InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > Zwarte Piet voor de rechter? - aangifte
nieuws uitgelicht

Zwarte Piet voor de rechter? - aangifte

Zwarte Piet voor de rechter? - aangifte Zwarte Piet wordt in het voorjaar van 2014 in de rechtszaal besproken. Hij staat niet zelf voor de rechter, maar het gaat wel over hem. Is de figuur van Zwarte Piet, het maatje van Sinterklaas, een discriminerend en beledigend stereotype of niet? Had de burgemeester van Amsterdam de evenementenvergunning voor de intocht van Sinterklaas met Zwarte Pieten mogen verlenen of niet? De rechter buigt zich over de zaak. De Stichting Nederland Wordt Beter wil vervolging van verschillende Sinterklaasfeest organiserende partijen via de rechter afdwingen.
Quinsy GarioQuinsy Gario

De strijd rond Zwarte Piet


Rechter buigt zich over kwestie Zwarte Piet

In het voorjaar van 2014 buigt de bestuursrechter zich over de kwestie Zwarte Piet. Sinterklaas zit al hoog en breed aan een van de Costa’s is Spanje, maar in mei 2014 is Zwarte Piet volop in het nieuws en onderwerp van discussie. Op verjaardagen en op internet woeden hevige discussies tussen voorstanders van een zwarte Zwarte Piet en tegenstanders die de figuur discriminerend voor de donkere medemens vinden. De kritiek op Zwarte Piet wordt door velen gezien als een aanval op Nederlandse verworvenheden. Te vuur en te zwaard moeten de tradities worden behoed van uitkleden of verdrijving. Zwarte Piet moet de Nederlanders niet net als de gulden worden afgepakt, is de mening van velen.

Vroege Sinterklaas

In 2014 begint Sinterklaas heel vroeg. Liggen de pepernoten elk jaar eerder in het schap dan het jaar daarvoor, in 2014 is het op 22 mei al Sinterklaastijd. Op die dag dient de bodemprocedure. De bestuursrechter in Amsterdam buigt zich over Zwarte Piet. Is de figuur kwetsend of toch niet? Daar gaat de rechter op 3 juli 2014 een uitspraak over doen. Een groeiende groep Nederlanders neemt aanstoot aan de traditie, die in hun ogen 'respectloos is naar mensen van Afrikaanse afkomst.'

Quinsy Gario

Activist Quinsy Gario, beeldend kunstenaar Meinbert Gozewijn van Soest en documentairemaker Sunny Bergman staan aan de basis van de protestgolf in 2013/ 2014. Zij vinden Zwarte Piet racistisch. Via een bodemprocedure verwachten ze een uitspraak van de rechter over het racistische karakter van de knecht.

Bodemprocedure

Advocaat Frank King spande eind 2013 een kort geding aan en hierop volgde de bodemprocedure. Daarvoor was er al zonder resultaat bewaar aangetekend bij de gemeente Amsterdam. Onderwerp was de aanwezigheid van Zwarte Pieten bij de intocht van Sinterklaas in Amsterdam, in november 2013. Burgemeester Eberhard van der Laan had de evenementenvergunning afgegeven voor een feestelijke intocht zoals dat gebruikelijk is in Amsterdam en in Nederland. Op 8 november 2013 wees de rechter het verzoek om de intocht te laten plaatsvinden zonder Zwarte Pieten af. De bodemprocedure van 22 mei 2014 handelt om de vraag of de burgemeester terecht een vergunning verleende voor een intocht met Pieten. Amsterdam had al water bij de wijn gedaan door de oorringen van de Pieten af te doen en te laten variëren in kleur en vorm van de haardracht en lippen. Van der Laan staat op het standpunt dat het niet aan de burgemeester van Amsterdam is om te bepalen of er sprake is van een racistische figuur. Ook wil Van der Laan niet de burgemeester zijn die een kinderfeest van de kalender verwijderde. Daar komt nog bij dat hij alleen als de openbare orde en veiligheid in het geding zijn een evenementenvergunning kan weigeren.

Voor en tegen

In de rechtszaal kwamen voor- en tegenstanders aan het woord. De tegenstanders waren gehuld in een zwart T-shirt met witte opschrift 'Zware Piet is discriminatie.' De rechter bestudeert de figuur van Zwarte Piet en neemt daarin de argumenten van voor- en tegenstanders mee in de overwegingen. Dan blijkt of Zwarte Piet, die enerzijds voortkomt uit het brein van de Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman, die in 1850 de stoomboot, intocht van Sinterklaas en de knecht Zwarte Piet bedacht en anderzijds aanwezig is bij de veel oudere riten waar niet een neger maar iemand met de roetvermomming een rol speelt, te handhaven is. Arnold-Jan Scheer is er in zijn boek Wild Geraas helder over. Zwarte Piet heeft niets met slavernij en discriminatie te maken. Als de rechter besluit dat Zwarte Piet niet te handhaven is in de Nederlandse hoofdstad, dan zal dat het begin van het einde zijn. Als dat bolwerk valt, zullen andere gemeenten volgen en Zwarte Piet in de ban doen, verwachten de tegenstanders. De Pietenhaters willen niet het familiefeest onderuit halen maar racisme uitbannen. Zij willen voorkomen dat kinderen opgroeien in een vreemdelingenhaatkoesterende samenleving.

Verandering

In de loop van de jaren zijn de figuren van Sinterklaas en Zwarte Piet al danig veranderd. Sinterklaas is niet meer de autoritaire baas, maar een kindervriend, de roe is in onbruik geraakt en er gaan geen kinderen meer mee in de zak naar Spanje. Het zakje zout wordt nauwelijks meer gebruikt als straf en waarschuwing. Het wordt eigenlijk alleen nog als grap voor een volwassene ingezet. Sint en Piet zijn de laatste jaren ook gelijkwaardiger aan elkaar geworden. Piet is niet meer de domme maar een waardevolle en slimme assistent of zelf manager van een leger Pieten.

Witte Pieten

Protesten tegen de zwarte knecht staken in de jaren zestig de kop op. In de jaren 70 werden Witte Pieten geïntroduceerd, maar dat werd geen succes. Winkels met witte Pieten in de etalage zagen hun omzet kelderen: het winkelend publiek ging hun deur voorbij. In 1981 lieten leden van de Surinaams-Nederlandse gemeenschap weten dat het feest ook wel zonder Zwarte Piet gevierd kan worden. De acties heetten: 'Sinterklaas vieren zonder Zwarte Piet' en later: 'Zwarte Piet = Zwart verdriet' en 'Zwarte Piet is racisme'. De protestgeluiden werden bij een kleine groep gehoord. Het merendeel van de Surinaamse Nederlanders heeft geen probleem met Zwarte Piet.

De Surinaamse Nederlanders die in de jaren 60 hun protest lieten horen, stammen af van Surinamers die slechte herinneringen bewaren aan de tijd van voor de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863.

Verene Shepherd

Het was de Jamaicaanse VN-consultante Verene Shepherd, die de knuppel in het hoenderhok gooide. Shepard noemde in oktober 2013 het Hollandse Sinterklaasfeest 'een terugkeer naar de slavernij in de 21ste eeuw.' Liefhebbers openden daarop een Facebookpagina met de naam Pietitie. In een paar dagen tijd kreeg de pagina meer dan twee miljoen likes. Zwarte Piet werd in bescherming genomen door miljoenen Nederlanders.

Kwetsend

Het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens mengde zich in 2013 in de discussie: 'Zwarte Piet is een fenomeen dat een racistisch onderdeel is van deze traditie. Ook al is het niet racistisch bedoeld, het wordt wel als kwetsend ervaren.' De rechtbank kan die conclusie onderschrijven en dan komt het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van elke vorm van rassendiscriminatie in beeld. Het is één van de zeven mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties. Nederland heeft dat verdrag ondertekend en staat voor het recht van ieder mens op gelijke behandeling.

Volkscultuur van Nederland

De beer is los en de rechtszaak is aangespannen. Met gewoon praten lukt het niet meer en het oordeel van een rechter werd gevraagd. Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Cultureel Erfgoed praat inmiddels met voor- en tegenstanders om de traditie door de 21ste eeuw te loodsen op een manier waar zowel Zwarte Piethaters als Zwarte Pietliefhebbers zich in kunnen vinden.

Kwetsvrij Nederland

Johnny Quid pleit op de website geenstijl.nl voor een kwetsvrij Nederland: “Als dit achter de rug is, lijkt het ons prettig dat daarna kerst voor de rechter komt vanwege het kwetsen van atheïsten, barbecues vanwege het kwetsen van milieu-activisten, Pasen vanwege het kwetsen van moslims, Ramadan vanwege het kwetsen van christenen, carnaval vanwege het kwetsen van geheelonthouders en Valentijnsdag vanwege het kwetsen van mensen die geen vriendin kunnen regelen. Nederland Kwetsvrij!”

Uitspraak van de rechter

Zwarte Piet is een kwetsend figuur voor zwarte Amsterdammers, dat bepaalde de rechter op 3 juli 2014. De figuur naast Sinterklaas doet te veel denken aan het slavernijverleden. Mensen voelen zich daardoor gediscrimineerd en dat is een inbreuk op hun privéleven. De rechtszaak ging over het kwetsende karakter van de Sinterklaasintocht in Amsterdam in november 2013. De eisende partij vond dat burgemeester Eberhard van der Laan de vergunning voor die Sinterklaasintocht niet had mogen geven. De bodemprocedure was aangespannen door tegenstanders van Zwarte Piet. De Amsterdamse burgemeester heeft na 3 juli 2014 zes weken de tijd om zijn besluit over de vergunning te herzien.

Verdrag voor de Rechten van de Mens

Amsterdam had de vergunning van vorig jaar, waar toen al een kort geding om was gevoerd waarbij de tegenstanders van Zwarte Piet de zaak verloren, moeten toetsen aan artikel acht uit het Verdrag voor de Rechten van de Mens, meent de rechter een dik half jaar naar de bewuste intocht.

De uitspraak heeft alleen betrekking op Amsterdam, maar zal zijn effect op de rest van de Nederlandse samenleving niet missen.
Hoe de NTR na deze uitspraak de Sinterklaasintocht in Nederland op televisie zal laten zien is nog niet duidelijk. Helder is dat ontwikkelingen in de maatschappij worden weerspiegeld in het televisieprogramma.

De stichting die de Sinterklaasintocht in Amsterdam organiseert wacht eerst de reactie van de burgemeester af. In 2013 paste de stichting de intocht al aan door de oorringen uit Piets oren in de lade te laten liggen en te variëren in haarkleur.

In beroep - Raad van State buigt zich over kwestie Zwarte Piet

Burgemeester Eberhard van der Laan heeft niet met terugwerkende kracht de vergunning van 2013 gewijzigd. Hij ging in beroep. Op 16 oktober 2014 bogen drie rechters van de Raad van State, het hoogste rechtscollege van Nederland, zich over de kwestie of een burgemeester een inhoudelijk oordeel mag vellen over de intocht van Sinterklaas en het uiterlijk van Zwarte Piet. Van der Laan vindt van niet. De burgemeester van de Nederlandse hoofdstad meent dat die discussie in de samenleving moet worden gevoerd. Een burgemeester moet niet een soort zedenmeester worden. De lagere rechter was het niet met hem eens en nu is het oordeel aan de Raad van State. De uitspraak is op 12 november 2014.

Uitspraak van Raad van State

De Raad van State heeft burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam gelijk gegeven. Hij heeft in 2013 bij het verlenen van de intochtvergunning terecht geen rekening gehouden met de belangen van de tegenstanders van Zwarte Piet. De eerdere uitspraak van de rechtbank Amsterdam werd daarmee vernietigd.

Openbare orde

Het is niet het werk van de burgemeester om zich te buigen over de inhoud van een evenement. Hij gaat wel over de openbare orde en veiligheid. Van der Laan is tevreden met de uitspraak en hoopt dat in het vervolg de discussie in de samenleving en niet voor de rechter wordt gevoerd.

24 april 2015
Het Openbaar Ministerie (OM) in Amsterdam kan niet oordelen of het gebruik van Zwarte Piet strafbaar is of niet en gaat geen strafrechtelijk onderzoek instellen naar de hulp van Sinterklaas. Bovendien zijn er geen strafbare feiten gepleegd.

In het najaar van 2014 doen drie personen en de stichting Nederland Wordt Beter aangifte van discriminatie, racisme en (groeps)belediging. Het gebruik van Zwarte Piet en de organisaties door intochtcomités moet anders, vinden zij. Het OM meent dat de intochtcomités zich niet opzettelijk beledigend hebben uitgelaten over een groep mensen vanwege hun ras. Er wordt ook niet aangezet tot discriminatie.

Het staat de mensen en stichting die aangifte hebben gedaan vrij een klacht in te dienen bij het gerechtshof over het besluit van het OM.

Nederland Wordt Beter (SNWB)

25 april 2015

Stichting Nederland Wordt Beter (SNWB) klaagt over het Openbaar Ministerie. Ze zijn het niet met het OM eens en vinden Zwarte Piet wél racistisch of discriminerend. Het OM vindt van niet en heeft alle aanklachten tegen Zwarte Piet zijn geseponeerd.

Samenleving verandert tradities

Veruit de meeste Nederlanders houden van Zwarte Piet en associëren hem helemaal niet met racisme. Nederland Wordt Beter geeft de strijd tegen Zwarte Piet niet op (Quinsy Gario doet niet meer aan de strijd mee. Hij was de aanjager en heeft nu het stokje overgedragen). Het OM meent dat niet de rechter maar de samenleving tradities moet veranderen dan wel te behouden. Zo'n verandering moet zonder dwang gaan.

Juli 2015

Op 1 juli 2015 volg een nationale aangifte tegen Zwarte Piet. Er worden honderden handtekeningen verzameld van mensen die aangifte willen doen tegem Zwarte Piet. De 1 juli actie, georganiseerd door Stichting Nederland Wordt Beter, New Urban Collective, Zwarte Piet Niet en Stop Blackface, is onder meer gericht tegen de NTR, die het Sinterklaasjournaal uitzendt, De Bijenkorf, Blokker, Hema en Albert Heijn. Jerry Afriyie doet diezelfde dag aangifte namens SNWB.

Hof voor de Rechten van de Mens

SNWB hoopt dat het OM de zaak niet weer terzijde schuift. Als dat wel gebeurt wil SNWB een klacht bij de Verenigde Naties en het Europese Hof voor de Rechten van de Mens indienen.

Justitie begint geen strafzaak over Zwarte Piet

28 juni 2017

Het Amsterdamse gerechtshof wijst het verzoek om een strafzaak over Zwarte Piet te beginnen af. De activisten van SNWB hoopten via een artikel 12-procedure het Openbaar Ministerie alsnog tot een zaak te dwingen, maar daar gaat het gerechtshof niet in mee. De aangifte is zo algemeen geformuleerd dat er geen duidelijke strafbare feiten in staan. Bovendien vindt de rechter dat de maatschappelijke discussie gaande is en dat veel organisatoren Zwarte Piet al van zijn mogelijk kwetsende stereotyperingen hebben ontdaan.

Lees verder

© 2014 - 2019 Piejet, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sinterklaas huren – Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren – Sinterklaas bezoek tipsSinterklaas huren zal het Sinterklaasfeest extra leuk en spannend maken voor de kinderen. Ongeveer de helft van de Neder…
De geschiedenis van SinterklaasDe geschiedenis van SinterklaasRond half november komt sinterklaas weer in Nederland. Maar wie is die sinterklaas en waarom vieren we sinterklaas?
Het verhaal van Zwarte PietHet verhaal van Zwarte PietKenmerk van een emanciperende maatschappij is dat bestaande tradities opnieuw worden bekeken. Zo ook is het gegaan met Z…
Sinterklaas, hoe wordt het gevierd?Sinterklaas, hoe wordt het gevierd?Sinterklaas wie kent hem niet? De vieringen van het Sinterklaas feest zijn per land verschillend. Zelfs tussen België en…
Sinterklaas, zwarte piet en de SymbolenSinterklaas, zwarte piet en de SymbolenIedereen kent de Symbolen van de Sint en zijn Zwarte Pieten wel. Maar weet u ook dat de Symbolen van Sinterklaas en Zwar…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Persbureau Ameland
  • www.geenstijl.nl
  • www.nieuws.thepostonline.nl
  • www.parool.nl
  • www.caribischnetwerk.ntr.nl
  • www.content1c.omroep.nl
  • www.volkskrant.nl
  • www.zwartepietisracisme.tumblr.com
  • www.thebeautycreatures.blogspot.nl
  • http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/3683270/2014/07/03/Rechter-Amsterdam-Zwarte-Piet-is-een-kwetsend-figuur.dhtml geraadpleegd op 3 juli 2014
  • Leeuwarder Courant 17 oktober 2014
  • http://nos.nl/artikel/720553-van-der-laan-wint-zwarte-pietzaak.html geraadpleegd op 12 november 2014
  • http://frontpage.fok.nl/nieuws/698557/1/1/50/justitie-doet-geen-onderzoek-naar-zwarte-piet.html geraadpleegd op 24 april 2015
  • http://www.dagelijksestandaard.nl/2015/04/stichting-nederland-wordt-beter-legt-zich-niet-neer-bij-besluit-om-over-zwarte-piet/ geraadpleegd op 30 april 2016
  • http://nederlandwordtbeter.nl/persbericht-nationale-aangifte-tegen-zwarte-piet-verzamelt-eerste-700-aangevers/ geraadpleegd op 30 april 2016
  • http://nieuws.tpo.nl/2015/07/02/300-steunbetuigingen-voor-aangifte-tegen-zwarte-piet/ geraadpleegd op 30 april 2016
  • Leeuwarder Courant - OM hoeft geen werk te maken van Zwarte Piet - 29 juni 2017

Reageer op het artikel "Zwarte Piet voor de rechter? - aangifte"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Elisheva, 23-06-2014 11:05 #2
Paul de Leeuw stond jarenlang achter Zwarte Piet, een bekende Nederlander die moedig genoeg is om toch toe te geven dat er geen pieten meer moeten komen als onderdeel van het Sinterklaas feest. Omdat je jezelf heb geschminkt, hoef je je niet voor altijd de gewoonte te verdedigen- je kan ook je verstand gebruiken en mijn argumenten overwegen. Reactie infoteur, 23-06-2014
Beste Elisheva,
Als de argumenten gepaard gaan met zwaar geschut als NSB-verwijzingen, dan overweeg ik die argumenten en beoordeel vervolgens dat het arsenaal dat gebruikt wordt in geen verhouding staat tot het feest waar we het over hebben. Ken uw geschiedenis en verdiep u in de betekenis van Sinterklaas en Zwarte Piet. We kunnen allemaal onze eigen frustraties en gevoeligheden koppelen aan Zwarte Piet, maar dat geeft een gewicht aan de figuur die hij niet verdient.
Ik gebruik mijn verstand en gevoel bij de overwegingen om Zwarte Piet leuk te vinden. Daarbij ga ik ook uit van mijn eigen ervaringen en niet van geschreeuw van actievoerders en mensen die een lading aan het geheel geven die niet past.
Ik hou van Zwarte Piet, ook van Sinterklaas, trouwens.
Sjaan.

Elisheva, 04-06-2014 09:15 #1
Zwarte Piet is een racistisch karikatuur, beweer je dat het niet zo is Jeanette de Jong? Is dit de racistische beeldvorming dat je wilt aan Nederlandse kinderen doorgeven: dat zwarte mensen dom zijn, vrolijk en lichamelijk lenig, maar kinderlijk, belachelijk en onderdanig aan de witte mens?

Heb jij kinderen? Want stel je voor dat je kinderen worden van je weggenomen en verkocht. Dit overkwam generatie na generatie, honderden jaren lang, van Afrikaanse slaven. Toen Schenkman zijn verhaal schree het bezit van een slaaf gaf cachet aan Sinterklaas. Maar het blijft een geschiedenis zo wreed dat die hoort niet gebagatelisseerd te worden: zoiets doet men niet over de Jodenvervolging- eventjes een tafereel dat zoiets gewoons is- maar mensen doen het nog steeds elk jaar met de transatlantische slavenhandel tijdens Sinterklaas. Mensen horen kritisch te zijn over hun eigen handelen. Zwarte Piet is niet te verdedigen. In de toekomst zullen voorstanders van Zwarte Piet erkent worden als mensen die voor racisme pleiten- een soort NSB'er. Reactie infoteur, 04-06-2014
Geachte Elisheva,
Allereerst verwacht ik van iemand die zo expliciet reageert zoals u doet dat hij/ zij het met naam doet. U gebruikt ook mijn naam in uw stuk (fout geschreven overigens) en niet mijn infoteurnaam en dan is het niet netjes om jezelf achter een pseudoniem te verschuilen.
Ik werp uw NSB en slavenhandeltaal verre van mij. Wat Schenkman er van heeft gemaakt is aan Schenkman, maar Sinterklaas en Zwarte Piet is een theatraal gezelschapsspel. Ik heb me meermalen laten schmincken en tot groot plezier van mijzelf en mijn publiek Zwarte Piet gespeeld. Let op mijn woord: gespeeld. Uit elk theaterstuk kun je droevige realiteiten koppelen aan je eigen ervaring of aan de wereldgeschiedenis.
Lees voor wat betreft de achtergrond van Zwarte Piet het boek Wild Geraas, van Arnold-Jan Scheer. Prachtig boek, verhelderend en heel interessante geschiedenissen van volksfeesten en gebruiken.
Met vriendelijke groet,
Infoteur Sjaan fan Ameland - Jeanet de Jong

Infoteur: Piejet
Laatste update: 26-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Special: Zwarte Piet
Bronnen en referenties: 17
Reacties: 2
Artikelen met het label 'Nieuws uitgelicht...' zijn geschreven naar aanleiding van een nieuwsfeit en bevatten mogelijk gedateerde informatie.
Schrijf mee!