InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > Wat is een monument?

Wat is een monument?

Wat is een monument? Een gebouw kan lang geleden gebouwd zijn, maar is ieder oud gebouw per definitie een monument? In oorlogen zijn veel gebouwen verwoest, daardoor zijn veel monumenten verloren gegaan. Toch kent Nederland veel gebouwen die als monument geregistreerd staan. Wat betekent het wanneer een gebouw wordt geregistreerd als een monument en waar moet een gebouw aan voldoen? Welke verdeling is er gemaakt in monumenten?

Wat is een monument?

Men denkt vaak dat een monument alleen een gebouw is dat heel lang bestaat, maar dit is niet het geval. Niet alle oude gebouwen zijn monumenten. Een gebouw moet een cultuurhistorische of wetenschappelijke waarde hebben om te worden geregistreerd als monument. In Nederland is er een onderverdeling in monumenten gemaakt: rijksmonumenten, provinciale monumenten, gemeentelijke monumenten en beschermde stadsgezichten of dorpsgezichten. Het verschil in de categorieën is wie er verantwoordelijk is voor het gebouw is met betrekking tot het onderhoud of het toezicht op het naleven van de regels. Ook mobiel erfgoed is een categorie van monumenten.

Verschillende monumenten: de verdeling

Overheid

Een gebouw dat een cultuurhistorische of wetenschappelijke waarde heeft kan als monument worden aangemerkt. Wanneer dit van gebouw van nationaal belang is, wordt het een rijksmonument. De overheid houdt toezicht en is verantwoordelijk voor deze monumenten, de gebouwen vallen onder de monumentenwet. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) bepaalt namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) welke gebouwen op de lijst komen te staan. Het Rijksvastgoedbedrijf is de beheerder van de rijksmonumenten.

Provincie

Wanneer een monument voor een provincie van belang is, wordt gesproken van een provinciaal monument. De provincie Limburg heeft een onafhankelijk provinciaal erfgoedbeleid en kan financieel bijdragen om een monument bestaansrecht te blijven ontlenen. In Noord-Holland en Drenthe staan provinciale gebouwen, deze vallen onder toezicht van de Provinciale Staten. Deze provincies hebben een provinciaal steunpunt monumentenzorg en archeologie.

Gemeente

Bij een gemeentelijk en regionaal belang wordt gesproken van een gemeentelijk monument, dit maakt dat het gebouw onder toezicht van de gemeente staat. Het beleid over de monumenten wordt vastgelegd in een monumentenverordening.

Beschermd stads- of dorpsgezicht

Is een gebouw voor het straatbeeld of aangezicht historisch belangrijk, spreekt men van beschermd stadsgezicht of beschermd dorpsgezicht, dit is niet per definitie een monument. Wel is de gemeente verplicht in bestemmingsplannen zorg te dragen voor het behouden van deze gebouwen en hun karakter. De ministeries van OCW en IenM (Infrastructuur en Milieu) bepalen welke gebouwen op deze lijst komen te staan. Vaak zijn historische kernen van oude steden beschermd stadsgezicht.

Mobiel erfgoed

Wanneer een voertuig als monument wordt geregistreerd, valt dit voertuig in de categorie 'mobiel erfgoed'. U kunt bij een gemeente, provinciehuis en de overheid navraag doen om erachter te komen tot welke categorie een gebouw behoort. De mobiele erfgoeden staan geregistreerd in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed (NRME). Er is een nationaal restauratiefonds waar om financiering kan worden gevraagd voor het restaureren van historische voertuigen. Binnen historische vervoersmiddelen wordt een onderscheid gemaakt tussen de sectoren water, rail, weg en lucht.

Wereld

Naast monumenten die van gemeenschappelijk en landsbelang kunnen zijn, zijn er ook monumenten van wereldbelang. Deze worden als bijzonder natuurlijk of cultureel erfgoed erkend. Deze monumenten komen op de werelderfgoedlijst van de UNESCO te staan. De lijst wordt samengesteld door de commissie voor het erfgoed van UNESCO. UNESCO werkt volgens het cultuurgoederenverdrag van Den Haag, hierin worden de taken en de verantwoordelijkheden, ten opzichte van culturele objecten, van UNESCO en de verdragsstaten beschreven.

Enkele voorbeelden

Categorie Monument
Rijksmonumenten
  • De ophaalbrug op de Hunzeweg 36 in Garnwerd
  • De Hervormde Kerk aan de Jetze Veldstraweg 31 in Ouwsterhaule
  • Het gemaal H. J. Lovink in Biddinghuizen
Gemeentelijke Monumenten
  • De Voliere op de Bolswarderweg 14 in Sneek
  • Het Nationaal Monument op het Damplein in Amsterdam
  • Monument voor het Reddingswezen in Den Helder
Beschermde Stads- en Dorpsgezichten
  • De Roomskatholieke Parochiekerk Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten in de Kerkstraat 5 in Panningen
  • Rossweg 14 in Laren
Provinciale monumentenlijst
  • Achter St.-Pieter 200 in Utrecht
  • Bethaniestraat 2 in 's-Hertogenbosch
  • Vitusdijk 27 in Blauwhuis
Wererlderfgoed
  • Fort Velsen kanaalweg 2 in Beverwijk
  • Achter de Wereld 5 in 's-Hertogenbosch
  • Heilig Hartklooster in Zustersstraat 20 in Seyl
Mobiel Erfgoed
  • Historische bussen
  • Locomotieven

Gedenkteken

Een monument kan ook staan voor een gedenkteken dat is neergezet als aandenken aan een gebeurtenis of persoon. Een monument kan dus een gedenksteen of een standbeeld zijn, ze kunnen door de overheid, bedrijven en particulieren worden gebouwd. Kleinere gedenktekens zijn vaak een plaquette of gedenkplaat.
© 2015 - 2019 Ballerina, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Een monument kopen als eigen huisHet kopen van een monument heeft voordelen en nadelen. Naast de schoonheid van het huis is een bijkomend voordeel dat he…
Monumenten en hun beschermingMonumenten en hun beschermingVolgens de monumentenwet van 1988 is een monument: “Een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat…
Monument kopen: Voordelen, nadelen en waarop moet je letten?Iedereen wil natuurlijk graag een origineel huis, iets wat niemand anders heeft. Een monument kopen is dan ook erg aanlo…
Aftrek rijksmonument 2017, 2018 en 2019 inkomstenbelastingAftrek rijksmonument 2017, 2018 en 2019 inkomstenbelastingVoor een rijksmonument kunt u in 2017 en 2018 onder voorwaarden allerlei onderhoudskosten aftrekken. In 2019 komt er een…
Wielrennen: wat zijn de "vijf monumenten" van de koers?Wielrennen: wat zijn de "vijf monumenten" van de koers?In het wielrennen zijn er verschillende soorten wedstrijden, gaande van eendagskoersen tot meerdaagse rittenkoersen. Van…
Bronnen en referenties
  • https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erfgoed/vraag-en-antwoord/wat-is-een-monument-en-welke-typen-monumenten-zijn-er
  • https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erfgoed/inhoud/monumenten
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Monument_(gedenkteken)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Werelderfgoedlijst
  • https://www.monumenten.nl/soorten-monumenten/gemeentelijk-monument
  • https://www.monumenten.nl/soorten-monumenten/rijksmonument
  • http://www.unesco.nl/erfgoed-kaart/zoek#zoom=2&lat=0&lon=0&layers=TB
  • https://www.monumenten.nl/soorten-monumenten/provinciaal-monument
  • https://www.monumenten.nl/soorten-monumenten/beschermde-stads-en-dorpsgezichten
  • http://www.unesco.nl/unesco
  • https://www.monumenten.nl/soorten-monumenten/mobiel-erfgoed

Reageer op het artikel "Wat is een monument?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Me, 11-09-2019 21:52 #1
Kan een woning uit 1904 een monument worden en wat zijn de stappen om dit voor mekaar te krijgen.

Infoteur: Ballerina
Laatste update: 30-11-2015
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Bronnen en referenties: 11
Reacties: 1
Schrijf mee!