Politiek voor dummies: Wat is democratie?

In Nederland kennen we een democratie. Maar wat is een democratie nou precies? Waar komt het vandaan en wat verstaan we er precies onder? En wat voor democratisch systeem handhaven wij in Nederland?

Kenmerken democratie

In Nederland leven we in een vorm van democratie, dit betekent dat de bevolking heerst. Het woord komt van het Griekse Demos (mensen/volk) Kratein (heersen). Democratie werkt alleen als er sprake is van een rechtsstaat. Het belangrijkste kenmerk van de rechtsstaat is dat alle rechten en plichten van zowel de bevolking als de overheid zijn vastgelegd in een grondwet, zodat de burgers beschermd worden tegen machtsmisbruik van de overheid.

De twee belangrijkste elementen in een democratie zijn:

• algemeen kiesrecht. Als ouder bent dan 18 en een Nederlands paspoort hebt mag je stemmen op een partij.
• grondrechten. Dit zijn de belangrijkste rechten van de burgers. Deze zijn opgenomen in de grondwet. In Nederland kennen we zowel de klassieke als sociale grondrechten.

De belangrijkste waarden van een democratie zijn gelijkheid en vrijheid. In een democratie wordt er een besluit genomen op basis van de meerderheid. Een ander kenmerk van een democratie is dat als er mensen zijn die het niet met elkaar eens zijn, dat dit probleem besproken wordt en er gezocht wordt naar een oplossing. Er wordt dus niet gevochten zodat de een zijn zin krijgt en de ander niet.

Democratie in Nederland

In Nederland leven we zoals eerder gezegd, in een vorm van een democratie. Deze vorm heet Parlementaire democratie. Een aantal kenmerken van een parlementaire democratie zijn:

• algemeen kiesrecht
• regelmatige verkiezingen
• Trias Politica (verdeling der machten)
• Vrijheid van vereniging en vergadering
• Vrijheid van meningsuiting

Wij leven in een indirecte democratie. Dit betekend dat de bevolking niet de regels en wetten maakt, maar dat je op een partij stemt, die een bepaalde visie heeft over hoe de regels en wetten zouden moeten zijn. Als je het eens bent met bepaalde ideeën van een partij en je jezelf kan vinden in hun ideeën over hoe zij denken dat het beter kan, stem je op hen zodat zij hun ideeën kunnen waarmaken als ze in de coalitie(heersende partijen) komen. Deze partijen zijn dus volksvertegenwoordigers, zij weerspiegelen wat het volk wil. Een directe vorm van democratie vinden we terug in het oude Athene, in de Griekse tijd. Als er een nieuwe wet was, ging het volk stemmen op de wet zodat deze goed- of afgekeurd werd. Dit heet een referendum, ofwel volksstemming. Waarom kunnen wij dit ook niet doen? Simpel, omdat Athene enkele duizenden inwoners had en wij zijn met miljoenen mensen. Het is dan veel te veel werk en het zou veel te lang duren.

Sociale voorwaarden van een democratie

De regels van een democratie werken alleen onder bepaalde omstandigheden. Er moeten bepaalde sociale voorwaarden zijn, anders werkt een democratie niet, of slecht.

• de kans dat een democratie goed gaat, is groot, als:
• er sprake is van een gunstige sociaaleconomische ontwikkeling. Dit betekent dat er werk is voor iedereen en dat de lonen en winsten omhoog kunnen.
• er met zekere mate een sociaaleconomische gelijkheid bestaat.
• er sprake is van een democratische politieke cultuur. Dat betekent dat conflicten worden opgelost door niet-gewelddadige middelen, zoals gesprekken, onderhandelingen, verkiezingen, enz. Ook moet er tolerantie zijn, dus er moet ruimte zijn voor meningen waar de regering het niet mee eens is.
• burgers zich hebben verenigd in organisaties. Via zulke groepen kunnen de burgers meer invloed uitoefenen op de politiek, dus niet alleen tijdens de verkiezingen.
• militairen geen invloed hebben op de politiek. Hiermee wordt bedoeld dat zij geen democratische besluiten met geweld ongedaan kunnen maken.
• de staat goed functioneert, hij verleent goede diensten (denk aan: wegen, scholen, ziekenhuizen, veiligheid, enz.) en behartigt niet alleen de belangen van één groep. Zo krijgt de bevolking meer vertrouwen in de staat.
• er geen hevige conflicten zijn tussen de verschillende etnische bevolkingsgroepen of mensen van verschillende godsdiensten. Bij zulke conflicten is er bijna tot geen tolerantie en de kans op burgeroorlogen wordt hierdoor heel groot.

Lees verder

• Politiek voor dummies: Gemeente, Provincie en Europese Unie
• Politiek voor dummies: Politieke stromingen
• Politiek voor dummies: Regering, (gedoog)kabinet, parlement