InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > De pausen van de Katholieke Kerk

De pausen van de Katholieke Kerk

De pausen van de Katholieke Kerk Aan het hoofd van de katholieke kerk staat de paus. De paus bestuurt de kerk vanuit zijn eigen land: Vaticaanstad, feitelijk een stuk grondgebied binnen de Italiaanse hoofdstad Rome. Een eigen staat voor het hoofd van de katholieke kerk garandeert een zekere neutraliteit, met zo min mogelijk inmenging van buitenaf. De huidige paus, Fransiscus, is de 266e paus. Een artikel over de paus en over zijn voorgangers.

Rome

Het hoofd van de katholieke kerk is de paus die in Vaticaanstad resideert. Voordat Vaticaanstad bestond, zetelde de paus in de Kerkelijke Staat. Aangezien Vaticaanstad in feite een enclave binnen Rome is, en de hoofdstad van de Kerkelijke Staat óók Rome was, kun je ook zeggen dat de leider van de katholieke kerk vanuit Rome zijn kerk bestuurt. Er zijn overigens in de geschiedenis ook enkele tijdvakken geweest, dat de paus elders verbleef (Pisa, Avignon).

De paus, de plaatsbekleder

De paus is, volgens de kerk, de plaatsbekleder van Jezus op aarde. Dan zou de eerste paus Petrus zijn. Hij is overigens niet de eerste die zichzelf paus noemde. De eerste bisschop van Rome die dat deed was Siricius, die paus was van 384 tot 399. Al zijn voorgangers zijn daarna achteraf ook nog voorzien van de titel paus.

Pausen en tegenpausen

Soms waren er twee pausen tegelijk, door rivaliserende partijen benoemd. Eén daarvan zetelde dan in Rome, de ander elders. Achteraf is steeds één paus als 'de echte' aangewezen, de tweede (of derde) paus staat als tegenpaus te boek.

Nummering

De lijst met pausen wordt door het Vaticaan soms herzien, omdat nieuwe inzichten daar aanleiding toe geven. Daardoor klopt de nummering van pausen met dezelfde naam niet meer, ook al is die vervolgens aangepast. Zo is bijvoorbeeld Stefanus IV omgenummerd naar Stefanus III. Ofwel: hoe maken we de verwarring compleet... Als je in de lijst hieronder een nummer tussen haakjes ziet, dan betekent dat, dat er dus een paus aanvankelijk erkend was, maar nu niet meer. Het nummer schuift dan op, en tussen haakjes staat het 'oude' nummer.

Naamgeving

De laatste eeuwen kiest een paus bij het begin van zijn pontificaat een naam, meestal afgeleid van een door de kerk heilig verklaarde man. Pausen zijn, volgens de officiële lijsten, altijd man. Het is ook al eeuwen zo, dat men een naam kiest die in de rij van pausen al voorkomt. Hierdoor krijgt elke paus een nummer. Min of meer uitzondering was paus Johannes Paulus I, hoewel deze twee pausnamen combineerde, die al eerder waren gebruikt. Men kiest dus nog maar zelden een pausnaam die men als eigen roep- of doopnaam heeft.

Lengte pontificaat

De periode dat iemand paus, is duiden we aan met de term pontificaat. In de tabel hieronder kun je ook zien hoe lang het pontificaat van de pausen duurde. Sommige heel lang, bij sommige was het maar een kwestie van dagen. Zo was er één paus (Stefanus II), die en enkele dagen na zijn verkiezing overleed – nog voor zijn feitelijke pontificaat inging.

Adelijk

Wat je ook goed kunt zien in de paus-lijst, is het voorkomen van een aantal adellijke namen, vooral rond 1100-1500. De katholieke kerk had in deze periode naast geestelijke ook veel wereldlijke macht. Omdat de katholieke kerk in feite overal in West-Europa staatsgodsdienst was, kon de paus via de geestelijke macht ook wereldlijke macht uitoefenen. Dan was het voor adellijke geslachten natuurlijk erg interessant een 'eigen man' dichtbij en liefst óp de Heilige Stoel te hebben zitten. Naast deze politieke reden was het ook simpelweg een feit dat kinderen van adellijke mensen een opleiding konden krijgen, en dus konden studeren. Kinderen uit het gewone volk kregen die kans nauwelijks of niet en doorstroming tot hogere ambten, ook in de kerk, lag dan minder voor de hand.

Paus Benedictus XVI / Bron: Peter Nguyen / Wikimedia CommonsPaus Benedictus XVI / Bron: Peter Nguyen / Wikimedia Commons

De huidige paus

Het pontificaat van de vorige paus, Benedictus XVI, begon in 2005. Zijn eigenlijke naam is Joseph Alois Ratzinger. Hij is afkomstig uit Duitsland. Zijn voorganger, paus Johannes Paulus II, kwam uit Polen. Vóór deze twee pausen kwamen enkele honderden jaren alle pausen uit Italië. De huidige paus, Franciscus, is afkomstig uit Argentinië en is de eerste niet-Europese paus.

Lijst van pausen

In de lijst van pausen die je hieronder ziet staan, zijn zoveel mogelijk alleen de nu erkende pausen opgenomen – de tegenpausen zijn dus weggelaten. Zoals je zult zien, zijn er enkele perioden waar er geen paus was. Dan kan variëren van enkele maanden tot enkele jaren. Deze perioden kunnen veroorzaakt zijn doordat men geen geschikte kandidaat kon vinden (dus: politieke tegenstand binnen de kerk), of dat door onzekere tijden onvoldoende kandidaten zich beschikbaar stelden of in de gelegenheid waren naar Rome af te reizen. In het eerste blok pausen waarvan het begin- en eindjaar niet helemaal zeker is.


Pausen 1 t/m 13 (jaar 33 - 189)

nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
1PetrusSimon Bar-Jonas33-67Was apostel van Jezus
2Linus 67-79
3Anacletus 79-88
4Clemens I 88-98
5Evaristus 98-106
6Alexander I 106-115
7Sixtus I 115-125
8Telesforus 125-136
9Hyginus 136-140
10Pius I 140-155
11Anicetus 155-166
12Soter 166-175
13Eleuterus 175-189

Pausen 14 t/m 50 (jaar 189 – 489)

In dit blok zie je pausen waarvan het begin en het einde van het pontificaat zekerder zijn.

nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
14Victor I 189-199Latijn taal van de kerk.
15Zefyrinus 199-217
16Calixtus I 217-222
17Urbanus I 222-230
18Pontianus 230-235
19Anterus 235-236
20Fabianus 236-250
21Cornelius 251-253
22Lucius I 253-254
23Stefanus I 254-257
24Sixtus II 257-258
25Dionysius 259-268
26Felix I 269-274
27Eutychianus 275-283
28Cajus 283-296
29Marcellinus 296-304Hoogtepunt Christenvervolging
30Marcellus I 308-309Verplichting celibaat
31Eusebius 309-310
32Miltiades 310-314
33Silvester I 314-335Concilie van Nicea I
34Marcus 336
35Julius I 337-352
36Liberius 352-366
37Damasus I 366-384
38Siricius 384-399
39Anastasius I 399-401Pikant: vader van de volgende paus...
40Innocentius I 401-417
41Zosimus 417-418
42Bonifatius I 418-422
43Celestinus I 422-432
44Sixtus III 432-440
45Leo I (de Grote) 440-461
46Hilarius 461-468
47Simplicius 468-483Val van West-Romeinse Rijk
48Felix II (of III) Felix II (of III)
49Gelasius I 492-496Canon van de Bijbel
50Anastasius II 496-498

Pausen 51 t/m 100 (jaar 489 – 827)


nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
51Symmachus 498-514
52Hormisdas 514-523Pikant: vader van Silverius. (paus 58)
53Johannes I 523-526
54Felix III (of IV) 526-530
54aDioscurus 530Tegenpaus, die toch sinds 2001 als paus wordt erkend.
55Bonifatius II 530-532
56Johannes IIMercurius, ook de naam van een Romeinse god, vandaar dat hij voor Johannes koos533-535
57Agapitus I 535-536
58Silverius 536-537
59Vigilius 537-555
60Pelagius I 579-590
61Johannes III 561-574
62Benedictus I 575-579
63Pelagius II 579-590
64Gregorius I (de Grote) 590-604
65Sabinianus 604-606
66Bonifatius III 607
67Bonifatius IV 608-615
68Adeodatus I 615-618
69Bonifatius V 619-625
70Honorius I 625-638
71Severinus 640
72Johannes IV 640-642
73Theodorus I 642-649
74Martinus I 649-655
75Eugenius I 655-657
76Vitalianus 657-672
77Adeodatus II 672-676
78Donus 676-678
79Agatho 678-681
80Leo II 682-683
81Benedictus II 684-685
82Johannes V 685-686
83Conon 686-687
84Sergius I 687-701
85Johannes VI 701-705
86Johannes VII 705-707
87Sisinnius 708
88Constantinus I 708-715
89Gregorius II 715-731
90Gregorius III 731-741
91Zacharias 741-752
92Stefanus II (of III) 752-757
93Paulus I 757-767
94Stefanus III (of IV) 768-772
95Adrianus I 772-795
96Leo III 795-816
97Stefanus IV (of V) 816-817
98Paschalis I 817-824
99Eugenius II 824-827
100Valentinus 827

Pausen 101 t/m 150 (jaar 827 – 1048)


nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
101Gregorius IV 827-844
102Sergius II 844-847
103Leo IV 847-855
104Benedictus III 855-858
105Nicolaas I 858-867
106Adrianus II 867-872
107Johannes VIII 872-882
108Marinus I 882-884
109Adrianus III 884-885
110Stefanus V (of VI) 885-891
111Formosus 891-896
112Bonifatius VI 896
113Stefanus VI (of VII) 896-897
114Romanus 897
115Theodorus II 897
116Johannes IX 898-900
117Benedictus IV 900-903
118Leo V 903
119Sergius III 904-911
120Anastasius III 911-913
121Lando 913-914
122Johannes X 914-928
123Leo VI 928
124Stefanus VII (of VIII) 928-931
125Johannes XI 931-935
126Leo VII 936-939
127Stefanus VIII (of IX) 939-942
128Marinus II 942-946
129Agapitus II 946-955
130Johannes XIIOctavianus955-964
131Leo VIII 963-965
132Benedictus V 964
133Johannes XIII 965-972
134Benedictus VI 973-974
135Benedictus VII 974-983
136Johannes XIVPetrus Canepanova983-984
137Johannes XV 985-996
138Gregorius VBruno van Karinthië996-999
139Silvester IIGerbert van Aurillac999-1003
140Johannes XVIISicco1003
141Johannes XVIIIJohannes Fasanus1003-1009
142Sergius IVPietro da Albano1009-1012
143Benedictus VIIITheofylactus II van Tusculum1012-1024
144Johannes XIXRomanus van Tusculum1024-1032
145Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1032-1044
146Silvester IIIGiovani di Sabina1045Misschien niet legitiem.
147Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1045
148Gregorius VIJohannes Gratianus Pierleoni1045-1046
149Clemens IISuitger van Morsleben en Hornburg1046-1047
150Benedictus IXTheofylactus III van Tusculum1047-1048Misschien niet legitiem.

Pausen 151 t/m 200 (jaar 1048 – 1380)


nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
151Damasus IIPoppo van Brixen1048
152Leo IXBruno van Egisheim-Dagsburg1049-1054
153Victor IIGebhard van Dollnstein-Hirschberg1055-1057
154Stefanus IXFrederik van Lotharingen1057-1058
155Nicolaas IIGerard van Bourgondië1058-1061
156Alexander IIAnselmo da Baggio1061-1073
157Gregorius VIIHildebrand van Sovana1073-1085Investituurstrijd
158Victor IIIDauferius1085-1087
159Urbanus IIOdo de Charillon1099-1099Eerste kruistocht
160Paschalis IIRaniero di Bieda1099-1118
161Gelasius IIJohannes van Gaeta1118-1119
162Calixtus IIGuido van Bourgondië1119-1124
163Honorius IILamberto Scannabecchi1124-1130
164Innocentius IIGregorio Papareschi di Guidoni1130-1143
165Celestinus IIGuido de Castello1143-1144
166Lucius IIGerardo Caccianemici dal Orso1144-1145
167Eugenius IIIBernhard Paganelli di Montemagno1145-1153Tweede kruistocht
168Anastasius IVCorrado della Suburra1153-1154
169Adrianus IVNicolas Breakspear1154-1159
170Alexander IIIOrlando Bandinelli1159-1181
171Lucius IIIUbaldo Allucingoli1181-1185
172Urbanus IIIHumbert Criveli1185-1187
173Gregorius VIIIAlbertus de Morra1187
174Clemens IIIPaolo Scolari1187-1191Derde kruistocht
175Celestinus IIIGiacinto Bobone1191-1198Derde kruistocht
176Innocentius IIILotharius van Segni1198-1216Vierde kruistocht
Kinderkruistocht
177Honorius IIICencio Savelli1216-1227Vijfde kruistocht
178Gregorius IXUgolino van Segni1227-1241Zesde kruistocht
179Celestinus IVGoffredo Castiglione1241Stierf voor inzegening
180Innocentius IVSinibald Fieschi1243-1254Zevende kruistocht
181Alexander IVRainald Segni1254-1261
182Urbanus IVJacques Pantaléon1261-1264
183Clemens IVGuido Fulcodi1265-1268
----1270 Achtste kruistocht
184Gregorius XTebaldo Visconti1271-1276Negende kruistocht
185Innocentius VPierre de Tarantaise1276
186Adrianus VOttobono Fieschi1276Stierf voor inzegening
187Johannes XVIPetrus Juliani1276-1277
188Nicolaas IIIGiovanni Gaetano Orsini1277-1280
189Martinus IVSimon de Brion1281-1285
190Honorius IVGiacomo Savelli1285-1287
191Nicolaas IVGirolamo Masci1288-1292
192Celestinus VPietro del Murrone1294Afgetreden.
193Bonifatius VIIIBenedetto Caetani1294-1303
194Benedictus XINicolaas Boccasini1303-1304
195Clemens VBertrand de Got1305-1314Sinds 1309 in Avignon
196Johannes XXIIJacques Duèse1316-1334In Avignon
197Benedictus XIIJacques Fournier1334-1342In Avignon
198Clemens VIPierre Roger1342-1352In Avignon
199Innocentius VIEtienne Aubert1352-1362In Avignon
200Urbanus VGuillaume de Grimoald1362-1380In Avignon

Paus 201-250 (Jaar 1380 - 1799)


nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
201Gregorius XIPierre Roger de Beaufort1370-1378In Avignon
202Urbanus VIBartolomeo Prignano1378-1389
203Bonifatius IXPietro Tomacelli1389-1404
204Innocentius VIICosimo dei Migliorati1401-1406
205Gregorius XIIAngelo Correr1406-1415Afgetreden
206Martinus VOddone Colonna1417-1431
207Eugenius IVGabriele Condulmaro1431-1447
208Nicolaas VTommaso Parentucelli1447-1455
209Calixtus IIIAfonso Borgia1455-1458
210Pius IIEnea Silvio Piccolomini1458-1464
211Paulus IIPietro Barbo1464-1471
212Sixtus IVFrancesco della Rovere1471-1484Begin bouw Sixtijnse Kapel
213Innocentius VIIIGionanni Battista Cibo1484-1492
214Alexander VIRodrigo Borgia1492-1503
215Pius IIIFrancesco Todeschini Piccolomini1503
216Julius IIGiuliano della Rovere1503-1513Bouw Sint-Pieterskerk
217Leo XGiovanni de Medici1513-1521Excommunicatie van Luther.
218Adrianus VIAdriaan Floriszoon Boeyens1522-1523Enige paus uit de Nederlanden
219Clemens VIIGiulio de Medici1523-1534Vanaf dit moment 450 jaar Italiaanse pausen
220Paulus IIIAllessandro Farnese1534-1549
221Julius IIIGiovanni Maria Ciocchi del Monte1550-1555
222Marcellus IIMarcello Cervini1555
223Paulus IVGianus Pietro Carafa1555-1559
224Pius IVGiovanni Angelo Medici1559-1565
225Pius VAntonio Michele Ghislieri1565-1572
226Gregorius XIIIUgo Buoncompagni1572-1585Invoering gregoriaanse kalender.
227Sixtus VFelice Peretti di Montalto1585-1590
228Urbanus VIIGiovanni Battista Castagna1590Kortste pontificaat, slechts 12 dagen!
229Gregorius XIVNiccolò Sfondrati1590-1591
230Innocentius IXGiovanni Antonio Facchinetti1591
231Clemens VIIIIppolito Aldobrandini1592-1605
232Leo XIAlessandro Ottaviano de Medici1605
233Paulus VCamillo Borghese1605-1621
234Gregorius XVAlessandro Ludovisi1621-1623
235Urbanus VIIIMaffeo Barberini1623-1644Voltooiing Sint-Pieterskerk
236Innocentius XGiovanni Battista Pamfili1644-1655
237Alexander VIIFabio Chigi1655-1667
238Clemens IXGiulio Rospigliosi1667-1669
239Clemens XEmilio Altieri1670-1676
240Innocentius XIBenedetto Odescalchi1676-1689
241Alexander VIIIPietro Ottoboni1689-1691
242Innocentius XIIAntonio Pignatelli1691-1700
243Clemens XIGiovanni Francesco Albani1700-1721
244Innocentius XIIIMichelangelo dei Contiaus1721-1724
245Benedictus XIIIPietro Francesco Orsini1724-1730
246Clemens XIILorenzo Corsini1730-1740
247Benedictus XIVProsper Lambertini1740-1758
248Clemens XIIICarlo della Torre Rezzonico1758-1769
249Clemens XIVLorenzo Ganganelli1769-1774
250Pius VIGiovanni Angelo Conte Braschi1775-1799

Paus 251 - 265 (Jaar 1800 - nu: de huidige paus, Benedictus XVI)


nrNaam pausEigen naam Was paus van .. tot... (pontificaat)
Opmerking
251Pius VIIBarnabà Chiaramonti1800-1823
252Leo XIIAnnibale Sermattei della Genga1823-1829
253Pius VIIIFrancesco Saverio Castiglioni1829-1830
254Gregorius XVIBartolome Alberto Cappellari1831-1846
255Pius IXGiovanni Maria Mastai-Ferretti1846-1878Eerste Vaticaans Concilie
256Leo XIIIVincenzo Gioacchino Pecci1878-1903
257Pius XGiuseppe Sarto1903-1914
258Benedictus XVGiacomo della Chiesa1914-1922
259Pius XIAchille Ambrogio Damiano Ratti1922-1939Verdrag van Lateranen (1929)
260Pius XIIEugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli1939-1958
261Johannes XXIIIAngelo Giuseppe Roncalli1958-19631962: Begin Tweede Vaticaans Concilie
262Paulus VIGionanni Battista Enrico Antonio Maria Montini1963-19781965: Einde Tweede Vaticaans Concilie
263Johannes Paulus IAlbino Luciani1978Kort pontificaat, slechts 33 dagen.
264Johannes Paulus IIKarol Józef Wojtyla1978-2005Eerste Poolse paus, en eerste niet-Italiaan na ongeveer 450 jaar.
265Benedictus XVIJoseph Alois Ratzinger2005-28 feb. 2013Uit Duitsland.
266Franciscus IJorge Bergoglio2013- hedenUit Argentinië. Eerste paus uit Zuid-Amerika.

Lees verder

© 2012 - 2017 Hansvg, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Pausverkiezing; “wist u”Wanneer een paus is overleden, wordt er door maximaal 120 kardinalen in een afgesloten ruimte een nieuwe paus gekozen. D…
De geheimen van het VaticaanDegene die ooit in Vaticaanstad geweest is, weet hoe het er aan de buitenkant uit ziet. Imposante grote gebouwen, de Bas…
Paus Johannes Paulus IPaus Johannes Paulus IIn 1978 werd Albino Luciani gekozen tot nieuwe paus, paus Johannes Paulus I. Hij was de opvolger van paus Paulus VI. De…
Avignon: het Pauselijk paleisAvignon: het Pauselijk paleisSinds de veertiende eeuw wordt het Place du Palais in Avignon gedomineerd door het Palais des Papes, het Pausenpaleis. O…
Paus Benedictus en zijn condoom kwestiePaus Benedictus en zijn condoom kwestieWederom heeft Paus Benedictus een uitspraak gedaan over het aidsprobleem in het continent Afrika waardoor hij de katholi…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "De pausen van de Katholieke Kerk"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Franet (infoteur), 12-05-2012 10:35 #1
De paus, of wie dan ook, kan nooit een plaatsvervanger voor Jezus zijn. Dit is dan ook een dwaalleer van de katholieke kerk. Jezus is de Zoon van God, en alleen door Hem hebben wij toegang tot de Vader. Toen Hij de aarde verliet 2000 jaar geleden, heeft Hij de Heilige Geest gezonden om ons alles te leren en indachtig te maken wat Hij gezegd heeft. Het is de Heilige Geest, Die ons in staat stelt om te leven naar Gods wil. Het is de Heilige Geest, Die ons wijsheid, inzicht en kracht geeft, zodat wij straks gereed en bereid zullen zijn om de Here Jezus te ontmoeten wanneer Hij weer terug zal keren en Zijn Gemeente tot Zich zal nemen. Groeten Franet. Reactie infoteur, 12-05-2012
Je hebt gelijk, plaatsvervanger is niet het goede woord, plaatsbekleder is beter. Aangepast.

Infoteur: Hansvg
Laatste update: 22-03-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 1
Schrijf mee!