Het groepsproces: Wetten en modellen

Een groep is niet opeens vanzelf een groep, hier gaat een heel proces aan vooraf. Tijdens dit proces speelt er van alles binnen een groep. Dit heeft alles te maken met de term groepsproces. In het volgende artikel beschrijf ik de wetten en modellen die van toepassing zijn tijdens het groepsproces De wetten, toepassingen en modellen die ik in dit artikel zal bespreken zijn:

• Het Babbel effect
• Principe van de wederkerigheid (reciprociteits principe)
• Het Compensatie-effect
• Het Sucker-effect
• Roos van Leary model

Het Babbel effect

Dit is een hypothese, die stelt dat degene die het meeste praat in een groep, waarschijnlijk ook de persoon is die als beste leider wordt gezien. Bij deze hypothese gaat het niet om de kwaliteit van de opmerkingen van deze persoon, maar om de kwantiteit van zijn opmerkingen.

Bij onze waarnemingen zagen we inderdaad vaak dat personen die duidelijk aanwezig zijn de leidertaken op zich nemen. Bij onze waarnemingen waren dat dan meestal de jongens, aangezien zij het meesten om de bal schreeuwden en ook daadwerkelijk vaker aan de bal waren. Het gaat inderdaad ook om de kwantiteit van het geschreeuw, want bij ons werden de kinderen die het meest schreeuwden meestal al leider gezien. Als er echter iets gebeurde, bijvoorbeeld een conflict, dan werd er ineens niet meer naar de grootste schreeuwers geluisterd, maar wordt er geluisterd naar de rustige persoon die zich normaal gesproken op de achtergrond bevindt. Ze weten allemaal dat hij het eerlijkst is.

Principe van de wederkerigheid (reciprociteits principe)

Dit principe houdt in dat personen en groepen eerder de neiging hebben om anderen en andere groepen aardiger te vinden als ze jou ook aardig vinden. Als groep A door bijvoorbeeld te schelden negatief gedrag van groep B uitlokt, reageert groep A daarop met nog negatiever gedrag en zo blijft het doorgaan. Op deze manier is de negatieve (conflict) spiraal is geboren.

Bij basketbal zagen we twee 'stoertjes' van verschillende teams die tegen elkaar begonnen te klieren, dit ging net zo lang door totdat het uitliep op een ruzie. Deze ruzie werd niet opgelost, maar de ene jongen liep boos weg. Het is dus voor te stellen dat de sfeer tussen beide teams er hierna niet beter op was geworden. Bij trefbal zagen we eveneens iets dat hiermee te maken had. Hier hielden de kinderen zich niet meer zo goed aan de regels. Ze pasten ze in hun eigen voordeel aan. Dit kwam doordat iedereen het deed. Een paar begonnen ermee en daarna was het ' ik ben niet af, want dan was hij net ook al af geweest!' waarna de desbetreffende persoon gewoon in het veld bleef staan. In dit geval heeft persoon A bijvoorbeeld gezegd: ‘handen zijn niet af’ en doordat A dit zei reageert B hierop en in dit geval is het door hetzelfde te zeggen. Zo zegt C vervolgens hetzelfde en D ook en zo blijft dit doorgaan. Verder hebben wij gezien dat er als het ware een positieve spiraal was geboren. Bij basketbal speelden namelijk beide partijen eerlijk volgens de regels. Doordat partij A de bal voor haar tegenstander liet liggen, deed partij B dit ook als zij zelf in de fout gingen.

Het Compensatie-effect

Dit is het verschijnsel dat andere groepsleden zich extra hard gaan inspannen om zo de tekortkomingen van anderen te compenseren. Het tegenovergestelde kan ook gebeuren, dit is het sucker-effect, maar die wordt hierna besproken.

Dat anderen zich extra gaan inspannen om de tekortkomingen van anderen te compenseren hebben wij niet echt kunnen zien. Wel deden degene die zelf niet zo goed in de sport waren heel fanatiek mee. Ook werden de betere spelers niet boos, maar bleven positieve feedback geven zoals 'goed geprobeerd'. Met z'n allen hebben ze duidelijke afspraken gemaakt, over bijvoorbeeld mandekking en iedereen houdt zich hier aan of je nou goed bent of niet. Toch waren er soms een paar die dan naar verschillende personen gingen rennen met het dekken, misschien als poging tot het compenseren van die tekortkomingen. Alleen leidde dit eerder tot chaos dan dat het echt een tekortkoming compenseerde.

Het Sucker-effect

Dit is zoals hierboven al is genoemd het tegenovergestelde van het compensatie-effect. De exacte definitie van het sucker-effect is: het verschijnsel waarbij de bijdrage van groepsleden afneemt, op het moment dat zij zien dat andere groepsleden ook niet meer zo hard hun best doen of de kantjes er vanaf lopen. Je kan het dus zo zien dat deze mensen worden meegetrokken in de inproductiviteit van het groepslid of de groepsleden die de kantjes ervan aflopen.

Bij de tweede klas was het vooral dit effect dat optrad. Bij hen verslapte de aandacht van meerdere kinderen na een tijdje, ze deden niet meer zo goed hun best om te winnen en dat terwijl het een toernooi was. Wat wij hier zagen is dat ze elkaar meesleepten in hun 'ik heb geen zin meer' houding. De eerste klas daarentegen bleef wel fel doorspelen en al helemaal in toernooi vorm.

Roos van Leary model

De Roos van Leary is een model waarmee kan worden voorspeld hoe iemand zal reageren op jouw gedrag. De Roos van Leary gaat uit van de theorie dat gedrag, ander gedrag oproept. Door te kijken naar het gedrag (interactie) tussen twee personen kan worden afgeleid wat de relatie is tussen deze personen. Dit model brengt de onderlinge verhouding tussen mensen in beeld. Deze onderlinge verhouding tussen mensen wordt langs twee assen bepaald:

1. Hier gaat het erom, wie is de baas? Ben je leidend (BOVEN) of volgend (ONDER) in de relatie? Deze as is complementair. Dat wil zeggen dat leiden uitlokt tot volgen en volgen uitlokt tot leiden.
2. Hoe gaan we met elkaar om? Werken we samen of tegen? Deze as is symmetrisch; werk jij coöperatief (SAMEN), dan zul je vaak ook veel coöperatief gedrag ontmoeten. Werk jij juist competitief (TEGEN), dan zal de ander ook competitief reageren.

Meer over het groepsproces?