Oliebol geschiedenis

Met oud en nieuw eten we oliebollen en appelflappen. Heerlijk vet het nieuwe jaar in. Maar waar komt deze traditie vandaan? Je kunt ze het hele jaar door kopen: oliebollen en appelflappen. Het meest lekker smaken ze echter tijdens de viering van de jaarwisseling. Elk jaar worden ar miljoenen gebakken. Sinds de negentiende eeuw is de oliebol de traditionele lekkernij. Daarvoor waren er oliekoeken.

Verschillende theorien

Over de geschiedenis van de oliebollen zijn deskundigen het niet eens. Twee theorieën lijken het meest aannemelijk. De eerste gaat terug naar de Middeleeuwen, de periode tussen de Oudheid en de Vroegmoderne tijd. In de Middeleeuwen vastten de mensen tussen Sint Maarten (de viering van de naamdag op 11 november of soms de avond van 10 november) en Kerstmis op 25 en 26 december. Voor de lange en strenge winters legde men in de Middeleeuwen voorraden aan. Om die voorraden zo veel mogelijk te sparen, was er de vastenperiode. Na afloop van de vastenperiode barstte het feest los: men at, dronk en vierde volop feest. Er werd van alles en nog wat gegeten, waaronder de zogenaamde oliekoeken. Deze koeken werden gemaakt van lang houdbare ingrediënten. Ze waren (en zijn) vet en zeer rijk aan calorieën. Dat was niet voor niets: de lange winter met zeer lage temperaturen stond voor de deur en de mensen konden daarom wel wat vet voedsel gebruiken om de winter te overleven.

Friezen en Bataven

Een andere theorie gaat terug naar de Friezen en de Bataven. De Friezen waren een Germaans volk. Ze woonden vooral langs de kusten van de Noordzee. De Bataven waren een West-Germaans volk. Naar verluidt offerden de Friezen en de Bataven tussen 26 december en 6 januari vette deegwaren aan de Germaanse godin Perchta. Perchta is een figuur uit de Germaanse en Slavische mythologie. Perchta treedt op tussen 2 december – de winterzonnewende - en Driekoningen op 6 januari. Deze laatste dag staat bekend als haar dag: er wordt feest gevoerd en speciaal voedsel bereid. De oliekoeken van toen dropen van het vet. Door het vette voedsel zou het zwaard van Perchta uitglijden op de buiken die ze probeerde open te snijden.

Van oliekoek naar oliebol

De oliekoek werd in de negentiende eeuw een populaire lekkernij. In de twintigste eeuw verdween de naam oliekoek en werd het de oliebol. Wanneer en waarom dat is gebeurt, is niet bekend.

Appelflappen of appelbeignets

Wat de meeste Nederlanders appelflappen noemen, zijn eigenlijk appelbeignets. Niet zeker, maar wel heel waarschijnlijk is dat de Romeinen al lekkernijen aten die verwant zijn met appelbeignets. Er werden rond 200 voor Christus al klontjes deeg in heet vet geschept en vervolgens gewenteld in gesmolten suiker. In kookboeken uit de vijftiende eeuw zijn eveneens recepten voor appelbeignets gevonden. Hierin kwam voor het eerst de appel ten tonele: dunne schijfjes appel werden door het vet gehaald en vervolgens met suiker bestrooid. In de 17 e eeuw duiken recepten voor ‘appelkoeckies’ op. De appelschuiven werden gewenteld in een gistbeslag en met suiker en kaneel opgediend. Deze bereidingswijze wordt ook nu nog gebruikt.
© 2009 - 2021 Enroute, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Afvallen en calorieën: Oliebollen en appelflappenAfvallen en calorieën: Oliebollen en appelflappenAfvallen en de decembermaand lijken vaak niet samen te gaan. Zijn net de kerstdagen geweest, dan staan oud en nieuw al w…
Oliebollen, zijn ze gezond of ongezond?Oliebollen, zijn ze gezond of ongezond?Oliebollen hebben het imago zeer vet en ongezond te zijn. Toch is uit onderzoek gebleken dat een oliebol, in vergelijkin…
Afvallen: Een oliebol is gezonder dan een eierkoek!Afvallen: Een oliebol is gezonder dan een eierkoek!Met oud en nieuw in aantocht vragen we ons opeens weer af hoe gezond of ongezond oliebollen eigenlijk zijn? Een oliebol…
Hoe maak je suikervrije oliebollen en appelflappen?Hoe maak je suikervrije oliebollen en appelflappen?Oud en nieuw is het grote feest waarmee we het jaar afsluiten. We kijken terug op de gebeurtenissen van het jaar ervoor…
Belangrijke gebeurtenissen in 2009Belangrijke gebeurtenissen in 20092009; Het jaar dat Barack Obama officieel tot president van de Verenigde Staten werd benoemd. Het jaar dat er een aansla…
Enroute (48 artikelen)
Gepubliceerd: 11-12-2009
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Diversen
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.