InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > De vertaalproblemen in Spreuken 26:10

De vertaalproblemen in Spreuken 26:10

De vertaalproblemen in Spreuken 26:10 De grondtekst van Spreuken 26:10 stelt vertalers voor veel vraagtekens. Er zitten namelijk meerdere woorden in het vers die op meerdere manieren vertaald kunnen worden. Ook lijkt het vers grammaticaal gezien niet goed in elkaar te zitten. De meest gangbare theorie over het vers luidt dan ook dat deze gecorrumpeerd is geraakt. Desondanks hebben Bijbelvertalers het vers altijd moeten vertalen, iets dat volgens Toy in ieder geval tot twaalf verschillende vertalingen heeft geleid, die allemaal niet waterdicht onderbouwd kunnen worden.

De tekst

Er zijn ten minste twaalf verschillende vertalingen van Spreuken 26:10 in omloop. Drie daarvan zijn die van de NBG 1951, de SV Jongbloed (SV) en de KJV 1611:
"Zoals een boogschutter die alle voorbijgangers verwondt, is hij, die een dwaas en die dronkaards in dienst neemt" (NBG 1951)
"De groten doen een iegelijk verdriet aan, en huren de zotten, en huren de overtreders" (SV)
"The great God that formed all things both rewardeth the fool, and rewardeth transgressors." (KJV 1611)

Een vergelijking van deze drie vertalingen biedt een goede illustratie van de vertaalproblemen rondom het vers. Op het eerste gezicht lijken het namelijk drie vertalingen van verschillende verzen te zijn. Zo zijn er in de eerste helft van het vers geen overeenkomsten in de vertalingen en zijn er de tweede helft van het vers een paar verschillen. Toch gaat het hier om drie vertalingen van één vers.

Ook in oude vertalingen was er sprake van een grote verscheidenheid. In de The Pulpit Commentary1 wordt die als volgt geïllustreerd:

"To show the diversity that obtained in early times we quote the Greek and Latin versions. Septuagint, “All the flesh of tools is much distressed (πολλὰχειμάζεται), for their distraction (ἔκστασις) is brought to nought;” Vulgate, “Judgment decides causes, and he who imposes silence on a fool appeases wrath."

Tussen deze twee vertalingen, respectievelijk die in de Griekse Septuaginta en de Latijnse Vulgaat, is er geen enkele overeenkomst te vinden. Het is dan ook nooit duidelijk geweest voor Bijbelvertalers hoe het vers geïnterpreteerd en vertaald dient te worden.

Gecorrumpeerd?

Volgens Snell (en Toy en Murphy) is de tekst van Spreuken 26:10 gecorrumpeerd geraakt. Toy stelt dit op basis van de grammatica in het vers. Hij vertaalt het vers zoals het letterlijk in de grondtekst staat: "A great one pierces everything, and one who hires a fool and hires passers-by" ("Een groot iemand doorboort alles, en iemand die een dwaas inhuurt en voorbijgangers inhuurt"). Ongeacht hoe de vertaalproblemen in het vers opgelost worden, moet men volgens Snell de grondtekst aanpassen om de tekst grammaticaal gezien goed lopend te maken.

In The Pulpit Commentary wordt ook de aanname gedaan dat de tekst gecorrumpeerd is geraakt, maar wordt hiernaast ook de mogelijkheid opengelaten dat het vers eigenlijk een moeilijke uitspraak was die diende om de vindingrijkheid van de lezers en luisteraars te testen. Dit laatste lijkt echter onwaarschijnlijk.

De vertaalproblemen

Er zijn in totaal vijf woorden in Spreuken 26:10 die op verschillende manieren vertaald kunnen worden, namelijk de woorden rb, mschull, u·shkr, ksil en obrim.

Rb - Boogschutter?

De NBG 1951 vertaalt het Hebreeuwse woord rb als 'boogschutter', de SV vertaalt het als 'de groten' en de KJV 1611 vertaalt het als 'God'. De vertaling van de KJV 1611 lijkt sowieso incorrect, omdat het woord rb nergens anders als 'God' vertaald wordt.

In Strong's concordantie (H7227, H7228 en H7229) zijn naast 'boogschutter', 'de groten' en 'God' nog de volgende vertaalopties te vinden:
  • De bijvoeglijk naamwoorden 'veel', 'overvloedig in', 'meer dan', 'overvloedig', 'genoeg', 'sterk(e)', 'groter dan', 'krachtig(e)', 'belangrijk(e)' en 'moedig(e)'
  • De bijwoorden 'veel' en 'buitengewoon veel'
  • De zelfstandig naamwoorden 'kapitein', 'leider' en '(grote) meester'

Mchull - Verwondt?

De NBG 1951 vertaalt het Hebreeuwse woord mschull als 'verwondt', de SV vertaalt het woord als 'verdriet aandoen' en de KJV 1611 vertaalt het als 'vormde' formed, wat een versimpeling van 'voortgebracht' kan zijn.

Het woord kan volgens Strong's concordantie (H2342) worden vertaald als:
  • Dansen
  • Draaien
  • Gooien
  • Kronkelen
  • Bewogen tot kronkelen (bijvoorbeeld van pijn)
  • Voortgebracht worden
  • Geboren worden
  • Trillen (van angst of door hartkloppingen)
  • Sterk of stabiel zijn
  • Wachten met verlangen
  • Bedroefd zijn
  • Bevreesd zijn

U·shkr - In dienst nemen?

Het woord u·shkr komt twee keer voor in Spreuken 26:10. Eén keer voor het woord ksil én één keer voor het woord obrim. De NBG vertaalt het woord u·shkr als 'in dienst nemen', de SV vertaalt het als 'huren', dat in dit geval vermoedelijk kan worden gezien als een synoniem van 'in dienst nemen'. De KJV 1611 vertaalt het als 'beloont' rewardeth. Ook hier lijkt de vertaling in de KJV 1611 incorrect, omdat die het woord doorgaans vertaald als 'huren'. Alleen in Spreuken 26:10 vertaald de KJV 1611 het woord als 'beloont'.

Volgens Strong's concordantie (H7936) kan het woord op drie manieren vertaald worden, namelijk 'huren', 'zichzelf verhuren' en 'loon verdienen'. Het lijkt er daardoor op dat men met enige zekerheid kan zeggen dat 'huren' de correcte vertaling is.

Ksil - Dwaas?

De NBG 1951 vertaalt het woord ksil als 'dwaas', de SV vertaalt het als 'zotten', een synoniem van het woord 'dwaas'. De KJV vertaalt het woord ook als 'dwaas' (fool). Strong's concordantie (H3684) biedt hiernaast geen andere opties aan. De vertaling met het woord dwaas kan daarom met grote zekerheid als correct gezien worden.

Obrim - Dronkaard?

De NBG 1951 vertaalt het woord obrim als 'dronkaard', de SV en de KJV 1611 vertalen het als 'overtreders' (transgressors). Hiernaast zou het woord volgens Strong's concordantie (H5674) ook vertaald kunnen worden als 'voorbijgangers'. Het is volledig onduidelijk welke vertaling de beste is.

Veel onduidelijkheden

Van de vijf vertaalproblemen die in Spreuken 26:10 voorkomen zijn de eerste twee de grootste. Hierdoor is het compleet onduidelijk hoe de eerste helft van het vers (NBG 1951: Zoals een boogschutter die alle voorbijgangers verwondt) vertaald moet worden. Er zijn te veel vertaalmogelijkheden voor de woorden rb en mschull.

In de tweede helft van het vers (NBG 1951: is hij, die een dwaas en die dronkaards in dienst neemt) is er meer duidelijkheid. Het lijkt te gaan over het inhuren van dwazen en dronkaards/overtreders/voorbijgangers. Hoe het vers in het geheel vertaald moet worden blijft echter een raadsel.

Extra: De twaalf vertalingen van Spreuken 26:10

In het tekstvak hieronder staan de twaalf verschillende vertalingen die Toy noemt. Onder het vak worden de afkortingen die Toy gebruikt toegelicht.

  • Grk.: all the flesh of fools suffers much, for their fury is crushed;
  • Syr. Targ.: the flesh of fools suffers much, and the drunken man crosses the sea;
  • Sym. Theod. in second line: and he who shuts up [Th. muzzles] a fool shuts up [Th. muzzles] anger;
  • Lat.: judgment decides causes, and he who imposes silence on a fool mitigates anger;
  • Saadia (connecting with v. 9): he [the fool] repels [= wounds] all with it [with his wise saying], refusing it to the ignorant and the bygoers;
  • Aben Ezra: a lord [= a ruler] afflicts all, hiring fools etc. [that is, to make them work];
  • Rashi: The Lord [= God] creates all, giving pay to fool and passer-by (cf. Mt. 5:45);
  • Luth. Fleisch.: a (good) master makes all right [= fashions everything], but he who hires a bungler [= a fool] ruins it;
  • Reuss (cf. RV. marg.): the master does everything himself, the fool hires the first comer;
  • Ew. RV.: an archer who wounds every one—and he who hires fools and loungers [= bypassers];
  • De.: much produces all [that is, he who has much gains much], but the fool’s hire and his hirer pass away;
  • Bickell: (like) an archer who wounds all bypassers is he who hires fools and drunkards.

  • Sym: Symmachus
  • [: Weglating van Hebreeuws woord of woorden
  • Th: Theodotion
  • Luth: Martin Luther
  • Fleisch: H. L. Fleischer
  • RV. Eng: Revised Version
  • Ew: H. Ewald
  • De: Franz Delitzsch, Das Salomon. Spruchbuch. Friedr. Delitzsch, Assyr. Handwörterbuch.



1 The Pulpit Commentary is een commentarenreeks op de gehele Bijbel, geschreven voor voorgangers en andere mensen die preken houden. Elk deel van het commentaar gaat over één, of meerdere, Bijbelboek(en), of een gedeelte van een Bijbelboek. Het is geschreven door meer dan 100 auteurs gedurende een tijdsspanne van 30 jaar, rond het einde van de 19e eeuw. Elk deel bevat een commentaar op elk vers van het beschreven boek(deel), beschrijvingen van de grote lijnen waar teksten bij horen en voorbeelden van preken. Het stond onder de redactie van H.D.M. Spence en J.S. Exell. Tot op de dag van vandaag gebruiken veel voorgangers de reeks om informatie en inspiratie voor preken te vinden.
© 2016 - 2019 Theoloog, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius)De Boogschutter is een teken uit de astrologie. De horoscoop van de Boogschutter wijst vooral op de avontuurlijkheid en…
Overeenkomsten tussen Boogschutter en VissenOvereenkomsten tussen Boogschutter en VissenHoewel de verschillen tussen Boogschutter en Vissen aanzienlijk zijn, betekent dat niet dat er geen relatie tussen beide…
De Boogschutter of SagittariusDe Twaalf tekens van de Dierenriem. Ik ben een Boogscutter, dat wil zeggen op het moment van jouw geboorte stond de Zon…
Welke sterrenbeelden passen het best bij elkaar?Welke sterrenbeelden passen het best bij elkaar?Liefde en overeenkomsten hebben met iemand anders is iets waar iedereen naar streeft. Er wordt door bijna iedereen over…
Overeenkomsten tussen Kreeft en BoogschutterOvereenkomsten tussen Kreeft en BoogschutterDoor talloze tegenstellingen in karakter en opvattingen is een relatie tussen Kreeft en Boogschutter niet voordehandligg…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipartVectors, Pixabay
  • Murphy, R.E. Proverbs. Edited by D.A. Hubbard, G.W. Barker, B.M. Metzger, and J.D.W. Watts. Word Biblical Commentary, Vol. 22. Waco, Tex: Word Books, Publ, 1998.
  • Reyburn, W.D., and E. McG. Fry. A Handbook on Proverbs. UBS Handbook Series. New York: United Bible Societies, 2000.
  • Snell, D.C. “The Most Obscure Verse in Proverbs: Proverbs 26:10.” Vetus Testamentum 41, no. 3 (July 1991): 350–56.
  • Spence, H.D.M., and J.S. Exell, eds. Proverbs. New Edition. The Pulpit Commentary. London; New York: Funk & Wagnalls Company, Date unknown.
  • Toy, C.H. A Critical and Exegetical Commentary on the Book of Proverbs. Repr. The International Critical Commentary on the Holy Scriptures of the Old and New Testaments. Edinburgh: Clark, 1977.
  • Strong's concordantie is steeds geraadpleegd via: https://www.blueletterbible.org, geraadpleegd op 15-03-2016
  • De transliteraties van de Hebreeuwse grondteksten zijn ontleend aan: http://www.scripture4all.org/OnlineInterlinear/Hebrew_Index.htm, geraadpleegd op 15-03-2016

Reageer op het artikel "De vertaalproblemen in Spreuken 26:10"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Etsel (infoteur), 18-03-2016 12:36 #1
Dag Theoloog,

Het orthodoxe Jodendom vertaalt Spreuken 26:10 als volgt in het Engels:

The Master created all, and He hires a fool, and He hires transients. In het Hebreeuws luidt de tekst:
רַב מְחוֹלֵל כֹּל וְשׂכֵר כְּסִיל וְשׂכֵר עֹבְרִים

De Joodse Bijbelcommentator Rashi geeft de volgende uitleg:

The Master created all: The Holy One, blessed be He, created all and sustains all, the fool like the wise man. We do not need any wisdom.

and He hires a fool: Unlike a mortal, who hires only expert workers, and who hires only those engaged in his work, the Holy One, blessed be He, creates all and hires the fools and hires wayfarers, who are idle from all work. [According to] Midrash Aggadah, ושכר כסיל is from an expression of (Gen. 8: 2) “And the fountains of the deep were closed (ויסכרו),” and an expression of (Isa. 19:10) “who make dams (שכר).” The Holy One, blessed be He, closes up the constellation of Orion (כסיל), which serves in the summer from Tishri on, and from then on, He closes off all who traverse the sea from going into it until Passover. And in the words of Rabbi Moses, I saw: רב מחולל כל, A wealthy man has many activities, and if he hires a fool, it is as though he is hiring all wayfarers who witness the deterioration of the work, to instruct how to rectify it and how he should work. This is, however, an empty thing and has no connection here.

Rb is dus geen geen boogschutter, maar rav (Meester, Heer)

Groet,
Etsel Reactie infoteur, 20-03-2016
Beste Etsel,

Dank voor je reactie. Het orthodoxe Jodendom is vanzelfsprekend een interessante bron bij dit soort onderwerpen. Is het commentaar van Rashi toevallig ook online raadpleegbaar?

Ik heb de vertaaloptie '(grote) meester' voor het woord toegevoegd. Ik had bij mijn onderzoek over het hoofd gezien dat het woord 'rb' drie keer in Strong's concordantie voorkwam. Dankzij jouw reactie ben ik er echter opnieuw ingedoken.

Met vriendelijke groet,

Theoloog

Infoteur: Theoloog
Laatste update: 20-03-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 8
Reacties: 1
Schrijf mee!