Rouwverwerking: de fasen van het rouwproces
De beleving van een sterfgeval zal voor iedereen een op zichzelf staande unieke ervaring zijn, toch zijn er aan de buitenkant wel overeenkomsten te zien. Bij het verliezen van een dierbaar iemand door de dood, zijn er een aantal rouw fasen te onderkennen. Deze fasen zijn overigens ook zichtbaar bij bijvoorbeeld een scheiding, emigratie, of als een goede vriend of vriendin een geheel andere levensweg inslaat.De fasen van het rouwproces
De verschillende fasen in het rouwproces zijn de volgende:- Leven in een roes van gebeurtenissen en van zaken regelen.
- In een gat vallen.
- De ontkenning van het gebeuren.
- Loskomen van het verdriet.
- De sterke emoties waarbij ook oude pijn los kan komen.
- Geleidelijke rouwverwerking.
- Voorzichtige acceptatie.
- Nieuwe stappen nemen.
Leven in een roes
Als iemand overlijdt, is dat een enorme schok en brengt meestal groot verdriet met zich mee. De grootte en diepgang van het verdriet, zijn voor wie dit overkomt, niet direct te verwerken. In de eerste plaats is dit uit zelfbescherming, een overlevingsmechanisme treedt dan in werking. Als een mens direct het hele verdriet om het verlies van een partner zou toelaten in zichzelf, zou dat gewoonweg te veel zijn. Op de tweede plaats is het zo dat je in een roes komt te verkeren. Er is zo veel te regelen rondom het overlijden van iemand. Je krijgt zo veel aandacht en vragen waaraan je in het normale dagelijkse leven niet gewend bent. Deze periode loopt vanaf het sterven van een dierbare, tot het tijdstip dat de uitvaart is geweest en de nalatenschap helemaal is afgewikkeld. Op het moment dat iemand in deze roes verkeert, komt hij in feite niet echt aan het eigen verdriet toe. Hij wordt geleefd door de situatie en kan niets anders doen dan daarin mee te gaan.
In een gat vallen
Als de periode van deze roes voorbij is, blijft iemand alleen achter. Het besef dat de ander er echt niet meer is en dat men alleen verder moet, komt keihard aan. Men ervaart zaken als:
- Een klemmend gevoel op de borst en pijn in de hartstreek.
- Een grote zwarte muur voor de ogen, geen uitweg meer zien.
- Krachteloosheid in de benen, een enorme zwakte voelen.
Als algemene karakteristiek wordt genoemd dat mensen zich in een gat voelen vallen. Het ervaren van de leegte is natuurlijk begrijpelijk. Er blijkt zo veel te zijn geraakt in het wezen van deze mensen, dat men ervaart zichzelf behoorlijk kwijt te zijn en geen handvatten te hebben om verder te gaan.
De ontkenning van het verdriet
De leegte en de pijn die men na het overlijden van een dierbare, en na de roes van de gebeurtenissen ervaart, zijn bijna ondraaglijk. Onze psyche zorgt er op dit soort momenten voor dat er een overlevingsmechanisme in werking treedt, waardoor we niet weggevaagd worden door het verdriet. Het is een tijdelijke situatie en zodra we meer ruimte ervaren en emoties weer geleidelijk aan in ons leven kunnen toelaten, zal het verdriet beetje bij beetje verwerkt kunnen worden. Iets anders wordt het als iemand in het overlevingsmechanisme blijft hangen en dit als een blijvend patroon gaat hanteren. Ontkenning vormt een zogenaamd afweermechanisme. Men ontkent eenvoudig voor zichzelf dat de bewuste dierbare uit zijn leven verdwenen is. Het gebeurt op een onbewust niveau en wordt daardoor wel ongrijpbaar.
Loskomen van de gevoelens
Emoties zijn energie en als men die blijvend tegenhoudt, maakt men zichzelf ziek, want emoties zullen ondanks de tegenkrachten toch een uitweg willen vinden. Men kan te maken krijgen met problemen op de zogenaamde stressplekken die mensen van zichzelf maar al te goed kennen, de zwakke plekken in het lichaam. Ook kunnen er verschijnselen als depressie optreden als iemand doorgaat met het tegenhouden van zijn gevoelens. Deze eerste flitsen van emoties zijn kenmerkend voor het voorzichtig op gang komen van het rouwproces.
Sterke emoties, waarbij ook oude pijn kan loskomen
Na enige tijd gaat men zich meer en meer overgeven aan zijn verdriet. En als deze emoties eenmaal loskomen, kunnen er ook hele sterke reacties optreden. Bij tijd en wijle voelt men zich overspoeld door droefheid en ook door andere heftige emoties. Dit kan gebeuren als men alleen is, maar ook in gezelschap. Het is goed om hieraan toe te geven. De periode van het uiten van het verdriet zou op een natuurlijke wijze moeten kunnen verlopen. Door te huilen vindt verwerking plaats. En na de verwerking kan men het verlies, emotioneel gezien, meer en meer achter zich laten. Men vergeet de gestorven persoon niet, maar er komt ruimte voor een leven na de droevige gebeurtenis. Er heeft een beweging plaatsgevonden door de emoties toe te laten.
Geleidelijke rouwverwerking
Tot nu toe waren de emoties vooral gericht op het sterven van de geliefde persoon. Maar nu geleidelijk de rouwverwerking
op gang komt, is men meer met zichzelf bezig. Het besef van de werkelijke situatie waarin men is komen te verkeren, zal steeds verder doordringen. Het gemis van de geliefde overledene wordt steeds meer in zijn volle omvang ervaren. Keihard wordt men geconfronteerd met de beleving van het alleen zijn.
Voorzichtige acceptatie
Acceptatie van een verlies verloopt met vallen en opstaan, maar na verloop van tijd worden deze periodes langer en sterker. Mensen kunnen na het instorten van hun leven een doorbraak naar een nieuwe manier van leven bereiken. Veel diepe emoties die bij iemand tot een inzinking leiden, kunnen ook het geestelijke bewustzijn op gang brengen. Het vormt een kans om dingen in het leven te herzien en naar onbekende mogelijkheden te groeien. Niemand zal dit in het begin als zodanig ervaren, maar het is wel iets wat je gaandeweg kunt ontdekken en achteraf kunt waarnemen.
Nieuwe stappen nemen
Er moeten nieuwe stappen gezet worden en die zullen in het begin wankel zijn. Men denkt dat het eenvoudigweg niet mogelijk is om weer plezier in de dingen te krijgen. Degene met wie men die dingen deelde, is er immers niet meer. Na verloop van tijd blijkt echter over hoeveel veerkracht mensen in feite beschikken. De wankele stappen veranderen in stevige en langzaam maar zeker ontstaat er een nieuwe invulling. Er is een nieuwe fase ingetreden waarin men stap voor stap leert het leven verder te leven.
