InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Communicatie > Godenspijs of duivelsbrood

Godenspijs of duivelsbrood

Paddenstoelen en zwammen zijn wonderlijke organismen, die een aparte plaats innemen in de natuur. Lange tijd was het onbekend hoe ze groeien en zich verspreiden. In het volksgeloof worden ze meestal in verband gebracht met duisternis en het demonische: het rijk van padden, heksen, elfen en dwergen. Van de enkele duizenden soorten paddenstoelen die Europa rijk is, is de vliegenzwam met haar rode hoed en witte stippen waarschijnlijk de bekendste. Bij deze paddenstoelen horen ook kabouters. In zekere zin probeert dit boek een wetenschappelijk antwoord te geven op de ogenschijnlijk kinderlijke vraag waarom kabouters bij paddenstoelen wonen.
Het blijkt dat deze zwam wegens haar bewustzijnsverruimende vermogens een bijzondere betekenis had of heeft in Europa en Azië. Nog steeds wordt ze door Siberische sjamanen gebruikt om in trance te komen en zo de geesten te ontmoeten. Maar ook in het oude India, bij de Grieken en de Germanen heeft de vliegenzwam waarschijnlijk een dergelijke rol gespeeld.

Om de vergeten sporen van de heilige paddenstoel terug te vinden, blijkt het nodig zich op het terrein te begeven van uiteenlopende wetenschappen als archeologie, geschiedenis, antropologie en volkskunde. Alleen dan kan men de gangbare onderschatting van de rol van planten en met name paddenstoelen in de cultuurgeschiedenis doorbreken. Daardoor wordt tevens een bijdrage geleverd aan de etnomycologie, het onderzoek naar de betekenis van paddenstoelen in de cultuur, een specialisme op het raakvlak van botanie en de cultuurwetenschappen, dat in Nederland en België nagenoeg onbekend is.

Paddenstoel in vele talen

Duits: Schwamm/Pilz, Engels: mushroom/toadstool, Gothisch: wamba, Grieks: mukès (cf. spongos), Hindi: khumbi, Italiaans: fungo, Latijn: fungus, Nederlands: zwam/paddenstoel, Portugees: cogumelo / tortulho, Russisch: zpud/grib/muchomor, Sanskriet: guba, Spaans: hongo/seta, Tsjechisch: huby, Zweeds: svarnp

In het Grieks betekent 'spongos' spons(achtig); in het Litouws is 'gumbas': uitwas op een boom en gezwel. Ook het Duitse 'Sumpf' (moeras) en het Engelse 'swamp' (moeras) schijnen tot dit complex te horen. De grondbetekenis van 'zwam' en zijn varianten, waarschijnlijk teruggaand op het Indo-europese 'givombho', moet dus zoiets zijn als: 'sponsachtige uitwas op boom

Een gedicht uit 'Godenspijs en duivelsbrood'

In 't bosch, alleen, en soms in kringen,
Verschijnt dit zonderling geslacht,
Zoo onverwacht als mijmeringen
En droomen van geluk en macht.

Verleidlijk zijn zij en zeer machtig,
Beschikken over wee en wel.
Zij maken 't leven u deelachtig
En storten u in dood en hel..

Ton Lemaire, de schrijver

Ton Lemaire (1941) studeerde culturele antropologie en wijsbegeerte en was docent cultuurfilosofie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Van zijn hand verscheen bij Ambo De tederheid (1968), Filosofie van het landschap (1970), Over de waarde van kulturen (1976), Het Vertoog over de Ongelijkheid van J.J Rousseau (1980), De Indiaan in ons bewustzijn (1986), Binnenwegen (1988), Twijfel aan Europa (1990), Wandelenderwijs (1997) en Met open zinnen (2002)

Lees verder

© 2008 - 2017 Herborist, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Paddenstoelen zoeken - voorzichtigZelf paddenstoelen zoeken is een leuke hobby. De esdoornhoutknotszwam, de gekraagde aardster, de schubbige bundelzwam en…
Giftige Paddenstoelen (Zwammen)Giftige Paddenstoelen (Zwammen)Paddenstoelen komen voor in wel honderden soorten. In de herfst kom je wonderlijke en prachtige paddenstoelen en zwammen…
Vliegenzwam, de magische paddenstoelVliegenzwam, de magische paddenstoelAls er een paddenstoel is die iedereen kent, is het zeker de Vliegenzwam. Vreemd is het wel dat deze paddenstoel juist a…
Paddenstoelen, om op te eten?Paddenstoelen, om op te eten?Paddenstoelen zijn schimmels die je vaak in het najaar op vochtige, niet al te lichte plekken in de tuin of in het bos k…
Amanieten: soorten en giftigheid van deze paddenstoelenAmanieten: soorten en giftigheid van deze paddenstoelenWie kent hem niet: de Amanita muscaria. De vliegenzwam, de rood met witte stippen-paddenstoel. Daar waar kabouter Spille…
Bronnen en referenties
  • Lemaire Ton. Godenspijs en duivelsbrood. Uitgeverij Ambo 1995. ISBN 90 263 1392
  • Bibliotheek van de herboristen. vlaamseherboristen@gmail.com

Reageer op het artikel "Godenspijs of duivelsbrood"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 08-12-2008
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Communicatie
Special: Kruidenboeken
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!