Wat is serendipiteit (serendipity)?
Serendipiteit is afgeleid van het Engelse 'serendipity' en betekent zoveel als iets ontdekken of uitvinden waar je niet naar op zoek was. Veel ontdekkingen en uitvindingen zijn op die manier gedaan. Waar komt de term serendipiteit vandaan? Uitleg van het begrip serendipiteit en een aantal voorbeelden.Wat is serendipiteit?
Het begrip serendipiteit (Eng: serendipity) wordt omschreven als een gelukkig toeval, een aangename verrassing, het vinden van iets dat bruikbaar is maar waarnaar niet speciaal gezocht werd, dat niet verwacht werd. Belangrijk bij dit begrip is het zien, het herkennen van wat er toevallig gebeurt; dat betekent dat degene die ermee in aanraking komt schrander genoeg moet zijn om te begrijpen wat hem overkomt. Nogal wat wetenschappelijke ontdekkingen zijn op deze manier gedaan en datzelfde geldt voor uitvindingen.Waar komt het woord serendipiteit vandaan?
Het woord serendipity is uit het Engels vertaald naar het Nederlandse serendipiteit, en ook in heel veel andere talen is het woord min of meer hetzelfde gebleven, het is een moeilijk vertaalbaar begrip gebleken. Het woord serendipity werd voor het eerst gebruikt door de 18e eeuwse Britse schrijver en politicus Horace Walpole, die in 1754 in een brief verhaalt over een sprookje dat hij had gelezen. In dit verhaal, een anoniem Perzisch sprookje getiteld "De Drie Prinsen van Serendip" doen de hoofdpersonen veel ontdekkingen door toeval en scherpzinnigheid. Serendip was vroeger een Perzische naam voor Sri Lanka. Wat er in dit verhaal gebeurt wordt nu echter niet als een goed voorbeeld gezien van wat tegenwoordig wordt verstaan onder serendipiteit.Voorbeelden van serendipiteit
Een van de eerste röntgenfoto's / Bron: Wilhelm R?ntgen, Old Moonraker, Wikimedia Commons (Publiek domein)De Duitse natuurkundige Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923) ontdekte de naar hem genoemde straling bij toeval. Hij was aan het experimenteren met een vacuümbuis toen hij opmerkte dat een plaat, die hij had behandeld met een chemisch middel, oplichtte. Dat was ook het geval met een plaat die in de la van zijn bureau lag. Een sleutel, die op het bureaublad had gelegen, stond afgebeeld op de plaat. Toen hij verder ging met experimenteren ontdekte hij dat de botten van zijn eigen hand op de platen werden afgebeeld. Het werd hem duidelijk dat de onbekende straling door bepaalde stoffen heen kon dringen. Hij was er nog niet achter hoe deze straling ontstond en noemde die X-stralen. Nadat hij zijn ontdekking bekend had gemaakt werd de straling al gauw voor medische toepassing gebruikt. De straling werd later naar zijn ontdekker genoemd, die in 1901 de Nobelprijs voor natuurkunde kreeg voor zijn ontdekking.
De uitvinding van het theezakje
Bron: Andr? Karwath, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)De ontdekking van penicilline
Sir Alexander Fleming, een Britse arts en microbioloog, deed in 1928 onderzoek met bacteriën, toen een van de voedingsbodems verontreinigd was geraakt door een schimmel. In de buurt van de schimmel groeide geen bacteriën meer, en dat bracht hem op het idee dat de schimmel een stof moest uitscheiden die daar de oorzaak van was. Hij wist met moeite de stof uit de schimmel - van het geslacht Penicillium - te isoleren en noemde die penicilline. Het duurde nog een aantal jaar voordat Fleming, met hulp van een groep andere onderzoekers, zover was dat de penicilline beschikbaar kon worden gesteld voor de behandeling van infecties. In 1940 was het zover. In 1941 volgde een eerste publicatie over het gebruik van penicilline bij mensen. In 1945 kregen de onderzoekers, waaronder Fleming, als groep de Nobelprijs voor Geneeskunde voor hun baanbrekende werk.
Post-it-geeltje
Bron: Michiel1972, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
