InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > Vastenavond heet nu carnaval maar is anders

Vastenavond heet nu carnaval maar is anders

Vastenavond heet nu carnaval maar is anders Tegenwoordig wordt er op veel plaatsen in de gehele wereld carnaval gevierd. Dit gaat gepaard met optochten, het kiezen van een prins carnaval en vaak ook veel drank. Hoe anders ging dit in vroeger jaren. Carnaval heette toen nog Vastenavond. Het betekende dat men zich nog even te buiten mocht gaan alvorens men veertig dagen moest gaan vasten. De ouderen onder ons kunnen zich beslist nog wel een aantal gebruiken uit die tijd herinneren.

Betekenis van Vastenavond

Bij het vieren van carnaval anno 2014 zullen velen zich nauwelijks of niet afvragen wat de betekenis van de feest eigenlijk is. Wat is de oorsprong? Waar komt het vandaan? Carnaval wordt in veel landen gevierd en soms al honderden jaren. Men denkt dat de betekenis afkomstig is van de woorden carne= vlees en vale= ontbrekend. Op de dagen die vroeger Vastenavond werden genoemd ging men zich nog éénmaal te buiten alvorens een begin te maken met de vasten die veertig dagen duurde. Daarna was het voorbij met het eten van vlees. Vastenavond begon op zondag en eindigde op dinsdagavond om elf minuten over elf. De Vastenavond valt dus altijd zeven weken voor Pasen. In de vastentijd was men verplicht volgens het katholieke geloof om te vasten en er waren speciale vasten- en onthoudingsdagen. Onthoudingsdagen zijn dagen waarop men geen vlees mocht eten en ook geen geslachtsgemeenschap mocht hebben. Omdat dit dan toch wel erg lang duurde tot Pasen vierde men in veel dorpen halverwege de "halfvasten". Dan kon men even adem halen en er mocht één zondag nog gedanst worden en extra lekker gegeten. Daarna ging men weer op voor de volgende periode die nog zwaarder werd met Passiezondag, Palmzondag, Goede week en daarna Pasen.

Veertig uren gebed

Tijdens Vastenavond bleven de kerken gedurende bepaalde uren geopend. De mensen gingen dagelijks naar de kerk om te bidden. De Monstrans werd op het altaar uitgestald. Mensen gingen bidden om aflaten te verdienen. Dat wil zeggen dat men dan bij het uitspreken van bepaalde gebeden en het bidden van een aantal wees gegroet- en onze vaders van de rozenkrans een vermindering kreeg van de straf die je na de dood in het vagevuur zou moeten gaan doorbrengen alvorens in de hemel te worden toegelaten. Mogelijk dat dit de uitspattingen van de mensen wat in toom hield tijdens Vastenavond.

Aswoensdag

In het Katholieke zuiden was het gebruikelijk om na de Vastenavond op woensdagmorgen een askruisje te halen in de kerk. Hiertoe werden speciale missen opgedragen. De priester gaf een kruisje met as op het voorhoofd van de mensen en sprak daarbij de woorden:"Uit as zijt gij geboren en tot as zult gij wederkeren." Alle kinderen vonden dit wel erg interessant en op school lieten de kinderen de askruisjes dan ook snel aan elkaar zien. Wie had het grootste kruisje? Wie kon het kruisje het langste onaangetast laten?

De danstent op de markt

Wie in de vijftiger jaren opgroeide in een klein dorp in Brabant zal zich beslist herinneren dat er nauwelijks sprake was van carnaval. Nee, men vierde Vastenavond op bescheiden schaal. Midden in het dorp, meestal op de markt werd een danstent geplaatst waar oud en jong samenkwam en menige verkering daarna is ontstaan. De danstent werd geopend op de zondag als het Vastenavond was, direct na de hoogmis. Jong en oud maakte een afspraakje bij de danstent. Optochten waren er in de dorpen nog nauwelijks. Daarvoor moest men dan naar de grote stad. Ook verkleedpartijen waren alleen iets voor de stad. In de dorpen droeg men hoogstens een blauwe boerenkiel en een rode zakdoek om de hals.

De Rommelpot

Voor kinderen was Vastenavond een leuk feest. De jongens gingen naar de boeren en vroegen om een varkensblaas. Dan werd er een blik groenten leeg gemaakt. De randen werden zorgvuldig naar binnen gebogen en de blaas werd gespannen over het blik. Daar ging men dan voorzichtig een rietstengel door steken en dan hadden we een rommelpot. Op Vastenavond gingen de kinderen dan langs de deur waarbij in Brabant het volgende liedje gezongen werd:
  • Jan 't is Vastenavond
  • we kommen niet thuis voor 't avond
  • 't avond in de maneschijn
  • als vader en moeder naar bed toe zijn
  • dan dansen we op de klompen
  • simpe, sampe sompe,
  • Rommelpotterij, rommelpotterij,
  • geef me een cent en dan ga ik voorbij
De kinderen kregen dan een paar centen, waarmee ze naar de snoepwinkel gingen om nog snel voor de vasten snoep te kopen.
Voor meisjes waren er geen rommelpotten maar zij mochten dropwater maken. Daarvoor ging je naar de kruidenier en kocht wat laurierdrop. Dit werd in een flesje gedaan met water, flink schudden en in het donker zetten. Na een paar dagen had je heerlijk dropwater. Het flesje moest weer leeg zijn als de vasten begon want dan mocht je niet meer snoepen.

Het snoeptrommeltje

Ieder kind kreeg een klein doosje of trommeltje. In de vasten mocht er niet gesnoept worden. Maar het snoepje voor het naar bed toe gaan werd door ouders toch uitgedeeld. Zo leerde men het kind ook al jong wat de betekenis van het vasten was. Maar je ging toch naar de kruidenier en daar kregen de kinderen wel zoals gewoonlijk hun snoepje. Dat ging trouw in het trommeltje. Half- vasten mocht er dan wel een enkel snoepje genomen worden maar het geheel moest bewaard blijven tot aan de Pasen.

Feest binnen de gezinnen

Gezinnen waren over het algemeen erg groot en er was weinig geld. Wel werd er gespaard om met Pasen alle kinderen in het nieuw te steken. Dus werd er tijdens de Vastenavond met elkaar al gekeken waar goede en betaalbare stoffen te koop waren en er werden patroontjes uitgewisseld. Daarnaast was er natuurlijk ook de feestmaaltijd. Er werd op zondag extra lekker gekookt en in veel gezinnen werden oliebollen gebakken. Als er familie van buiten het dorp op bezoek kwam dan werd er een extra pan soep gemaakt en werden er soms ook Brabantse worstenbroodjes gebakken.

Ontwikkelingen naar carnaval

Wie anno 2014 een stad of dorp inrijdt waar carnaval gevierd wordt ziet al weken tevoren de versiering op straat. Er is een prins carnaval gekozen en buurtschappen werken maandenlang aan praalwagens voor de optocht. Het bier vloeit rijkelijk. We ontdekken dan dat in kleine Nederlandse dorpen binnen een tijdsbestek van zestig jaar een totaal andere Vastenavond wordt gevierd waarbij velen onbekend zijn met de oorsprong.
© 2014 - 2017 Celientje1, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Christelijke Feestdagen: CarnavalCarnaval, een van de gezelligste feesten in Nederland, zeker in het zuiden van het land. Lees hier meer over het ontstaa…
Alles over CarnavalHet carnavalsfeest is een volksfeest, dat voornamelijk in het katholieke zuiden gevierd wordt. Elk jaar is het daar groo…
Carnaval in Noord-Brabant en Brabantse Carnavals FederatieCarnaval in Noord-Brabant en Brabantse Carnavals FederatieCarnaval is voor velen een feest waar maandenlang naar wordt uitgekeken. Een groot deel van het spaargeld gaat er soms a…
Carnaval vieren in NederlandCarnaval vieren in NederlandIn Nederland wordt carnaval voornamelijk onder de rivieren gevierd en in België vrijwel overal. We hebben het hier verde…
Hoe is carnaval ontstaan?Hoe is carnaval ontstaan?Hoe is carnaval ontstaan? Elk jaar wordt er in delen van Nederland carnaval gevierd. Mensen trekken verkleedkleren aan.…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kheinz46, Pixabay
  • Wikipedia: Carnaval
  • Wikipedia: aflaat

Reageer op het artikel "Vastenavond heet nu carnaval maar is anders"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Celientje1
Laatste update: 01-07-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!