InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Armoedebeweging in de middeleeuwen

Armoedebeweging in de middeleeuwen

Armoedebeweging in de middeleeuwen Armoedebeweging is de naam voor middeleeuwse bewegingen die de prediking en beleving van armoede nastreefden. De armoedebewegingen ontstonden in een tijd waarin de kerk zich los wilde maken van de staat en in een tijd dat er een sociale omwenteling plaatsvond door de opkomst van de steden. Maar de armoedebeweging kwam in conflict met de kerkelijke overheid omdat de aanhangers het recht van prediking opeisten terwijl zij leken waren.

Onbevoegd preken door armoedebeweging in middeleeuwen

Naast het preken door leken werd het ook vreemd gevonden dat vrouwen de beweging aanhingen. Een compromis was dat de aanhangers van de armoedebeweging gescheiden als mannen en vrouwen voortaan in kloosters zouden gaan leven. Indien zij dit niet deden werden ze als ketters beschouwd. Ook degenen die, tegen de verordening van 1184 van paus Lucius III, waarin de bisschoppen de opdracht kregen de ketters te vervolgen, werden als zodanig beoordeeld.

Ketters, brandstapel of zwaard

Ketters waren zij die moedwillig afweken van wat tot de fundamentele geloofsleer hoorde in een bepaalde geloofsgemeenschap. Op ketterij stond aanvankelijk de verbeurdverklaring van bezit of gevangenneming. Maar uiteindelijk belandde menige ketter op de brandstapel of werd onthoofd door middel van een zwaard nadat keizer Frederik II in het begin van de dertiende eeuw had bepaald dat op ketterij de doodstraf stond. Paus Gregorius IX vond echter dat het aan de Kerk was voorbehouden om vast te stellen of er daadwerkelijk sprake was van ketterij.

Verzoening onder paus Innocentius III

Het was uiteindelijk paus Innocentius III die er in slaagde de armoedebeweging toch in goede banen te leiden en de aanhangers toe te staan de apostolische armoede te beoefenen en te prediken. Het lukte hem daardoor in het begin van de dertiende eeuw een aantal groeperingen van de armoedebeweging met de Kerk te verzoenen.

Eremieten, dieper geestelijk leven

Een halve eeuw later ontstond een grote nieuwe enigszins vergelijkbare beweging die op armoede was gebaseerd de zogenaamde bedelorden. Bedelorden leefden louter van giften. Deze orden werd voorafgegaan door de eremieten. Eremieten waren monniken uit de elfde en twaalfde eeuw die in heel Europa in besloten nederzettingen leefden en soms zelfs in grotten. Die meestal afgelegen leefplekken zijn de zogenaamde eremietages. De eremietengroepen zijn ontstaan uit een behoefte aan een dieper geestelijk leven.

Aaneensluiting eremietengroepen

Maar in de dertiende eeuw paste die levensstijl niet meer in de nieuwe tijdgeest die sterk veranderd was door de ontwikkeling van de steden. Eremietengroepen sloten zich, rond halfweg de dertiende eeuw, aaneen en werden door paus Alexander IV erkend. Zo ontstond in 1256 de Orde van de Eremieten van de Heilige Augustinus. Aan die nieuwe gemeenschap werd de status van bedelorde verleend. De paus wilde dat het apostolaat van de bedelorde vooral ook in de steden werd uitgeoefend. De augustijner eremieten verbreidden zich, mede door aansluiting van andere kloosters, zo snel over alle Europese landen dat er rond 1500 ongeveer 2000 kloosters bestonden met zon 30.000 leden.

Augustijner eremieten in lage landen

In de Lage Landen vestigden zich augustijner eremieten in onder meer Brugge, Hasselt, Leuven, Maastricht en Mechelen. Ook stichtten zij kloosters in Antwerpen (1513), Appingedam (1393), Dordrecht (1293), Doornik (1319), Enkhuizen (1490), Gent (1295), Haarlem (1489), Luik (1493) en Middelburg (1292).

Terug naar oorspronkelijk eremietenbestaan

Maar ondertussen had zich een afsplitsing voltrokken omdat in de veertiende eeuw bij veel bedelmonniken een verlangen ontstond naar een strengere levensstijl. Na de afscheiding ging een deel van de monniken terug naar het oorspronkelijke eremietenbestaan. Zij stichtten vooral in Italië een aantal congregaties.

Lees verder

© 2011 - 2019 Rickandie, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Katharen, een fel vervolgde ketterbewegingDe Katharen, een fel vervolgde ketterbewegingDe Katharen waren de eerste grote ketterbeweging van de Middeleeuwen, in het zuidwesten van Frankrijk. De Katharen verwi…
De eerse van de Dominicanen: Dominicus GuzmanEén van de bekendste kloosterorden is de orde van de Dominicanen. Ze is verspreid over de hele wereld en heeft een grote…
Het geloof der katharen; de christelijke kettersHet geloof der katharen; de christelijke kettersIn de middeleeuwen werd de wereld bezien vanuit de visie van de Katholieke Kerk, welke zich in de jaren gemengd had met…
Geschiedenis: de reformatie van de kerkGeschiedenis: de reformatie van de kerkDe reformatie in de kerk een paar honderd jaar geleden heeft erg veel invloed gehad. Door deze reformatie kennen we tege…
Religie in de NederlandenReligie in de NederlandenDe kerstening van de Nederlanden had al vroeg plaats. Na de Merovingers en de Karolingers waren het de burgers zelf die…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Armoedebeweging in de middeleeuwen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rickandie
Laatste update: 01-04-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Gasthuizen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!