Rationeel redeneren en irrationaliteit
Rationeel redeneren is een manier van denken waarbij niet enkel het nadenken over iets op de voorgrond staat, maar ook de effecten van het denkproces: de gewenste en ongewenste gevolgen die een beslissing om een doel te bereiken met zich kan meebrengen. Rationeel redeneren kan zowel op een Newtoniaanse als holistische manier. Rationeel redeneren wordt gestuurd vanuit de grote hersenen (de cortex). Wanneer deze zijn aangetast door bijvoorbeeld drugsmisbruik, zal dit ervoor zorgen dat rationeel denken ondermijnd wordt. De grote tegenhanger van rationaliteit is irrationaliteit. Zowel in de alfa-, gamma- en bètawetenschappen is er sprake van rationeel redeneren en irrationaliteit. Soms worden mensen gedwongen om beslissingen te nemen op 'het gevoel' en is er tijdsgebrek om voldoende rationeel stil te staan bij iets. Kennis, ervaring en het onderbewustzijn spelen hier dan een belangrijke rol.
Een schaakspel kan hierbij symbolisch dienen, waar rationaliteit belangrijk is om het spel te kunnen spelen, maar waar de 'menselijke' factor ook centraal staat / Bron: Taniadimas, PixabayRationeel redeneren
Bekende synoniemen voor rationeel zijn 'met het verstand', 'weloverwogen' en 'nuchter'. Bij rationeel denken staat dus het verstand op de voorgrond en dit staat haaks op het nemen van een beslissing gebaseerd op emoties of 'op het gevoel'. Men probeert op een zo verstandelijke en redelijke manier de positieve gevolgen en de negatieve gevolgen van een keuze zoveel mogelijk in acht te nemen en hiermee rekening te houden.Holistisch en Newtoniaans model
Rationeel redeneren kan volgens twee belangrijke wereldvisies plaatsvinden namelijk volgens het Newtoniaanse en Holistische model. Het Newtoniaanse model is toegankelijker voor de harde bètawetenschappen zoals bijvoorbeeld wiskunde, waar de logica in zeer enge zin kan worden toegepast: bijvoorbeeld 1 + 1 = 2.
Irrationaliteit
Rationeel redeneren kan getackeld worden door irrationaliteit. Zowel in de alfa-, bèta- als gammawetenschappen is irrationaliteit 'lastig' en druist het in tegen de 'normale of logische' gang van zaken.Verhoogde irrationaliteit door aantasting neocortex
Door overmatig drugsgebruik, of gedragsverslavingen zoals gamen en gokken, kunnen de nieuwe hersenen (ook wel neocortex genoemd) aangetast worden. Zij leggen namelijk de link tussen 'verlangens' en het verstand. Wanneer iemand bijvoorbeeld de volgende ochtend vroeg moet opstaan, zullen de hersenen de link leggen dat het niet verstandig is om de avond ervoor op een feestje te blijven hangen. Wanneer iemand overmatig gebruikt is deze grens vervaagd. Dit komt omdat op dat moment de middenhersenen (het beloningscentrum) de baas worden en je eerder zal toegeven aan het verlangen.
Alfa-, bèta- en gammawetenschappen
AlfawetenschappenAlfawetenschappen focussen zich op de geest van de mens, ze worden daarom ook wel de geesteswetenschappen genoemd. Voorbeelden zijn filosofie, geschiedenis en cultuurwetenschappen.
Bètawetenschappen
Bètawetenschappen, ook wel de 'harde of exacte' wetenschappen genoemd, zijn gebaseerd op theorieën en wetten, gekenmerkt door formele logica en wiskundige formulering. Bekende voorbeelden zijn de wiskunde en informatica. In de wiskunde wordt irrationeel gezien als 'onmeetbaar'. Deze getallen zijn moeilijk om berekeningen mee te maken omwille van hun complexiteit en kunnen aanzien worden als buitenbeentjes.
Gammawetenschappen
Gammawetenschappen houden zich tenslotte bezig met gedrag en maatschappij. Sociologie, rechten, politicologie en psychologie maken hier onder andere deel van uit. Als we naar een voorbeeld van irrationaliteit kijken in de psychologie is dit:
- zwart/wit denken
- selectiviteit (maar naar een klein onderdeel van het geheel kijken om een besluit te maken)
- veralgemenen (iedereen, altijd, nooit)
- negatieve emoties (je bijvoorbeeld door boosheid laten leiden)
- dwanggedachten (ik moet ...)
- overdrijven
- minimaliseren
Ook in de sport is reageren op intuïtie vaak belangrijk. Zo heeft een tafeltennisser bijvoorbeeld heel weinig tijd om eerst het type slag naargelang effect, snelheid en plaatsing te ontleden en te beslissen, alvorens terug te slaan. Ervaring, kennis en onderbewustzijn zijn hier heel belangrijk. / Bron: Djimenezhdez, Pixabay
