Geweten, gewetensvol en gewetensvrijheid
Het geweten wordt in tekenfilms of stripverhalen vaak weerspiegeld als een engeltje: het is het stemmetje dat ons de goede dingen laat doen. Het geweten bevat de normen en de persoonlijkheidsstructuur en zorgt ervoor dat we de juiste beslissing nemen door goed en kwaad tegen elkaar af te wegen. In onze jeugd wordt de basis voor het geweten vastgelegd. Soms ontstaat er een te streng geweten met een neurose als gevolg. Daarnaast kennen we nog de benamingen gewetensvol en gewetensvrijheid.Wat is het geweten?
Het geweten is niet tastbaar, het is een psychologisch aspect. In psychologische zin is het geweten het centrum waar de normen van de mens en de persoonlijkheid zich bevinden. De mens heeft voortdurend te maken met driften die op komen zetten. Het geweten zorgt ervoor dat we op een verantwoorde manier omgaan met deze driften. Uiteindelijk is het de eigen ik die beslist wat er met de opkomende driften gebeurt.Vaak ervaren we het geweten als een stemmetje binnen in ons hoofd, of als een engeltje (en een duiveltje als tegenhanger) op onze schouders, zoals dit vaak in tekenfilms wordt afgebeeld. Het geweten laat ons juiste keuzes maken in het leven omdat we weten wat goed en slecht is. Dit is ons aangeleerd in onze jonge jaren. Wanneer tijdens de jeugd het bijbrengen van normen en waarden ontbreekt, is het geweten vaak aangetast. Hierdoor kan de persoon uiteindelijk verkeerde keuzes gaan maken in het leven. Ook bij bepaalde psychische aandoeningen kan de eigen persoonlijkheid niet goed afgegrensd zijn, waardoor het geweten niet goed werkt. De stem die wij als geweten ervaren kan daardoor van buiten het lichaam lijken te komen. De patiënt hoort dan stemmen.
Te streng geweten
Een zeer strenge opvoeding of bepaalde opvoedingsmethoden kunnen ervoor zorgen dat het jonge kind een te streng geweten opbouwt. Normale driften kunnen daardoor door het geweten als fout worden beoordeeld. Hierdoor kunnen er angsten bij het kind of de jong volwassene ontstaan. Als gevolg hiervan zien we vaak dat er een afweer ontstaat tegen de opkomende driften met een neurose als gevolg. Er ontstaan dwangmatige handelingen en rituelen in het dagelijkse leven (dwangneurose), separatieangst, hypochondrie of andere neurosen. De patiënt is bang, radeloos, onzeker of overdreven emotioneel. Een combinatie van voorgaande vier komt vaak voor.Het is belangrijk voor de ontwikkeling van het kind om een gedegen opvoeding te geven. Te strenge normen en waarden dragen bij aan een verstoord geweten. Op alle gebieden mag de ontwikkeling niet geblokkeerd worden. Het kind behoort te weten wat goed en slecht is, maar ook daar zijn zeer grote verschillen in te bemerken. Stiekem een koekje uit de trommel pakken mag niet, maar staat niet in verhouding tot het stelen uit een winkel of het plegen van inbraken. Toch moet het kind direct bijgebracht worden dat het ongevraagd pakken van het koekje uit de trommel fout is, om te voorkomen dat het kind steeds verder gaat hierin. Daarnaast behoren kinderen gehoor te kunnen geven aan hun behoeften, of dit nou voedsel, liefde, aandacht of iets anders is. Ook dit behoort op een verantwoorden en gedoseerde manier gedaan te worden. Het is de taak van de ouders of de opvoeders om dit in goede banen te leiden. Bij opvoedkundige problemen kan er hulp ingeschakeld worden. Echter, geen enkele ouder kan het perfect doen en ieder kind loopt in meer of mindere mate soms schade op. Dit hoeft niet gelijk van invloed te zijn op het geweten.
