Soorten koopgedrag: Elke dag kopen we diensten en goederen. Dit doen mensen op verschillende manieren. Er zijn drie soorten koopgedrag te onderscheiden: uitgebreide besluitvorming, beperkte besluitvorming en…
• Vergaderen en besluitvorming: Artikel over vergaderen en het in goede banen leiden van gesprekken. Informatie over de vergaderrollen en het inhoudelijk goed begeleiden van vergaderingen.
• Journalistiek: schrijven voor PR / voorlichting in bedrijven: Als bedrijfsjournalist hebt u direct te maken met het bevorderen van het wederzijds begrip tussen het management en de werknemers, dus met de int…
• Basisstappen Besluitvormingsproces: Basisstappen in Besluitvorming. Overeenstemming in besluit-vorming door een groep is in principe wel een mogelijk en haalbaar, maar geen makkelijk proces. Om tot overeenst…

Bronnen en/of referenties

• Antons, K. Groepsdynamica in praktijk. Samsom: Sociale Culturele reeks
• Remmerswaal, J. Groepsdynamica. Bloemendaal: Nelissen