Antisociale Persoonlijkheidsstoornis (ASPS)

ASPS wordt gekenmerkt door egocentrisch, impulsief, agressief en soms ook gewelddadig gedrag. Er is geen verantwoordelijkheidsgevoel en ook schuldbesef ontbreekt. De wet wordt regelmatig overtreden en niet altijd houdt iedereen evenveel rekening met elkaar. Soms zo erg dat je van asociaal gedrag kunt spreken. Wanneer iemand echter niets ontziend, zonder enig schuldgevoel een spoor van ellende achterlaat, is er waarschijnlijk sprake van ASPS.

Kenmerken

Volgens de DSM heeft iemand een antisociale persoonlijkheidsstoornis wanneer deze aan drie of meer van de volgende criteria voldoet. De persoon is minstens 18 jaar en het gedrag treedt niet alleen op als onderdeel van schizofrenie of een manische periode.

1. Houdt zich niet aan de wet en overtreedt deze regelmatig
2. Liegt en bedriegt voor eigen voordeel en plezier
3. Impulsief, kijkt niet vooruit, plant niets voor de toekomst
4. Aggressief en gewelddadig
5. Roekeloos, houdt geen rekening met eigen veiligheid of die van anderen
6. Onverantwoordelijk, komt (financiële) verplichtingen niet na, moeite met een baan te houden
7. Geen schuldgevoel wanneer hij een ander benadeeld heeft in welk opzicht dan ook

Vaak is er al sprake van een gedragsstoornis (men spreekt bij jongeren van antisociale gedragsstoornis omdat het mogelijk van voorbijgaande aard is) voor het 15e levensjaar, de eerste symptomen beginnen soms al vanaf een jaar of 8, minimaal drie van de volgende criteria.

1. Pest, bedreigt of intimideert vaak anderen
2. Begint vaak vechtpartijen
3. Gebruikt een wapen (ook knuppel)
4. Mishandelt mensen
5. Mishandelt dieren
6. Steelt en breekt in
7. Seksueel misbruik
8. Brandstichting
9. Vandalisme
10. Liegt veel
11. Blijft vaak, ondanks verbod van ouders, 's nachts van huis weg.
12. Is minstens tweemaal van huis weggelopen en 's nachts weggebleven.
13. Spijbelt regelmatig

Algemeen

Naar globale schatting komt ASPS bij ongeveer 2 tot 3 procent van de volwassenen in westerse landen voor. Waarschijnlijk zit deze schatting aan de lage kant, het is erg moeilijk de diagnose te stellen aangezien mensen met ASPS zelden eerlijk zijn over zichzelf en meester zijn in het misleiden. Ze leggen de schuld van hun problemen altijd bij een ander. In de gevangenis loopt het percentage op tot 75 procent. Het komt meer bij mannen (3 procent) dan bij vrouwen (1 procent) voor.

Er is een erfelijke factor aangetoond en vaak is er sprake van een lichte neurologische afwijking (mogelijke hersenbeschadiging op jonge leeftijd). Omgevingsvariabelen zijn meestal bepalend (mishandeling, achterstandswijk) en bij kinderen met ADHD is het risico groter das ASPS zich kan ontwikkelen. Ongeveer 20 procent is ook psychopaat. De stoornis komt het meest voor bij personen van 25 tot 44 jaar. Na deze leeftijd neemt het criminele gedrag vaak af maar genezen doet het niet.

Omdat een persoon met ASPS gewetenloos is, ziet hij geen enkele reden om hulp te zoeken, wanneer hij in de problemen komt, zal hij de schuld bij een ander leggen. Hij ziet ook niet wat hij verkeerd doet en zijn eigenbelang gaat voor alles. De omgeving ondervindt over het algemeen veel meer problemen en pas wanneer ze in hechtenis zijn genomen zijn ze geneigd een hulpverlener te zoeken. Dit zal dan meer vanuit het oogpunt hun straf te ontlopen zijn dan vanuit hun problemen.

Relaties met andere mensen

Mensen met ASPS hebben meestal een hechtingsprobleem, waardoor zij vaak alleen maar met anderen omgaan omdat ze hen kunnen gebruiken. Vaak is er ogenschijnlijk niets met hen aan de hand, uit hun voorgeschiedenis blijkt meestal pas dat er iets is misgegaan in hun ontwikkeling. Tegenover de andere sekse kunnen ze zich heel charmant opstellen, maar tegen hun eigen geslacht stellen ze zich vaak manipulerend op. Hun wisselende stemmingen zijn vaak lastig te volgen en nog erger wordt het wanneer ze zich agressief en gewelddadig gaan gedragen. Woede en opgewondenheid zijn vaak de enige oprechte gevoelens die ze hebben, emoties worden over het algemeen geveinsd want in werkelijkheid voelen ze niets. Ze overdenken nooit de gevolgen van hun daden waardoor ze vaak met justitie in aanraking komen, omdat ze geen spijt kennen, leren ze er ook niet van waardoor vaak in herhaling treden. Soms weten zij toch hun omgeving dusdanig te manipuleren en misleiden dat deze hen de hand boven het hoofd blijft houden.

Relatie met een partner

Het valt niet mee om met iemand met ASPS samen te leven. Van liefde is meestal geen sprake, de relatie wordt meer gekenmerkt door macht, dwang, overspel en soms mishandeling. Ook is er vaak sprake van lichamelijke klachten, depressies, drankmisbruik en drugs. Hoewel iemand met ASPS meestal wel heel goed het eerste contact kan leggen, kan hij maar moeilijk langdurige relaties aan.

SPS in vergelijking met andere persoonlijkheidsstoornissen

Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS)

• ASPS: persoonlijk gewin
• BPS: aandacht zoeken
• Overeenkomst: manipulatief en gewelddadig gedrag

Narcistische Persoonlijkheidsstoornis (NPS)

• ASPS: gewetenloos
• NPS: eist bewondering
• Overeenkomst: weinig tot geen invoelend en empatisch vermogen

© 2007 - 2009 Jaszzx, gepubliceerd in Psychologie (Mens en Samenleving) op 23-10-2007, laatst gewijzigd op 23-08-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Jaszzx is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Psychopathie + Hare Checklist.

Verwante artikelen

• Alcoholverslaving en comorbiditeit: Een alcolholverslaving an sich is een heftig fenomeen met verstrekkende gevolgen voor het sociale, persoonlijke en zakelijke leven. Helaas blijkt een groot aantal alcoholv…
• Persoonlijkheidsstoornissen: Je persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets anders dan je identiteit. Je identiteit is namelijk het subject…
• Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS): BPS wordt gekenmerkt door uitermate impulsief en gedrag en voortdurend wisselende stemmingen. Sommige mensen zijn wat heftiger in hun reacties dan anderen. Wanneer…
• Narcistische Persoonlijkheidsstoornis (NPS): NPS wordt gekenmerkt door arrogant, hooghartig en egoïstisch gedrag. Het is belangrijk om voor jezelf op te komen en soms moet je voor jezelf kiezen om niet over…
• Profiel: de Seriemoordenaar: In dit artikel wordt beschreven welke kenmerken en achtergronden vaak aanwezig zijn bij een seriemoordenaar. Iedereen heeft weleens van de term seriemoordenaar gehoord en komt de…

Bronnen en/of referenties

• Beknopte handleiding bij de diagnostische criteria van de DSM-IV-TR / druk 2
• The Dsm-Iv Personality Disorders – W. John Livesley
• www.korrelatie.nl
• www.e-psychiater.nl
• www.who.int